BENNET FRANCIS

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, η Φράνσις Στίβενς είναι ένα λογοτεχνικό αξιοπερίεργο — και ένα αίνιγμα μαζί. Πρώτα-πρώτα, «Φράνσις Στίβενς» είναι το ανδρικό ψευδώνυμο της Γκέρτρουντ Μπάροους Μπένετ, που —και εδώ είναι το πραγματικά τρομερό— έγραψε και δημοσίευσε σε συνέχειες τα έξι μυθιστορήματά της και τα τρία εκτενή της διηγήματα, όλη τη λογοτεχνική της παραγωγή δηλαδή, μέσα σε έξι χρόνια όλα κι όλα, από τα 33 μέχρι τα 39 της, απλώς και μόνο επειδή έπρεπε να φέρει χρήματα στο σπίτι για να συντηρήσει την οικογένειά της, καθώς ήταν η μοναδική δουλειά που μπόρεσε να βρει, και καθώς η ίδια ήταν το μόνο στήριγμα της ανάπηρης μητέρας της, ενώ μάλιστα είχε προλάβει —πριν χηρέψει πολύ νέα— να αποκτήσει και μία κόρη. Όπως διαβάζουμε στον πρόλογο του μεταφραστή, όταν έγινε 40 χρονών «έδωσε τη δεκάχρονη κόρη της σε φίλους και μετακόμισε στην Καλιφόρνια, όπου ουσιαστικά τα ίχνη της χάνονται». Έκτοτε, έζησε μια ζωή μέσα στην αφάνεια, χωρίς καμία επαφή ούτε με την κόρη της αλλά ούτε εκ νέου με τη λογοτεχνία, για να πεθάνει —όπως μαθεύτηκε εκ των υστέρων, εντελώς τυχαία— στα 1948.

Επιστημονική φαντασία για βιοπορισμό από «τον» καλύτερο συγγραφέα των παλπ

Σε εκείνα τα κάτι λιγότερο από έξι χρόνια έγραψε διηγήματα και μυθιστορήματα πάνω σε διάφορα είδη του Φανταστικού: fantasy, Επιστημονική Φαντασία, τρόμο, ανακατεύοντάς τα με έναν απροσδόκητο, γοητευτικό και πρωτοποριακό τρόπο. Πληρωνόταν για τις ιστορίες της με το κομμάτι από τα παλπ περιοδικά του καιρού («The Thrill Book», «All-Story Weekly», «The Argosy» και άλλα), φροντίζοντας με την ταχύτητα στις παραδόσεις και με την ποιότητα της δουλειάς της να είναι πάντοτε σε ζήτηση.

KLEIDARITHMOS BENNETT OLD2
Εξώφυλλο αμερικανικής έκδοσης των «Κεφαλών του Κέρβερου» του 1984 (αριστερά) και εξώφυλλο του περιοδικού "The Argosy" που στο συγκεκριμένο τεύχος φιλοξενεί κείμενο της Φράνσις Στίβενς. 
 

«Ήταν η πλέον προικισμένη γυναίκα συγγραφέας στα είδη της Επιστημονικής Φαντασίας και του Φανταστικού με στοιχεία Επιστημονικής Φαντασίας, μεταξύ της Μαίρης Σέλεϊ και της Κάθριν Μουρ», όπως έγραψε ο κριτικός της Επιστημονικής Φαντασίας Σαμ Μόσκοβιτς. Ενώ ο ίδιος ο σπουδαίος Λάβκραφτ θα στείλει μία επιστολή στον εκδότη του «Argosy» για να του πει ότι «ο» Στίβενς ήταν ο καλύτερος συγγραφέας του περιοδικού.

(...) ο υποψιασμένος αναγνώστης θα διακρίνει ένα σωρό κατοπινά «μετα-αποκαλυπτικά» βιβλία και ακόμη περισσότερες ανάλογης θεματικής ταινίες.

KLEIDARITHMOS KEFALES KERVEROU EXWFYLLOΟι Κεφαλές του Κέρβερου, το σημαντικότερο βιβλίο της που δημοσιεύτηκε σε έξι συνέχειες στο περιοδικό «The Thrill Book» (μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου του 1919), αποφέροντάς της 750 δολάρια, είναι ένα μελλοντολογικό αφήγημα Επιστημονικής Φαντασίας, ένα δυστοπικό μυθιστόρημα που μιλά για ένα ταξίδι στον χρόνο — αλλά, υπό μία έννοια, και στον χώρο ταυτόχρονα: σε μία άλλη, παράλληλη διάσταση. Οι μελετητές το θεωρούν ως το πρώτο δείγμα του είδους που αργότερα θα ονομαζόταν Dark Fantasy, ενώ ταυτόχρονα είναι ένα πραγματικά έξοχο περιπετειώδες παλπ ανάγνωσμα. Σπερματικά μέσα του, ο υποψιασμένος αναγνώστης θα διακρίνει ένα σωρό κατοπινά «μετα-αποκαλυπτικά» βιβλία και ακόμη περισσότερες ανάλογης θεματικής ταινίες.

Η Φράνσις/Γερτρούδη ήταν μια προικισμένη, υπερταλαντούχα πρωτοπόρος του είδους, που έγραφε «από ένστικτο» και διακρινόταν σε ένα πεδίο όπου διαγκωνίζονταν δεκάδες σπουδαίες πένες του καιρού της —άλλοι από αυτούς τα κατάφεραν να διακριθούν, άλλοι ξεχάστηκαν από τη βιβλιογραφική Ιστορία—, καταφέρνοντας να παρουσιάσει χαρακτήρες που μένουν εύκολα στη μνήμη, αλλά και μία σειρά από δευτερεύοντες «αρχετυπικούς» ήρωες-καρικατούρες που θυμίζουν γερμανικό εξπρεσιονισμό αλλά και Κάφκα:

«Μέσ’ από την ανοιχτή πόρτα μπήκε η φιγούρα ενός πολύ ηλικιωμένου άντρα. Ήταν σκυφτός, τρεμάμενος, ξεχαρβαλωμένος από τα απεχθή γηρατειά. Το πρόσωπό του ήταν ξυρισμένο και τα ρούχα του ήταν η αποθέωση του δανδή. Το σακάκι του ήταν μεσάτο, τα παπούτσια του ήταν δύο καθρέφτες, το καπέλο του άλλος ένας. Φορούσε ένα κίτρινο χρυσάνθεμο στην μπουτονιέρα κι από τα ματογυάλια του κρεμόταν μια φαρδιά μαύρη κορδέλα. Το γιλέκο του ήταν από λευκό λουλουδάτο σατέν. Τα γυμνά του χέρια ήταν κίτρινα κι έμοιαζαν με γαμψά δάχτυλα αρπακτικού· στο ένα κρατούσε ένα εβένινο μπαστούνι με φιλντισένια λαβή και προχωρούσε μ’ αυτό σαν τυφλός, στηριγμένος πάνω του καθώς βάδιζε αργά, τρέμοντας».

Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου, ο νεαρός δικηγόρος Μπόμπι Ντρέιτον, ο αγαπημένος του φίλος Τέρι Τρένμορ —ένας θηριώδης Ιρλανδός, ο πιο καλά δομημένος χαρακτήρας του μυθιστορήματος— και η αδελφή του Τρένμορ, η γλυκιά δεκαεπτάχρονη Βαϊόλα, θα βρεθούν εξαιτίας κάποιας μυστηριώδους ουσίας που μοιάζει με σκόνη ή άμμο, σε μία άλλη εκδοχή της πόλης τους, της Φιλαδέλφειας, και μάλιστα διακόσια χρόνια μετά: στο μέλλον. Μολονότι δεν μπορούν πραγματικά να πιστέψουν στα μάτια τους, η νέα τους πραγματικότητα δεν θα αργήσει να τους επιβληθεί. Είναι αδύνατον να κάνουν διαφορετικά:

«Όταν το θαυμαστό περνά το όριο των γνωστών πιθανοτήτων, υπάρχουν τρεις τρόποι για να το δεχτεί κανείς. Ο Τρένμορ και η αδερφή του, ύστερα από μια σοβαρή συζήτηση σχετικά με ενδεχόμενα που συνδέονταν με τις Καθολικές τους αντιλήψεις, και αφού τα απέρριψαν βάσει επιχειρημάτων που παραήταν κελτικά και δογματικά για να τα παρακολουθήσει ο Ντρέιτον, ακολούθησαν τον πρώτο τρόπο. Από κείνη τη στιγμή κι έπειτα αντιμετώπιζαν καθετί θαυμαστό που συνέβαινε ως γεγονός που έπρεπε να το δέχονται ως τέτοιο, χωρίς να το διερευνούν περαιτέρω».

Η νέα αυτή Φιλαδέλφεια μοιάζει εξωτερικά με την «παλιά», αλλά οι διαφορές ως προς τους κατοίκους των δύο πόλεων και στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα είναι απλώς κολοσσιαίες. Η μεγάλη, ολοζώντανη μητρόπολη έχει μετατραπεί πια σε μία κλειστοφοβική mega-city, που υποφέρει κάτω από μία στυγνή δικτατορία, ένα απολυταρχικό-φασιστικό/κομουνιστικό σύστημα που επιβιώνει χάρη στις πιο σκληρές, εγγενείς ιδιότητες του απολυταρχισμού.

(...) η ευχέρεια με την οποία μιλά για τα παράλληλα σύμπαντα είναι κάτι παραπάνω από αξιοπρόσεκτη, καθώς προηγείται κατά μερικές δεκαετίες από την επόμενη ανάλογη λογοτεχνική αναφορά.

Οι ήρωές μας θα αργήσουν να μάθουν τι συμβαίνει στη νέα και απομονωμένη με Τείχος από τον υπόλοιπο κόσμο Φιλαδέλφεια του 2118, όπου οι άνθρωποι δεν έχουν ονόματα αλλά αριθμούς καρφιτσωμένους στο πέτο σαν «αστέρια», θα κινδυνεύσουν συχνά να ριχτούν στο πηγάδι όπου ένα πρωτόγονο ρομπότ είναι έτοιμο να τους μασήσει, αλλά εντέλει θα πληροφορηθούν τα πάντα:

«Κι αυτοί –οι δουλευτές– έγιναν κύριοι της πόλης υπό την απειλή της ολοσχερούς καταστροφής της. Αυτοαποκλήθηκαν Υπηρέτες του Πεν. Περιόρισαν την εκπαίδευση των ανθρώπων ως άχρηστη και υπερβολικά δαπανηρή. Όταν οι άνθρωποι παραπονέθηκαν, τους εξευμένισαν καταργώντας όλες τις βαθμίδες πάνω από την πρωτοβάθμια και μετατρέποντας τα σχολεία σε αίθουσες χορού και κινηματογράφους με ελεύθερη είσοδο. Το Δημαρχείο το αναδιαμόρφωσαν σε πολυτελή λέσχη όπου ζούσαν και καλοπερνούσαν οι ίδιοι. Δύο γενιές αργότερα –γενιές αμόρφωτων πολιτών κυβερνημένων με σιδηρά πυγμή–, ο Πεν είχε γίνει θεός».

(...) η Στίβενς παραδίδει ένα κλασικό παλπ ανάγνωσμα με μια τέτοια ευκολία, που σε κάνει να αναρωτιέσαι πού θα έφτανε αν αποφάσιζε να συνεχίσει την καριέρα της.

Η πόλη, παρηκμασμένη και ζοφερή, απαγορεύει κάθε αλλαγή, κάθε «κίνηση», κάθε καινοτομία. Οι πολιτικές και κοινωνικές τάξεις της σκοτεινής αυτής Φιλαδέλφειας αυτο-ανατροφοδοτούνται και διαιωνίζονται ες αεί, ενώ ο φόβος του θανάτου είναι μια καθημερινότητα από την οποία δεν ξεφεύγει κανείς. Και, φυσικά, κάθε επαφή με τα βιβλία (για να θυμηθούμε και το «Φαρενάιτ 451» του Ρέι Μπράντμπερι) είναι απολύτως απαγορευμένη:

«Καταρχάς, γνωρίζετε ότι κανένας σ’ αυτή την πόλη, εκτός απ’ αυτούς που γεννήθηκαν στην Υπηρεσία Πεν ή τους αξιωματούχους υπό τον έλεγχό τους, δεν επιτρέπεται να διαβάζει οτιδήποτε πιο κατατοπιστικό από μια πινακίδα στον δρόμο, ένα φυλλάδιο οδηγιών ή έναν τηλεφωνικό κατάλογο; Τα μόνα βιβλία, οι μόνες εφημερίδες, τα μόνα χειρόγραφα που υπάρχουν, όλα κυκλοφορούν και περιορίζονται αποκλειστικά στον Ναό και στους ανθρώπους του. Ο Ανώτατος Υπηρέτης είναι ο μόνος που έχει πρόσβαση στα πλέον σημαντικά έγγραφα και βιβλία, αν και υπάρχει μια υποδεέστερη βιβλιοθήκη ανοιχτή για τους αξιωματούχους που τους αρέσει η μελέτη».

Η ψευδο-επιστημονική εξήγηση που θα προτείνει η Στίβενς στο περιπετειώδες και εκρηκτικό φινάλε δείχνει την καλή γνώση που είχε για τις σύγχρονες εξελίξεις στον τομέα της θεωρητικής φυσικής και βέβαια της δουλειάς του Αϊνστάιν (όπως άλλωστε και ο Λάβκραφτ), ενώ η ευχέρεια με την οποία μιλά για τα παράλληλα σύμπαντα είναι κάτι παραπάνω από αξιοπρόσεκτη, καθώς προηγείται κατά μερικές δεκαετίες από την επόμενη ανάλογη λογοτεχνική αναφορά.

Κατορθώνοντας να ελίσσεται από ένα ποιητικό, μελαγχολικό στιλ (οι σελίδες όπου η δράση εκτυλίσσεται στην ομιχλώδη Γιουλήθια είναι εκπληκτικές) σε ένα γκροτέσκο, έχοντας απόλυτη άνεση με το σταδιακό χτίσιμο του σασπένς αλλά ξέροντας και πότε πρέπει να χαλαρώσει τη διάθεση του αναγνώστη της με μία δόση χιούμορ, η Στίβενς παραδίδει ένα κλασικό παλπ ανάγνωσμα με μια τέτοια ευκολία, που σε κάνει να αναρωτιέσαι πού θα έφτανε αν αποφάσιζε να συνεχίσει την καριέρα της.

Πολύ καλή, όπως πάντα άλλωστε, η μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου. 


* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Πήραμε (;) γάτα» (εκδ. Κλειδάριθμος).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ