«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Αντίστροφος ρατσισμός ή αντιστροφή της Ιστορίας;

Για το βιβλίο της Μπέρναρντιν Εβαρίστο [Bernardine Evaristo] «Ξανθές ρίζες» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας Μπέρναρντιν Εβαρίστο.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Οι Ξανθές ρίζες της βραβευμένης με Μπούκερ συγγραφέως Μπέρναρντιν Εβαρίστο (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Gutenberg) προσφέρουν μιαν εναλλακτική εκδοχή της Ιστορίας, ανάλογη με εκείνη του Ο άνθρωπος στο ψηλό κάστρο του Φίλιπ Κ. Ντικ. Στη «what if» μυθοπλασία της Εβαρίστο οι Ευρωπαίοι έχουν υποδουλωθεί από τους Αφρικανούς και ο χάρτης της αποικιοκρατίας έχει αντιστραφεί, και μάλιστα παρατίθεται στην αρχή του βιβλίου με χιουμοριστική διάθεση.

Οι «λεφκοί» και η «Αφφρίκα»

Οι «λεφκοί» είναι η ονομασία που η ευφάνταστη συγγραφέας δίνει στους Ευρωπαίους (έτσι αποδίδει ο μεταφραστής το «whytes»): η αυθαιρεσία της ονομασίας είναι χιουμοριστική, αλλά επιτελεί και μιαν αντιστροφή της ιστορικής αλήθειας και όλων των στερεοτυπικών συνδηλώσεων της ονομασίας: περιφρονητικών, ρατσιστικών, υποτιμητικών. Στη θέση της αληθινής αποικιοκρατικής Ευρώπης έχουμε την ήπειρο «Αφφρίκα», ενώ στη θέση της «Μεγάλης Βρετανίας» έχουμε τη «Μεγάλη Αμπόσα», κατοικημένη από μαύρους ιδιοκτήτες φυτειών (blaks), με πρωτεύουσα –τι άλλο;– την «Πόλη της Σοκολάτας» που φέρει την ονομασία Λοντόλο! Στη θέση της αληθινής, βασανισμένης Αφρικής έχουμε την ήπειρο «Ευρώπα», που αποκαλείται «Γκρίζα Ηπειρος» επειδή οι ουρανοί της είναι μονίμως συννεφιασμένοι.

Η νεαρή πρωταγωνίστρια Ντόρις Σκάγκλθορπ υφίσταται τη φρίκη του δουλεμπορίου (πείνα, δίψα, μαστιγώσεις στο «Νησί του Παραδείσου», εξευτελισμούς, βιασμούς και συστηματική κακοποίηση) που –τηρουμένης της ιστορικής συνέπειας– έχουν υποστεί χιλιάδες μαύρες κοπέλες.

Oι αποικιοκράτες Αμποσιανοί κάνουν επιδρομή στην Ευρώπα και μεταφέρουν στις φυτείες τους τους υποδουλωμένους «λεφκούς» μέσα σε ξύλινα κλουβιά, αλυσοδεμένους σε καράβια που μεταφέρουν, ταυτόχρονα, μελισσοκέρι, κατσικοδέρματα, σιτάρι και μαλλί προβάτου. Στη θέση των σπιρίτσουαλς εδώ οι «λεφκοί» σκλάβοι τραγουδούν νοσταλγικά τραγούδια των Σάιμον και Γκαρφάνκελ:

«Are you going to Scarborough Fair?
Parsley, sage, rosemary and thyme
Remember me to one who lives there
For once she was a true love of mine»

Η νεαρή πρωταγωνίστρια Ντόρις Σκάγκλθορπ υφίσταται τη φρίκη του δουλεμπορίου (πείνα, δίψα, μαστιγώσεις στο «Νησί του Παραδείσου», εξευτελισμούς, βιασμούς και συστηματική κακοποίηση) που –τηρουμένης της ιστορικής συνέπειας– έχουν υποστεί χιλιάδες μαύρες κοπέλες. Στο αφηγηματικό παρόν επαναλαμβάνεται ο κοινός τόπος «Υπόγειος Σιδηρόδρομος» (κυριολεκτικά και πάλι) που έχουμε ξαναδεί στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Κόλσον Γουάιτχεντ. Ως δραπέτις, η Ντόρις επικηρύσσεται επ’ αμοιβή «για την επιστροφή της κοκαλιάρας ξανθής σκλάβας» (και με επιμύθιο: «Καλύτερα νεκρή παρά ζωντανή»).

Μια ολόκληρη σειρά ευφημισμών υπενθυμίζουν τον παραλογισμό της δυτικής λογικής, της καρτεσιανής λογικής που διέπει όλη τη διδασκόμενη στα σχολεία Ευρωπαϊκή Ιστορία.

Η αφήγηση της οικογενειακής ιστορίας της Ντόρις περνά από τον όψιμο Μεσαίωνα της «Ευρώπας» για να ξανασυναντήσει το αφηγηματικό παρόν της «σκλαβιάς» (γεμάτο από υπόδουλους σιδεράδες, φουρνάρηδες, ζαχαροπλάστες, θεραπευτές, ιεροκήρυκες, ιχθυοπώλες, πτηνοτρόφους, νερουλάδες, παλαιστές, διοργανωτές κοκορομαχιών, λόρδους και αρχόντισσες): οι γαλέρες με τους «λεφκούς» σκλάβους σαλπάρουν για μέρη ανύπαρκτα, όπως η Ακτή του Κάρβουνου, η Ακτή του Λάχανου, η Ακτή του Σταφυλιού ή το Ακρωτήριο της Κακής Τύχης. Μια ολόκληρη σειρά ευφημισμών υπενθυμίζουν τον παραλογισμό της δυτικής λογικής, της καρτεσιανής λογικής που διέπει όλη τη διδασκόμενη στα σχολεία Ευρωπαϊκή Ιστορία.

Ημερολογιακό ύφος

gutenberg ksanthes rizesΕίναι πολύ ενδιαφέρον το ημερολογιακό ύφος που διέπει το δεύτερο μέρος του βιβλίου, όπου κάποιος «μορφωμένος» blak Αρχηγός Κάγκα Κονάτα Κατάμπα ο Πρώτος, γράφει (στο δοκιμιακό ύφος των Essais του «δικού μας» Διαφωτισμού) τις σκέψεις του «περί της αληθούς φύσης του δουλεμπορίου». Η επινοημένη φυλετιστική θεωρία της Εβαρίστο ιεραρχεί ως κορυφαία φυλή τη Νεγροειδή («αυτόχθονα της αφφρικανικής ηπείρου»), ως ενδιάμεση τη Μογγολοειδή της Ασίας και ως κατώτερη φυλή την «Καυκασοϊνειδή» («αυτόχθονα της διαβολότρυπας που είναι γνωστή ως Ευρώπα»): αντιστρέφοντας τα επιχειρήματα του φυλετικού ρατσισμού, η συγγραφέας εκθέτει τα λογικά κενά που τον διέπουν.

Και, μάλιστα, αποκαλύπτοντας προκλητικά τις αντιφάσεις του υποτιθέμενου «δυτικού πολιτισμού» μέσω της κτηνώδους συμπεριφοράς που επέδειξαν κατ’ επανάληψιν οι πραγματικοί Ευρωπαίοι απέναντι σε μια σειρά συνανθρώπων τους: απέναντι στις γυναίκες που στιγματίστηκαν ως «μάγισσες», απέναντι στους καταδίκους ή αιχμαλώτους ομοεθνείς τους, απέναντι σε όσους το επίσημο θρήσκευμά τους χαρακτήρισε «αιρετικούς», κ.ο.κ. Αρκεί κανείς να διαβάσει απροκατάληπτα την Ιστορία της Ευρώπης – ή, καλύτερα, αρκεί να τη διδάξει στους νέους όπως πραγματικά είναι.

To μυθιστόρημα είναι συναρπαστικό, το σασπένς διατηρείται αμείωτο από την αρχή ως το τέλος και ο λυρισμός είναι το πρωτεύον γνώρισμά του: ένας λυρισμός που απορρέει από την πηγαιότητα της γλώσσας και την αμεσότητα του συναισθήματος, όχι από κάποια στιλιστική επεξεργασία «εργαστηριακά» σχολαστική. Και, το κυριότερο: η κριτική της Εβαρίστο στην αποικιοκρατική Βρετανία είναι αμείλικτη και, επιπλέον, απολαυστική.


Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Σκέφτηκα πόσο λαχταρούσα το ωραίο, παλιομοδίτικο εκκλησιαστικό όργανο της πατρίδας μου: το τραβηγμένο γουργουρητό των αυλών του που παρήγαγαν το είδος της σοβαρής, καταπραϋντικής μουσικής που σιχαίνονταν οι Αμποσιανοί, παρ’όλ’αυτά όμως θεωρούνταν ο ήχος της ψυχής των ανθρώπων της φυλής μου.

Μου έλειπε.

Σκαλισμένο βαθιά μέσα στη λοφοπλαγιά δίπλα στους καταρράχτες του Ποταμού Ντονγκ, το σπηλαιώδες ιερό είχε χρωματιστά ξύλινα αγάλματα θεών χωμένα σε εσοχές στον βράχο και τοιχογραφίες ζωγραφισμένες σε τοίχους του. Κεντημένα πανιά κρέμονταν σαν ταπετσαρίες. Στην Αγία Τράπεζα υπήρχαν μάτσα από ξερά βότανα, σωροί από τριμμένο γυαλί, μπουκαλάκια με ρούμι, πλεξούδες από μαλλιά, κιμωλία, πέτρες, μπανάνες, φοινικόκρασο σε φλασκιά από κολοκύθες, κεριά.

Ο αρχιερέας ήταν ένας σκλάβος με το όνομα Πατήρ Ο’Ράιλι (μερικές φορές καταφέρναμε να κρατάμε τα κανονικά μας ονόματα), που φορούσε ένα πετραχήλι από χρωματιστές χάντρες κι ένα καπέλο με τρία ψηλά λοφία από φτερά. (...) Περιέγραφε πώς ο Μεγάλος Θεός Ομπουλατάνγκα έπλασε τους ανθρώπους από πηλό, κι όταν πέτυχε τον σκοπό του τους παρέδωσε στον εξίσου Μεγάλο Θεό Ολαράνχο, που τους χάρισε τη ζωή μέσω της αναπνοής.

(...) Ποτέ δεν έπαψε να με ξαφνιάζει το γεγονός ότι οι άνθρωποι πίστευαν πως αυτές οι ιστορίες ήταν μια αληθινή και ακριβής απόδοση του τρόπου με τον οποίο είχαμε γεννηθεί. Είναι αλήθεια πως η δική μου θρησκεία μιλούσε για κομμένα πλευρά και φίδια με ανθρώπινη φωνή, αλλά τουλάχιστον εμείς ξεκινήσαμε τη ζωή ως μέρος ενός ανθρώπου, όχι σαν αναθεματισμένα αγάλματα από πηλό!»

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Εύα Καραϊτίδη, εκδότρια της Εστίας, έρχεται στο Υπόγειο

Στο 48ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με την εκδότρια της Εστίας, Εύα Καραϊτίδη. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 25 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Καλοκαίρι 2024: Γκουρογιάννης, Βανς, Κουτσί – Τρία επίκαιρα μυθιστορήματα

Τρία μυθιστορήματα που εφάπτονται με σημαντικές πλευρές της πραγματικότητας αυτού του δύσκολου καλοκαιριού. Κύπρος, αμερικανικές εκλογές, Παλαιστίνη. Τρία μυθιστορήματα που μας βοηθούν να εμβαθύνουμε σε μεγάλα γεγονότα, χωρίς να μας περιορίζουν σε αυτά.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσ...

«Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Τα σκυλιά» σε σκηνοθεσία του Ανέστη Αζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ένα project που δικαιώνει το ελληνικό ρεπερτόριο του Φεστιβάλ Αθηνών είναι «Τα σκυλιά» του Ανέστη Αζά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Θρίλερ στην καρδιά του καλοκαιριού: 13 μυθιστορήματα που ανεβάζουν την αδρεναλίνη

Σίριαλ κίλερς, πτώματα που ξεθάβονται τυχαία, ένοχα μυστικά που έρχονται από το παρελθόν, βία και αγωνία στο έπακρο. Επιλέγουμε 13 θρίλερ για τις καυτές ημέρες και νύχτες του καλοκαιριού. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ