«Για μια ανάσα» του Φερζάν Όζπετεκ (κριτική)

Μια πρωτότυπη και καθηλωτική ιστορία μάς αφηγείται με κινηματογραφικό τρόπο ο σκηνοθέτης, συγγραφέας και κινηματογραφικός παραγωγός Φερζάν Όζπετεκ στο βιβλίο του Για μια ανάσα. Το σκηνικό τοποθετείται στην Κωνσταντινούπολη και τη Ρώμη στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και στη σημερινή εποχή. Ο Σέρτζιο και η Τζοβάνα καλούν στο σπίτι τους για κυριακάτικο γεύμα δύο άλλα φιλικά ζευγάρια. Όμως, καθώς οι ετοιμασίες για το τραπέζι βρίσκονται σε εξέλιξη, μια απρόσμενη επίσκεψη θα φέρει τα πάνω κάτω στο σπιτικό τους. Μια άγνωστή τους γυναίκα, η Έλσα Κόρτι, θα εμφανιστεί στην πόρτα τους, εξηγώντας στο ζευγάρι ότι μόλις αφίχθη από την Κωνσταντινούπολη και πως ήρθε να δει το σπίτι, στο οποίο κατοικούσε παλιά. Το σπίτι αυτό δεν είναι άλλο από του Σέρτζιο και της Τζοβάνα. Το ζευγάρι, ξαφνιασμένο, αποφασίζει να κρατήσει την αλλόκοτη κυρία, μαζί τους για φαγητό.

Κάτι μυστηριώδες όμως φαίνεται να τρέχει με την Έλσα, καθώς το βλέμμα της μοιάζει χαμένο, ενώ διαρκώς επώδυνες αναμνήσεις από το σπίτι επανέρχονται στο μυαλό της. Το μόνο σίγουρο είναι ότι κρύβει κάποιο μυστικό, αλλά πριν προλάβει να το μάθει η συντροφιά των τριών ζευγαριών, μια ακόμη ανατροπή έρχεται να ταράξει το μέχρι πρότινος ήρεμο κυριακάτικο γεύμα τους. Θα είναι τελικά η αδελφή της Έλσας, εκείνη που θα λύσει το μυστήριο και θα δώσει τις απαραίτητες εξηγήσεις.

Η επιδεξιότητα του συγγραφέα φαίνεται στην πολύ ενδιαφέρουσα και συναρπαστική υπόθεση, όπου με τις πολλές ανατροπές καταφέρνει να κλιμακώσει και εντέλει να κορυφώσει την αγωνία και το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Η επιδεξιότητα του συγγραφέα φαίνεται στην πολύ ενδιαφέρουσα και συναρπαστική υπόθεση, όπου με τις πολλές ανατροπές καταφέρνει να κλιμακώσει και εντέλει να κορυφώσει την αγωνία και το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Η επιτηδειότητά του, όμως, είναι εμφανέστατη τόσο στην καλοδουλεμένη γραφή του, όσο και στην αφηγηματική τεχνική του.

Παράλληλα με τα παραπάνω, ο Φερζάν Όζπετεκ προσφέρει ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό για τη ζωή στη Ρώμη και την Κωνσταντινούπολη στα μέσα του περασμένου αιώνα, δίνοντας έτσι στο μυθιστόρημά του και μια αδρή ιστορική πινελιά.

Το μυστικό της Έλσας αποκαλύπτεται από την αδελφή της, αλλά και από μια σειρά παλαιών επιστολών τις οποίες η Έλσα κουβαλά μαζί της, και ο συγγραφέας πολύ επιδέξια τις παρεμβάλει στην κυρίως αφήγησή του. Γι' αυτό και το μυθιστόρημα μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκει –μερικώς τουλάχιστον– στην κατηγορία του επιστολικού μυθιστορήματος.

Οι αναλογίες της ζωής της Έλσας αντανακλώνται στις ζωές των τριών ζευγαριών. Αυτές σημαδεύονται ανεπανόρθωτα από το μυστικό της Έλσας, στο οποίο άθελά τους γίνονται κοινωνοί, και θα τους κάνει να αναρωτηθούν σχετικά με τις μεταξύ τους σχέσεις. Διότι, εκτός από την Έλσα, και ο καθένας από τους έξι συνδαιτυμόνες φαίνεται πως έχει κάτι να κρύψει.

Το Για μια ανάσα είναι ένα βιβλίο για την περιπλοκότητα της ζωής και τις σκοτεινές συνισταμένες των ανθρώπινων σχέσεων. Αποδεικνύει ότι το παρελθόν και οι πράξεις μας μας σημαδεύουν οριστικά και αμετάκλητα. Το τέλος του βιβλίου ίσως σε κάποιους φανεί λιγάκι απότομο και αινιγματικό, όμως αυτοί που θα φτάσουν μέχρι τις τελευταίες σελίδες του, θα έχουν απολαύσει τα μέγιστα την ανάγνωσή του· την ανάγνωση ενός έργου μεγάλης λογοτεχνικής δεινότητας.

* Η ΛΕΥΚΗ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και καθηγήτρια μουσικής. Τελευταίο της βιβλίο, ο τόμος «Γραφοσκιάσεις: Ασκήσεις δημιουργικής γραφής για εφήβους και ενήλικες» (εκδ. 24 Γράμματα).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Αρμένηδες, Γενοβάζοι, Βενετσιάνοι, Γάλλοι, Έλληνες, Κύπριοι: δεν φαντάζεσαι καν πόσες κοινότητες συμβιώνουν, τώρα που μιλάμε, σε τούτη τη μητρόπολη, παρότι στα μισά της δεκαετίας του '50 ξέσπασε ανάμεσά τους μια φριχτή ξενοφοβική εξέγερση. Ήταν τρομερό: ένα αγριεμένο πλήθος ακραίων εθνικιστών πλημμύρισε τη συνοικία. Τα έβαλαν κυρίως με τους Έλληνες, ωστόσο κανείς δεν γλίτωσε από την ωμότητά τους. Έκαψαν σπίτια, κατέστρεψαν μαγαζιά, έδιωξαν ολάκερες οικογένειες. Λίγοι σώθηκαν».