Της Νέλλης Βουτσινά
Η πολυαναμενόμενη τρίτη εμφάνιση του Πάκο Μαρτίνεθ είναι γεγονός. Το κλείσιμο της τριλογίας του, μια τελευταία υπόκλιση. Εκ γενετής διχασμένος, πολλαπλά εξόριστος, για πάντα ενοχικός, κινηματογραφόφιλος, αισθηματίας και μελαγχολικός, παιδί της ζέστης του Νότου, τώρα στην ψύχρα του Βορρά, μετρά απώλειες και φαντάσματα.
Χωρίς την Ιρέν, χωρίς το μπορσαλίνο του, για ακόμα μια φορά σε αποστολή undercover και ως εκ τούτου με αμιγές σέβεντις στυλ, μούσι, μακριά μαλλιά και τζην. Και για ακόμα μια φορά στη θέση ακριβώς όπου θα διασταυρωθούν τα πυρά, καθώς ο ψυχαναλυτής συγγραφέας του λατρεύει να του εντείνει τον διχασμό, ρίχνοντάς τον κατά προτίμηση στο "ανάμεσα": ανάμεσα στα πυρά της εξτρεμιστικής OAS και του FLN στο Μαύρο Αλγέρι (Πόλις, 2008) ο Πάκο να επιμένει στο αστυνομικό του καθήκον ενώ η ιστορία επελαύνει γύρω του, και ανάμεσα στις αριστερίστικες οργανώσεις και στα συνδικάτα, στο γκωλικό παρακράτος και στην Άκρα Δεξιά, στα παρασκήνια του αναβρασμού καθ΄οδόν προς το Μάη του '68 (Κόκκινη Μασσαλία, ΠΟΛΙΣ, 2009). Εξάλλου και ο συγγραφέας και ο Πάκο προτιμούσαν πάντα τον Καμύ έναντι του Σάρτρ, και όχι μόνο επειδή ο προτελευταίος ήταν σαν και τους ίδιους ένας pied-noir.
1970 λοιπόν, η θύελλα του Μάη έχει κοπάσει, η τάξη έχει διασφαλιστεί, η Δεξιά πάντα στην εξουσία, η Αριστερά σε προχωρημένη σήψη…και οι φοιτητές πάντα σε αναταραχή, ενώ ο Πάκο όντας δυο χρόνια στο Παρίσι το 'χει ήδη περπατήσει γειτονιά προς γειτονιά, σινεμά προς σινεμά, όταν δεν σκουριάζει στο αστυνομικό τμήμα της Βενσέν. Έτσι όταν ο λόγος παρουσιαστεί θα 'ναι στα μέτρα του και θα 'ναι και καιρός: στο πειραματικό πανεπιστήμιο της Βενσέν, αφενός η μαοϊκή Προλεταριακή Αριστερά ανασυντάσσεται και σχεδιάζει δράσεις και χτυπήματα, αφετέρου ο μηχανικός προβολής στο τμήμα κινηματογραφικών σπουδών θα βρεθεί νεκρός από τσίμπημα δηλητηριώδους αράχνης. Ο Πάκο θα εγγραφεί στο ελεύθερο αυτό πανεπιστήμιο (δημιούργημα του Μάη) και θα διεισδύσει στους κύκλους των φοιτητών, με φοιτητική περιβολή, επινοημένη ταυτότητα συμπαθούντος λουξεμπουργκιστή και διπλή κατά τα φαινόμενα αποστολή. Στα βαθιά, παραπλανώντας προς κάθε κατεύθυνση και απέναντι σε μέτωπα που ανοίγουν συνεχώς, ο Πάκο επινοώντας τον Πάκο ξανά και ξανά, μπερδεύεται ανάμεσα στις αλήθειες και στα ψέματα, κυρίως τα δικά του, χάνει επανειλημμένα τον δρόμο του, τα χάνει και με τον εαυτό του, πριν αρχίσει να καταλαβαίνει ότι τόσο σε σχέση με την υπόθεση όσο και σε σχέση με τον ίδιο, οι δρόμοι της επανόρθωσης είναι ανεξιχνίαστοι. Και οι δρόμοι της επανόρθωσης θα τον φέρουν αντιμέτωπο και με δικούς του ανεξόφλητους λογαριασμούς, αφού έχει έρθει η ώρα για τον Αττιά να δέσει όλες τις ελεύθερες άκρες της ιστορίας του και να συμφιλιώσει και τον Πάκο με τον εαυτό του.
Μη παραλείποντας οπωσδήποτε να εικονογραφήσει ατμοσφαιρικά την εποχή και την πόλη: την ανθρωπογεωγραφία των φοιτητών και την ένταση των αμφιθεάτρων, τους δρόμους του Παρισιού, κατά προτίμηση εκείνους που θυμίζουν περισσότερο το Μπαμπ-ελ-Ουεντ, τα sex shop και τα σινεμά, τα μπιστρό και την Κεντρική Αγορά που πρόκειται να κατεδαφιστεί σηματοδοτώντας το τέλος μιας εποχής, την σεξουαλική απελευθέρωση και την αριστερά σε αναζήτηση μέλλοντος. Καθώς τα σημεία, όπου η μικρή ιστορία τέμνεται με την μεγάλη και η μοίρα του ενός με τον βηματισμό της εποχής του, είναι σε όλη την τριλογία οι αγαπημένοι τόποι του Αττιά και βασικά συστατικά του σχεδίου του. Ένα σχέδιο που διαχειρίζεται πάντα σαν μάστορας ικανός, αρθρώνοντας την αφήγησή του πολυφωνικά, με τα εργαλεία του ψυχαναλυτή και το σαράκι του υπαρξιστή, μοντάροντας και συνθέτοντας μέσα από τις προσωπικές διαδρομές το τελικό παζλ. Και η αφήγησή του πάντα γοητευτική, πάντα φλερτάροντας με την κινηματογραφική εικόνα και τους μελό τονισμούς, μπορεί εδώ να μην αγγίζει τη θερμοκρασία της γραφής στο Μαύρο Αλγέρι, αλλά προφανώς αναμενόμενο θα λέγαμε (ευθαρσώς αναλύοντας τον αναλυτή), η χαμένη πατρίδα να αναπαρίσταται με θερμοκρασίες από τις υψηλότερες.
Πυρήνας θερμός και των ηρώων του εξάλλου, η χαμένη πατρίδα και η εξορία -βαθιές πληγές και σημάδια ανεξίτηλα της Ιστορίας. Το Αλγέρι ακολουθεί τον Πάκο κι εδώ, βάζοντας και το δάχτυλο στην πληγή, αφού θα χρειαστεί να συνεργαστεί και θα καταλήξει να συμπαθήσει τον γερασμένο και παροπλισμένο πολεμιστή της OAS πριν αναρωτηθεί για μια ακόμα φορά για τις ανεξιχνίαστες βουλές της επανόρθωσης και τη συντριπτική επιβολή της Ιστορίας. Και μιλώντας για επανόρθωση, δε θα μπορούσε τελικά να λείψει και η Ιρέν. Δύσκολα θυσιάζεται εξάλλου τέτοια γήινη και αισθαντική γυναικεία φιγούρα. Φιγούρα που ο Αττιά, ήδη από το Αλγέρι, αλλά κυρίως στη Μασσαλία έχει χτίσει και ζωντανέψει με ευαισθησία και τόλμη. Και δύσκολα σβήνει ένας έρωτας σαν τον δικό της με τον Πάκο. Πολύ δύσκολα, ειδικά σ' ένα τέτοιο ωραίο μελό.
Νέλλη Βουτσινά (http://nellivou.wordpress.com)
