alt

Για το μυθιστόρημα του Ζυλιέν Γκρακ «Ένας επικίνδυνος γόης» (μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, εκδ. Καστανιώτης).

Της Νίκης Κώτσιου

Μυθιστόρημα πλούσιο σε διεκειμενικές αναφορές και έμπλεο φιλοσοφικών ιδεών, το Ένας επικίνδυνος γόης (1945) του Ζυλιέν Γκρακ (1910-2007) ξεδιπλώνει ένα ευρύ δίκτυο συμβολισμών που αγκαλιάζουν όλο το φάσμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Επηρεασμένος από τον γερμανικό ρομαντισμό αλλά και τον γαλλικό σουρεαλισμό, ο Γκρακ φιλοτεχνεί ένα βαθυστόχαστο, πολυδαίδαλο και εξόχως ατμοσφαιρικό έργο, «κομψοτέχνημα ύφους, ψυχολογικής εμβάθυνσης και διανοητικής ομορφιάς», που ξετυλίγεται στη διάρκεια ενός φαινομενικά ήσυχου καλοκαιριού στην επινοημένη πόλη Κεραντέκ της Βρετάνης. Η παρέα των νεαρών παραθεριστών, που απολαμβάνει μια άνετη αλλά μονότονη διαμονή στο Ξενοδοχείο των Κυμάτων, αναστατώνεται με την άφιξη του μυστηριώδους Άλαν Μάρτσισον και της συνοδού του Ντολόρες.

Ο μελαγχολικός δανδής με τις απρόβλεπτες παραφορές κεντρίζει το ενδιαφέρον όλων και μετατρέπεται σε γρίφο, που μάταια προσπαθούν να ξεκλειδώσουν. Ο Άλαν ανθίσταται σθεναρά και περιφέρει το μυστήριό του μέχρι το τέλος παραμένοντας απροσπέλαστος και αδιαφανής.

Ο σκοτεινός γόης ταράζει με τη συμπεριφορά του τα λιμνάζοντα ύδατα της μικρής κοινότητας, εξάπτει τη φαντασία και προκαλεί. Τα αλλοπρόσαλλα, εκκεντρικά φερσίματά του δημιουργούν ερωτήματα, ενώ οι φήμες γύρω από το όνομά του τον θέτουν στο επίκεντρο της προσοχής. Ο μελαγχολικός δανδής με τις απρόβλεπτες παραφορές κεντρίζει το ενδιαφέρον όλων και μετατρέπεται σε γρίφο, που μάταια προσπαθούν να ξεκλειδώσουν. Ο Άλαν ανθίσταται σθεναρά και περιφέρει το μυστήριό του μέχρι το τέλος παραμένοντας απροσπέλαστος και αδιαφανής. Προσεγγίζουμε τον Άλαν μέσα από το ημερολόγιο του Ζεράρ, που, σε αλλεπάλληλες καταχωρίσεις, καταγράφει τα έργα και τις ημέρες του επικίνδυνου γόη. Οι καταγραφές του Ζεράρ μεταφέρουν ένα κλίμα πυρετού και αγωνίας μέσα σε μια αινιγματική ατμόσφαιρα, βαριά από μυστικά και εικασίες.

Ο Ζεράρ αναλαμβάνει ρόλο ντετέκτιβ και αναζητά τα κλειδιά που θα τον οδηγήσουν στη λύση. Ανατέμνει χειρονομίες, διαθέσεις, ανεπαίσθητα νεύματα και μπορεί να προαισθανθεί ένα επικείμενο κακό, που το νιώθει να πλησιάζει χωρίς να είναι σε θέση να το προσδιορίσει με ακρίβεια. Τα σημεία που διαθέτει είναι ολισθηρά και αμφίσημα, οι προθέσεις του Άλαν διαγράφονται ομιχλώδεις και ακατανόητες, ο Άλαν ξέρει να υπεκφεύγει και να σκορπίζει σκοτάδι γύρω από τον εαυτό του. Ο Ζεράρ αδυνατεί να ξεσκεπάσει το μυστήριο και να αποκαλύψει την πραγματική φύση του παράξενου επισκέπτη.

Ο Άλαν αντιστέκεται στην όποια αποκρυπτογράφηση. Πότε λαμβάνει διαστάσεις μεσσία και σωτήρα στα μάτια των συντρόφων του, πότε εκπέμπει κάτι το απροσδιόριστα διαβολικό, που τον κάνει να μοιάζει με την ενσάρκωση του κακού. Είναι κομψός, γοητευτικός και μορφωμένος, αλλά τον σκεπάζει μια δυσοίωνη μαύρη σκιά, μια δυσάρεστη αύρα, που μόνο συμφορά προμηνύει. Η ομήγυρη αναγνωρίζει πάνω του ένα αδιαμφισβήτητο μεγαλείο. Ο Άλαν φέρει τα σημάδια του εξαιρετικού, μοιάζει να προορίζεται για μια μεγάλη αποστολή, που υπερβαίνει τα κοινά μέτρα. «Ένα ειδικό χάρισμα κατά τη γέννηση ορίζει σ’ έναν άνθρωπο σαν τον Άλαν τον ρόλο του βασιλιά: είναι ένας άρχοντας, ένας πρίγκιπας της ζωής». Όμως, οι προθέσεις του παραμένουν πάντα δισυπόστατες και ανεξιχνίαστες, παρά τον ευπροσήγορο και φιλικό χαρακτήρα του. Καθώς είναι ικανός για όλα, ο Άλαν εμπνέει αμφιθυμία και αναστάτωση στο κοινό του, που παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Γράφει ο Ζεράρ:

«Μερικές φορές, όταν τον βλέπω, όταν τον αισθάνομαι τόσο απόμακρο, τόσο ελεύθερο, να παίζει με τη ζωή με τέτοια εξωπραγματική ελαφρότητα, φαντάζομαι συγκεχυμένα ότι βρίσκεται στο τέλος μιας παρτίδας μεγίστης σημασίας, ενός ακατανόητου στοιχήματος – και ότι, εγκαταλείποντας κάθε χυδαία προσπάθεια επιτυχίας, παίζει πραγματικά μονά ζυγά».

alt
Ο Ζυλιέν Γκρακ το 1950 δημοσίευσε μια σφοδρή κριτική
και κατεφέρθηκε εναντίον του λογοτεχνικού κατεστημένου
της εποχής του και των αντίστοιχων βραβείων. Ένα χρόνο 
μετά, όταν κέρδισε το βραβείο Goncourt για το μυθιστόρημά
του Le Rivage des Syrtes (Η ακτή των Συρτέων), μένοντας
πιστός στις αρχές του, αρνήθηκε το βραβείο.




Ο Ζεράρ αναγνωρίζει πάνω του τα χαρακτηριστικά μυθικών ηρώων, βλέπει επίσης στο πρόσωπο του Άλαν έναν μεσαιωνικό ιππότη σε αναζήτηση του δισκοπότηρου αλλά κι έναν σκοτεινό δον ζουάν παραδομένο σε μια επίπονη υπαρξιακή ή ακόμα και μεταφυσική περιπέτεια. Ο Άλαν φέρει τη σφραγίδα της δωρεάς και ασκεί στους γύρω του έναν ξεκάθαρο μαγνητισμό. Όλοι μπαίνουν σε τροχιά γύρω από αυτόν τον «σκοτεινό ήλιο», που τους ενώνει αλλά και τους χωρίζει. Η ομήγυρη συντονίζεται στον ολοδικό του ρυθμό και ακολουθεί ευλαβικά τα χνάρια του μέχρι την τελική του ηρωική έξοδο. «Όλοι περιμένουν, ελπίζουν κάθε μέρα να τους ευνοήσει με την παρουσία του. Εκείνος παίζει, κολυμπά, χορεύει μέσα σ’ ένα είδος μέθης, παραφοράς, πάντα όμως είναι κλεισμένος στον εαυτό του, απομονωμένος στη μέση μιας δίνης που στροβιλίζεται γύρω του με κέντρο τον ίδιο». Φορέας μιας ξεχωριστής πνευματικότητας και προικισμένος με μια ευφράδεια ακαταμάχητη, ο Άλαν παραπέμπει άλλοτε σε προφήτη κι άλλοτε σε καταραμένο ποιητή. Ο Ζεράρ τον περιγράφει στο ημερολόγιό του με θρησκευτικούς όρους και παραβολές ή με στίχους κατευθείαν αντλημένους από το έργο του Ρεμπώ και του Μπωντλαίρ.

Η Κριστέλ είναι η πιο αέρινη γυναικεία φιγούρα στο Ένας επικίνδυνος γόης. Πλασμένη κατά το πρότυπο της γυναίκας-παιδιού των σουρεαλιστών, είναι κρυστάλλινη και διάφανη, εντελώς αιθέρια και ονειρική. Η Κριστέλ ερωτεύεται τον Άλαν, που ήδη συνοδεύεται από μια femme fatale, την Ντολόρες. Καθώς είναι εύθραυστη και λεπτεπίλεπτη, νιώθει να διαλύεται από αυτόν τον έρωτα, που ξεπερνά τις αντοχές της. «Η συμπεριφορά του Άλαν προς εμένα είναι τέτοια, ώστε δεν ξέρω από πού να πιαστώ. Δεν ξέρω αν προέρχεται από απέραντη καλοσύνη ή απέραντη προδοσία... Υπάρχει ένα δάχτυλο επάνω του, ένα φως γύρω του που κάνει τα πάντα να ωχριούν. Θέλω να μάθω τι είναι εκείνο που μέσα από εκείνον μου κάνει σήμα». Από την άλλη, η Ιρέν είναι αθεράπευτα γήινη, σάρκινη και πραγματίστρια και βρίσκεται στους αντίποδες του ρομαντικού ιδεώδους, που δίνει τον γενικό τόνο. Αντιστρατεύεται τον Άλαν και τον θεωρεί εχθρό της.

Το ύφος, υποβλητικό και σκοτεινό, πάντα στην επικράτεια του υψηλού, έχει μια ποιότητα ονείρου και ονειροπόλησης, που του προσδίδει ανεπανάληπτη ένταση. Η μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου διατηρεί ατόφια τη μαγεία ενός πολύ ξεχωριστού κειμένου, ενίοτε κρυπτικού και ερμητικού αλλά διαρκώς συναρπαστικού.

Υπάρχει μια ηθελημένη αοριστία σε ό,τι αφορά τα πρόσωπα. Δεν μαθαίνουμε ποτέ τίποτα για τις ρίζες τους, τις καταβολές τους ή το κοινωνικό τους προφίλ, με την εξαίρεση του Άλαν, για τον οποίο παρέχεται ένα σχεδόν κατατοπιστικό βιογραφικό. Για τους υπόλοιπους, δεν υπάρχει καμία άλλη πληροφόρηση πέρα από το ότι έχουν καταλύσει στο Ξενοδοχείο των Κυμάτων της (επινοημένης) πόλης Κεραντέκ, πράγμα που τους κάνει να φαντάζουν κατά καιρούς αλλόκοτοι, σχεδόν φασματικοί. Η χρονική τοποθέτηση είναι επίσης αδιευκρίνιστη, αν και κάποιες ενδείξεις επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι η ιστορία εκτυλίσσεται την εποχή του μεσοπολέμου, προτού ξεσπάσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μέσα σε αυτό το κλίμα ασάφειας και αβεβαιότητας ως προς τις χωροχρονικές συντεταγμένες, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια ατμόσφαιρα μακριά από την πραγματικότητα, που απομακρύνει το Ένας επικίνδυνος γόης από τον τυπικό ρεαλισμό. Η πλούσια εικονοποιία του έργου αντλεί από την κέλτικη μυθολογία, τη γαλλική παράδοση και τη Bίβλο, ενώ υπάρχει αδιαλείπτως μια έντονη αύρα από Ρεμπώ, Μπωντλαίρ και Πόε, που δίνει ένα σαφές ποιητικό στίγμα στην αφήγηση απογειώνοντας την πρόζα. Το ύφος, υποβλητικό και σκοτεινό, πάντα στην επικράτεια του υψηλού, έχει μια ποιότητα ονείρου και ονειροπόλησης, που του προσδίδει ανεπανάληπτη ένταση. Η μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου διατηρεί ατόφια τη μαγεία ενός πολύ ξεχωριστού κειμένου, ενίοτε κρυπτικού και ερμητικού αλλά διαρκώς συναρπαστικού.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

→ Στην κεντρική εικόνα: φωτογραφία από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος του Gracq, σε σκηνοθεσία του Matthieu Cruciani, το 2016 στο Théâtre Dijon Bourgogne.


altΈνας επικίνδυνος γόης
Ζυλιέν Γκρακ
Μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου
Καστανιώτης 2019
Σελ. 242, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΖΥΛΙΕΝ ΓΚΡΑΚ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
5 λεπτά με τον Γιάννη Νταουλτζή

5 λεπτά με τον Γιάννη Νταουλτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιάννης Νταουλτζής, με αφορμή το βιβλίο του «Καλοί, κακοί στο τέλος τους παίρνει όλους ο διάολος» (εκδ. Νίκας).

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το «Καλοί κακο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ