mandibula kentriki

Για το μυθιστόρημα της Mónica Ojeda «Mandíbula» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα).

Του Διονύση Μαρίνου

Για να συνεννοηθούμε: όπου «Mandíbula» σκεφτείτε κοφτερά σαγόνια που κατασπαράζουν μαλακούς ιστούς. Μυτερά δόντια που πέφτουν σαν βελόνα σε τρυφερά δέρματα και τα στίζουν. Διαμελισμός στα όρια του κανιβαλισμού. Η Μόνικα Οχέδα στο ομώνυμο μυθιστόρημά της Mandíbula (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα) χρησιμοποιεί την έννοια της οδοντοστοιχίας (και των ξέφρενων έργων της) με την κυριολεκτική και τη μεταφορική έννοια.

Το εξώφυλλο του βιβλίου, στο οποίο ένας αποκρουστικός κροκόδειλος έχει ανοίξει την μπουκαπόρτα του στόματός του και ετοιμάζεται να αρπάξει τη λεία του (εν προκειμένω τα γράμματα), δεν είναι τυχαίο. Αν φανταστούμε, δε, πως ο κροκόδειλος είναι θηλυκός, τότε θα είμαστε ολότελα εντός του πνεύματος του βιβλίου. Η σκοτεινή θηλυκή πλευρά, αυτή η τόσο ανερμήνευτη και σπηλαιώδης, εδώ εμφανίζεται ως μια απέραντη λευκή περιοχή που αρχίζει να απλώνεται από τη στιγμή που το άδολο κορίτσι αρχίζει να ντύνεται με τη δορά της έφηβης και φτάνει στο σημείο της ολοκλήρωσής της όταν, πλέον, έχει γίνει ώριμη γυναίκα.

Δεν έχει σημασία να πούμε αν το μυθιστόρημα αφορά γυναίκες (όντως, μιλάει για γυναίκες) κι αν αυτό το περιβόητο «γυναικείο ζήτημα» περιορίζει τον ορίζοντα της θέασής του (δεν το κάνει).

Δεν έχει σημασία να πούμε αν το μυθιστόρημα αφορά γυναίκες (όντως, μιλάει για γυναίκες) κι αν αυτό το περιβόητο «γυναικείο ζήτημα» περιορίζει τον ορίζοντα της θέασής του (δεν το κάνει). Σημασία έχει να δούμε τη διαδικασία μέσα από την οποία, η Οχέδα (32χρονη συγγραφέας και ποιήτρια από το Εκουαδόρ) περνάει από τον ρεαλισμό στο υπερβατικό, από την ψυχανάλυση στο παραλήρημα και από τη λογοτεχνία που χρησιμοποιεί την έννοια του τρόμου –δίχως να ανήκει στη λογοτεχνία τρόμου– στην επιδραστικότητα της pop κουλτούρας. Αν μη τι άλλο, η μικτή τεχνική της έχει ενδιαφέρον.

Σχολείο υπό τη διεύθυνση του Opus Dei

Τυπικά έχουμε να κάνουμε με μια παρέα πλουσιοκόριτσων στην πρώιμη εφηβεία τους (γύρω στα 14), τα οποία φοιτούν στο δίγλωσσο ιδιωτικό σχολείο Δέλτα, High-School-for-Girls. Ένα σχολείο αρκετά αυστηρό, κατά τ’ άλλα, υπό τη διεύθυνση του σκοταδιστικού τάγματος Opus Dei της Καθολικής Εκκλησίας. Άκρως δεσμευτική συνθήκη για νεαρά κορίτσια που βράζει το αίμα τους και επιθυμούν σφόδρα να ανακαλύψουν τα όριά τους. Η Φερνάντα και η Ανελίσε είναι οι δύο βασικοί πόλοι της παρέας. Είναι κολλητές, σιαμαίες και η δική τους ταραγμένη ψυχοσύνθεση είναι που ορίζει και τους κανόνες που διέπουν όλη την παρέα. Αυτοί οι κανόνες, δε, γίνονται εξόχως ακραίοι όταν βρίσκουν ένα ακατοίκητο οίκημα όπου το μετατρέπουν σε άντρο για τις «σχοινοβασίες» τους.

Αυτό το απόκοσμο μέρος γίνεται ο λευκός τους οίκος. Εκεί συναντούν τον Λευκό Θεό τους, ένα δικό τους αποκύημα που συμπυκνώνει την ανοικειότητά τους προς την υποχρεωτική ευλάβεια ενός καλού θεού, δίνοντας τα σκήπτρα της πίστης τους σε έναν ανοικτίρμονα θεό όπου φέρνει τρόμο και πόνο. Τα κορίτσια επιδίδονται σε λογής ακραία ανδραγαθήματα. Θέτουν τα σώματά τους στην υπηρεσία του ξαφνικού φόβου. Πατούν κόκκινες περιοχές αν και οι ίδιες θεωρούν πως στο λευκό δωμάτιο συναντούν τη βαθύτερη ουσία της ύπαρξής τους.

Στην επικράτεια της εφηβείας

Η Οχέδα μάς λέει πως η εφηβεία είναι η απόλυτη λευκή περιοχή. Άσπιλη εξ αρχής, αθώα εκ προοιμίου, αλλά όπως συμβαίνει και με το λευκό χρώμα, εύκολα μπορεί να σπιλωθεί, να βρομιστεί, να μεταλλαχθεί σε κάτι βορβορώδες. Η Φερνάντα βλέπει από μικρή ψυχίατρο μήπως και καταφέρει να ξεπεράσει τις ενοχές της ότι εξαιτίας της πέθανε ο μικρός της αδελφός· μηδέποτε επιβεβαιωμένο. Η Ανελίσε βλέπει τον κόσμο μέσα από λέξεις. Η σχέση με τη μητέρα της είναι τυπική προς εχθρική. Βουτάει με το κεφάλι στις ακραίες καταστάσεις, έλκεται από τον φόβο όχι για να τον νικήσει, αλλά για να εισχωρήσει στην επικράτειά του. Λατρεύει τις ιστορίες τρόμου που διαβάζει στο διαδίκτυο (δίχως να παραγνωρίζει την αξία του Πόε ή του Λάβκραφτ) τα λεγόμενα creepypasta, αποπειράται να γράψει, και μάλιστα με επιτυχία, τις δικές της.

Η Φερνάντα βλέπει από μικρή ψυχίατρο μήπως και καταφέρει να ξεπεράσει τις ενοχές της ότι εξαιτίας της πέθανε ο μικρός της αδελφός· μηδέποτε επιβεβαιωμένο. Η Ανελίσε βλέπει τον κόσμο μέσα από λέξεις. Η σχέση με τη μητέρα της είναι τυπική προς εχθρική.

Τα κορίτσια ανταλλάσσουν οριακές εμπειρίες, παίζουν ακόμη και με την ιδέα του αφανισμού. Οι πειραματισμοί τους έχουν κάτι από σεξουαλική αναζήτηση, ζωώδη ευχαρίστηση, αταβιστική μανία και σκιαγράφηση της αυταξίας τους. Μόνο σ’ αυτό το λευκό σπίτι ζουν αληθινά, τις υπόλοιπες ώρες συμπεριφέρονται σαν γυμνασμένα στην ευπείθεια κορίτσια. Όταν θα φτάσουν στο σημείο να δαγκώνει η μια την άλλη, τότε το «παιχνίδι» θα αποκτήσει τον υπαρξιακό χαρακτήρα που θέλει να προσδώσει η Οχέδα. Κάθε μάνα τρώει το παιδί της, κάθε παιδί θέλει να καταφάει τη μητέρα του. Οι κροκόδειλοι προστατεύουν τα μικρά τους μέσα στα μεγάλα σαγόνια τους. Τα κορίτσια, ακόμη και οι κολλητές φίλες, κάποια στιγμή θα αλληλοφαγωθούν. Η Φερνάντα και η Ανελίσε όχι μόνο τσακώνονται στο τέλος, αλλά η μία ορμάει στην άλλη με εξωφρενική μανία. Τρώνε τις σάρκες τους κυριολεκτικά και μεταφορικά.

monica ojeda 

Η Mónica Ojeda (γεν. 1988) είναι πεζογράφος και ποιήτρια από το Εκουαδόρ. Τελείωσε τις σπουδές της στο πανεπιστήμιο του Γκουαγιακίλ και συνέχισε στη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη, όπου και ολοκληρώνει το διδακτορικό της. Έχει εκδώσει ποίηση, μυθιστορήματα και διηγήματα. Το 2017 ήταν στη λίστα «Bogota39», μια λίστα που ξεχώριζε τους σημαντικότερους νέους συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής, κάτω των 39 χρόνων. Το Mandíbula ήταν μεταξύ των δέκα υποψηφίων μυθιστορημάτων για το βραβείο «Mario Vargas Llosa Biennial Novel Prize» για το 2018.

 

 

Σε δεύτερο επίπεδο η καινούργια δασκάλα Λογοτεχνίας των κοριτσιών, η μις Κλάρα, μια νέα τρομαγμένη γυναίκα που έχει υποστεί ακόμη και απαγωγή από μαθήτριές της σε προηγούμενο σχολείο που δίδασκε και εμμονική με τη μητέρα της (άλλο ένα αλληλοφάγωμα), βρίσκεται αντιμέτωπη μ’ αυτά τα κορίτσια σε μια τρομώδη κατάσταση εξουσίας και υποταγής. Σαφώς, ένα ακόμη αλληλοφάγωμα, καθώς η δασκάλα είναι μια δεύτερη μητέρα για το κάθε κορίτσι.

Αυτοεκπληρούμενη προφητεία

Σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία, σαν μέρος της πιο σκληρής μαθητείας, σαν στάδιο ολοκλήρωσης, η μις Κλάρα, παρακάμπτοντας όλους τους μύχιους φόβους της, αναλαμβάνει να μυήσει τη Φερνάντα στο σκοτεινό βασίλειο της λευκότητας των γυναικών (παράδοξο, αλλά αληθές). Την κρατάει όμηρο: δεμένη και φιμωμένη διότι μόνο έτσι θα μάθει πως ο φόβος έχει δέρμα, έχει ιστούς, έχει στόμα, ζητάει τροφή καθημερινά, ορέγεται θύματα. Κάθε θηλυκό στην πορεία της προς την ωριμότητα εισέρχεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην επικράτεια αυτού του φόβου. Ό,τι κόβεται, μασιέται, καταπίνεται, ξαναγεννιέται. Τα κορίτσια αντί να αφανιστούν αρχίζουν να λαμβάνουν τα σήματα του φύλου τους. Μαθαίνουν να αποδέχονται τη θηλυκότητά τους, να απεχθάνονται ότι σύντομα θα γίνουν γυναίκες, να αναπολούν τη χαμένη παιδική τους ηλικία.

Η Οχέδα δεν φοβάται να πέσει με τα μούτρα στην ψυχαναλυτική πλευρά των ηρωίδων της. Να λύσει και να δέσει τις ρεαλιστικές πτυχές της ιστορίας με αλλότροπους κόμπους. Θα αφήσει να «σέρνεται» στο πάτωμα των λέξεων ατόφιος ο φόβος. Σαν τον κροκόδειλο που βλέπει η Ανελίσε να περιφέρεται κοντά στο λημέρι τους. Παίζει με τις διαθέσεις του αναγνώστη, δεν του επιτρέπει να ησυχάσει. Έτσι που, τελικά, το θέμα να μην αφορά μόνο τις γυναίκες, αλλά και τους άντρες που ζουν, υφίστανται, αγαπούν ή εχθρεύονται αυτή τη λευκότητα των γυναικών της ζωής τους (μήπως κι αυτοί δεν έχουν μίαν αντίστοιχη;).

Αρκετά γόνιμες υπήρξαν οι λύσεις που έδωσε η μεταφράστρια Ιφιγένεια Ντούμη. Ειδικά σε σημεία που ο Έλληνας αναγνώστης δεν είναι εξοικειωμένος με πρόσωπα, καταστάσεις και γεγονότα του Εκουαδόρ.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).


Mandíbula
Μόνικα Οχέδα
Μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη
Σκαρίφημα 2020
Σελ. 360, τιμή εκδότη €19,10 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε απόμερο χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε απόμερο χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Για το μυθιστόρημα του Μ. Αγκέεφ [Μ. Αgueev] «Μια ιστορία με κοκαΐνη» (μτφρ. Σοφία Κορνάρου, εκδ. Ροές). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Ηans Βaluschek (1870-1935).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Κάποιους συγγραφείς τους καλύπτει ο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

Στο 40ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον μετρ του noir, σκηνοθέτη, συγγραφέα και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, με αφορμή την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Roman-tica» (εκδ. Άγρα). Η συζή...

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ