vargasllosa250

Του Δημήτρη Αργασταρά

 

Περού, χώρα των αντιθέσεων, του Αμαζονίου και των Άνδεων, των πολλών φυλών που επιβιώνουν ακόμη μέσα στην ζούγκλα, των πολυπολιτισμικών πόλεων μεταξύ προόδου και υπανάπτυξης, χώρα με εθνολογικό, ανθρωπολογικό και γλωσσολογικό ενδιαφέρον. Στο τελευταίο μεταφρασμένο στα ελληνικά μυθιστόρημα του Μάριο Βάργκας Λιόσα «Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες» (Καστανιώτης, μτφρ. Τατάνια Ραπακούλια), ο πρόσφατα βραβευθείς με Νόμπελ συγγραφέας μάς φανερώνει την βαθιά αγάπη και το πάθος του για το ιθαγενές στοιχείο της χώρας του. Γοητευμένος, μάς μιλά για εκείνους τους ανθρώπους του απάτητου δάσους και της παρθένας φύσης (που καλύπτει τα τρία τέταρτα της χώρας), για τις πρωτόγονες φυλές που είναι διάσπαρτες στις τροπικές λοφοπλαγιές της Αμαζονίας, για την λιτή και εύθραυστη ζωή τους, για τους μύθους τους και τους θεούς τους, και για τους κινδύνους που διατρέχουν από τους «πολιτισμένους». 

Το βιβλίο αποτελείται από δύο εναλλασσόμενες αφηγήσεις. Από την μία πλευρά έχουμε τον αφηγητή –θα έλεγε κανείς πως είναι ο ίδιος ο Λιόσα– με την δυτική παιδεία, το ορθολογικό πνεύμα, τις συγγραφικές ανησυχίες. Από την άλλη, έχουμε έναν χαρακτηριστικό εκπρόσωπο μιας από τις πιο περίεργες φυλές του Αμαζονίου, έναν Ματσιγκένγκα ιστορητή, έναν απλοϊκό πρωτόγονο με μαγικο-θρησκευτική οπτική - ή μήπως όχι, μήπως κάτι ακόμα πιο περίεργο και ενδιαφέρον συμβαίνει με αυτόν;

Ο αφηγητής βρίσκεται σε ένα ταξίδι στην Φλωρεντία, σε μια περιήγηση στα μέρη και τα έργα του Δάντη και του Μακιαβέλι, όταν πέφτει πάνω σε μια φωτογραφική έκθεση για την ζούγκλα και τις φυλές της πατρίδας του. Θα νιώσει μια ακαταμάχητη έλξη και έτσι, μέσα από την μεγάλη τοπική και χρονική απόσταση, θα ξαναθυμηθεί την ιστορία ενός παλιού του φίλου και θα επιχειρήσει επιτέλους να την καταγράψει. Ο Σαούλ Σουράτας, ή αλλιώς «Μασκοφόρος» εξαιτίας μιας εκτεταμένης ελιάς που παραμόρφωνε το μισό του πρόσωπο, ήταν ένας συμφοιτητής του στο πανεπιστήμιο, ένας καλοσυνάτος νέος, που σταδιακά «προσηλυτίστηκε» από την ζωή των ιθαγενών. Ο Σαούλ πιάστηκε σε μια πνευματική παγίδα, με την πολιτισμική έννοια, που τελικά τον απορρόφησε εντελώς. Ήταν άραγε η άσχημη εμφάνιση του που τον έκανε να αισθάνεται στο περιθώριο της «φυσιολογικής» ζωής; Ήταν η εβραϊκή του καταγωγή που τον τραβούσε προς έναν λαό μειοψηφικό και πλάνητα; Ή μήπως επρόκειτο για κάτι βαθύτερο, για την αποκάλυψη μιας ζωής απλής και φυσικής, αρμονικής και γοητευτικής, έναν ουσιαστικότερο και αναγκαίο δεσμό που τον έκανε να αφήσει εντελώς πίσω του το παρελθόν και να τολμήσει μια τόσο τρομερή αλλαγή;

Ένας από τους πιο εκτεταμένους και δραστήριους θεσμούς στο Περού υπήρξε (ο συγγραφέας αφήνει να εννοηθεί ότι κάποια στιγμή αποχώρησε από την χώρα, ολοκληρώντας το έργο του) το Θερινό Ινστιτούτο Γλωσσολογίας. Κύριο έργο των βορειοαμερικανών κατά πλειοψηφία γλωσσολόγων ήταν η μελέτη των γλωσσών και των διαλέκτων των φυλών του Αμαζονίου, η καταγραφή του λεξιλογίου και της γραμματικής τους. Επιπλέον, μία από τις βασικές τους επιδιώξεις ήταν η διάδοση της Βίβλου στους ιθαγενείς. Ωστόσο, ο ρόλος που επιτελεί τελικά το Ινστιτούτο και γενικότερα η εισβολή των πολιτισμένων ‘‘βιρακότσας’’ στις εκτάσεις του Αμαζονίου, γίνεται βασικό σημείο τριβής και διαμάχης, καθώς μεταφέρουν μαζί τους τη δυτικοποίηση, την οικονομία της αγοράς, την παραγωγική εκμετάλλευση, και εξωθούν τους ιθαγενείς πληθυσμούς όλο και πιο μακριά από τα μέρη τους και τις δικές τους παραδόσεις. Έτσι, το δίλλημα ανάμεσα στη σταδιακή απορρόφηση και τη ‘‘μόλυνση’’ από τις επιρροές των δυτικών ή τη φυλετική καθαρότητα και τον απομονωτισμό απασχολεί αρκετά τον αφηγητή και, όπως θυμάται, υπήρξε συχνά αντικείμενο συζητήσεων και διαφωνιών μεταξύ αυτού και του καλού του φίλου.

exof_lliosaΕκείνο όμως που κεντρίζει ιδιαίτερα το ενδιαφέρον του και αποτελεί σημείο καμπής για την μετέπειτα ζωή του είναι όσα μαθαίνει από ένα ζεύγος γλωσσολόγων για την περίεργη φυλή των Ματσιγκένγκα και τους ιστορητές τους. Οι Ματσιγκένγκα είναι μία φυλή κατακερματισμένη, με χαλαρούς δεσμούς μεταξύ των μελών της, διάσπαρτη στα πυκνά δάση του Αμαζονίου. Μια παραδοσιακά φιλειρηνική φυλή, που η καταγωγή της αποτελεί άλυτο μυστήριο. Οι Ματσιγκένγκα δεν σχηματίζουν κοινότητες, δεν ζουν σε οικισμούς, αλλά μόνο σε μικρές οικογένειες, μέσα στην αχανή έκταση της ζούγκλας. Και τί είναι αυτό που τους ενώνει; Τί είναι αυτό που λειτουργεί σαν συνεκτικός δεσμός και διατηρεί σε αυτούς το στοιχείο της κοινής ταυτότητας; Είναι οι ιστορητές τους, όχι οι μάγοι και οι θεραπευτές της φυλής, αλλά κάποια άλλα χαρισματικά άτομα που διασχίζουν τεράστιες αποστάσεις για να μεταφέρουν τις ιστορίες του λαού τους, τα καθημερινά περιστατικά και τις μυθικές του παραδόσεις. Οι ιστορητές των Ματσιγκένγκα περιπλανιόνται μέσα στην βλάστηση συλλέγοντας ιστορίες, αποθησαυρίζοντας μύθους και κουτσομπολιά, φανταστικά γεγονότα και επινοήσεις, χαρίζοντας έτσι παρηγοριά και ανακούφιση σε εκείνους που τους ακούν.

Η μεγάλη επιτυχία του Λιόσα είναι ότι καταφέρνει με θαυμαστό τρόπο να αναπλάσει στα μισά κεφάλαια του βιβλίου τη φωνή ενός τέτοιου ιστορητή. Με αληθοφάνεια και γοητεία, πετυχαίνει τον άθλο της αφήγησης ενός πρωτόγονου ανθρώπου με μαγικό-θρησκευτική νοοτροπία. Κι αν στην αρχή ο λόγος του μας ξενίζει και μας φαίνεται ακατανόητος, στην συνέχεια καταφέρνει να μας απορροφήσει, να μας παρασύρει στην δίνη του, να μας κερδίσει με την απλότητα, την ομορφιά και την σοφία των ιστοριών του.

«Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες» χαρακτηρίζεται έντονα από την αφηγηματική αμεσότητα του Λιόσα, την ικανότητά του να παρασύρει τον αναγνώστη στον κόσμο που περιγράφει, από την βαθιά του γνώση για τις συνθήκες της πατρίδας του και, πάνω απ’ όλα, από την ευρηματικότητά του στην ανάπλαση των ιστοριών των πρωτογόνων. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο αναγνώστης μπορεί να αισθανθεί ότι είναι ένας από αυτούς, καθισμένος ανακούρκουδα σε κύκλο, με το βλέμμα του αναπόσπαστα στραμμένο σε εκείνη την παράξενη αντρική φιγούρα που έχει ταχθεί να διηγείται ιστορίες…

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux.

Ένα χρόνο μετά τη βράβευση του Τανζανού Αμπν...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ