alt

Για το μυθιστόρημα του Ζυλιέν Γκρακ «Ένας επικίνδυνος γόης» (μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, εκδ. Καστανιώτης).

Της Νίκης Κώτσιου

Μυθιστόρημα πλούσιο σε διεκειμενικές αναφορές και έμπλεο φιλοσοφικών ιδεών, το Ένας επικίνδυνος γόης (1945) του Ζυλιέν Γκρακ (1910-2007) ξεδιπλώνει ένα ευρύ δίκτυο συμβολισμών που αγκαλιάζουν όλο το φάσμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Επηρεασμένος από τον γερμανικό ρομαντισμό αλλά και τον γαλλικό σουρεαλισμό, ο Γκρακ φιλοτεχνεί ένα βαθυστόχαστο, πολυδαίδαλο και εξόχως ατμοσφαιρικό έργο, «κομψοτέχνημα ύφους, ψυχολογικής εμβάθυνσης και διανοητικής ομορφιάς», που ξετυλίγεται στη διάρκεια ενός φαινομενικά ήσυχου καλοκαιριού στην επινοημένη πόλη Κεραντέκ της Βρετάνης. Η παρέα των νεαρών παραθεριστών, που απολαμβάνει μια άνετη αλλά μονότονη διαμονή στο Ξενοδοχείο των Κυμάτων, αναστατώνεται με την άφιξη του μυστηριώδους Άλαν Μάρτσισον και της συνοδού του Ντολόρες.

Ο μελαγχολικός δανδής με τις απρόβλεπτες παραφορές κεντρίζει το ενδιαφέρον όλων και μετατρέπεται σε γρίφο, που μάταια προσπαθούν να ξεκλειδώσουν. Ο Άλαν ανθίσταται σθεναρά και περιφέρει το μυστήριό του μέχρι το τέλος παραμένοντας απροσπέλαστος και αδιαφανής.

Ο σκοτεινός γόης ταράζει με τη συμπεριφορά του τα λιμνάζοντα ύδατα της μικρής κοινότητας, εξάπτει τη φαντασία και προκαλεί. Τα αλλοπρόσαλλα, εκκεντρικά φερσίματά του δημιουργούν ερωτήματα, ενώ οι φήμες γύρω από το όνομά του τον θέτουν στο επίκεντρο της προσοχής. Ο μελαγχολικός δανδής με τις απρόβλεπτες παραφορές κεντρίζει το ενδιαφέρον όλων και μετατρέπεται σε γρίφο, που μάταια προσπαθούν να ξεκλειδώσουν. Ο Άλαν ανθίσταται σθεναρά και περιφέρει το μυστήριό του μέχρι το τέλος παραμένοντας απροσπέλαστος και αδιαφανής. Προσεγγίζουμε τον Άλαν μέσα από το ημερολόγιο του Ζεράρ, που, σε αλλεπάλληλες καταχωρίσεις, καταγράφει τα έργα και τις ημέρες του επικίνδυνου γόη. Οι καταγραφές του Ζεράρ μεταφέρουν ένα κλίμα πυρετού και αγωνίας μέσα σε μια αινιγματική ατμόσφαιρα, βαριά από μυστικά και εικασίες.

Ο Ζεράρ αναλαμβάνει ρόλο ντετέκτιβ και αναζητά τα κλειδιά που θα τον οδηγήσουν στη λύση. Ανατέμνει χειρονομίες, διαθέσεις, ανεπαίσθητα νεύματα και μπορεί να προαισθανθεί ένα επικείμενο κακό, που το νιώθει να πλησιάζει χωρίς να είναι σε θέση να το προσδιορίσει με ακρίβεια. Τα σημεία που διαθέτει είναι ολισθηρά και αμφίσημα, οι προθέσεις του Άλαν διαγράφονται ομιχλώδεις και ακατανόητες, ο Άλαν ξέρει να υπεκφεύγει και να σκορπίζει σκοτάδι γύρω από τον εαυτό του. Ο Ζεράρ αδυνατεί να ξεσκεπάσει το μυστήριο και να αποκαλύψει την πραγματική φύση του παράξενου επισκέπτη.

Ο Άλαν αντιστέκεται στην όποια αποκρυπτογράφηση. Πότε λαμβάνει διαστάσεις μεσσία και σωτήρα στα μάτια των συντρόφων του, πότε εκπέμπει κάτι το απροσδιόριστα διαβολικό, που τον κάνει να μοιάζει με την ενσάρκωση του κακού. Είναι κομψός, γοητευτικός και μορφωμένος, αλλά τον σκεπάζει μια δυσοίωνη μαύρη σκιά, μια δυσάρεστη αύρα, που μόνο συμφορά προμηνύει. Η ομήγυρη αναγνωρίζει πάνω του ένα αδιαμφισβήτητο μεγαλείο. Ο Άλαν φέρει τα σημάδια του εξαιρετικού, μοιάζει να προορίζεται για μια μεγάλη αποστολή, που υπερβαίνει τα κοινά μέτρα. «Ένα ειδικό χάρισμα κατά τη γέννηση ορίζει σ’ έναν άνθρωπο σαν τον Άλαν τον ρόλο του βασιλιά: είναι ένας άρχοντας, ένας πρίγκιπας της ζωής». Όμως, οι προθέσεις του παραμένουν πάντα δισυπόστατες και ανεξιχνίαστες, παρά τον ευπροσήγορο και φιλικό χαρακτήρα του. Καθώς είναι ικανός για όλα, ο Άλαν εμπνέει αμφιθυμία και αναστάτωση στο κοινό του, που παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα. Γράφει ο Ζεράρ:

«Μερικές φορές, όταν τον βλέπω, όταν τον αισθάνομαι τόσο απόμακρο, τόσο ελεύθερο, να παίζει με τη ζωή με τέτοια εξωπραγματική ελαφρότητα, φαντάζομαι συγκεχυμένα ότι βρίσκεται στο τέλος μιας παρτίδας μεγίστης σημασίας, ενός ακατανόητου στοιχήματος – και ότι, εγκαταλείποντας κάθε χυδαία προσπάθεια επιτυχίας, παίζει πραγματικά μονά ζυγά».

alt
Ο Ζυλιέν Γκρακ το 1950 δημοσίευσε μια σφοδρή κριτική
και κατεφέρθηκε εναντίον του λογοτεχνικού κατεστημένου
της εποχής του και των αντίστοιχων βραβείων. Ένα χρόνο 
μετά, όταν κέρδισε το βραβείο Goncourt για το μυθιστόρημά
του Le Rivage des Syrtes (Η ακτή των Συρτέων), μένοντας
πιστός στις αρχές του, αρνήθηκε το βραβείο.




Ο Ζεράρ αναγνωρίζει πάνω του τα χαρακτηριστικά μυθικών ηρώων, βλέπει επίσης στο πρόσωπο του Άλαν έναν μεσαιωνικό ιππότη σε αναζήτηση του δισκοπότηρου αλλά κι έναν σκοτεινό δον ζουάν παραδομένο σε μια επίπονη υπαρξιακή ή ακόμα και μεταφυσική περιπέτεια. Ο Άλαν φέρει τη σφραγίδα της δωρεάς και ασκεί στους γύρω του έναν ξεκάθαρο μαγνητισμό. Όλοι μπαίνουν σε τροχιά γύρω από αυτόν τον «σκοτεινό ήλιο», που τους ενώνει αλλά και τους χωρίζει. Η ομήγυρη συντονίζεται στον ολοδικό του ρυθμό και ακολουθεί ευλαβικά τα χνάρια του μέχρι την τελική του ηρωική έξοδο. «Όλοι περιμένουν, ελπίζουν κάθε μέρα να τους ευνοήσει με την παρουσία του. Εκείνος παίζει, κολυμπά, χορεύει μέσα σ’ ένα είδος μέθης, παραφοράς, πάντα όμως είναι κλεισμένος στον εαυτό του, απομονωμένος στη μέση μιας δίνης που στροβιλίζεται γύρω του με κέντρο τον ίδιο». Φορέας μιας ξεχωριστής πνευματικότητας και προικισμένος με μια ευφράδεια ακαταμάχητη, ο Άλαν παραπέμπει άλλοτε σε προφήτη κι άλλοτε σε καταραμένο ποιητή. Ο Ζεράρ τον περιγράφει στο ημερολόγιό του με θρησκευτικούς όρους και παραβολές ή με στίχους κατευθείαν αντλημένους από το έργο του Ρεμπώ και του Μπωντλαίρ.

Η Κριστέλ είναι η πιο αέρινη γυναικεία φιγούρα στο Ένας επικίνδυνος γόης. Πλασμένη κατά το πρότυπο της γυναίκας-παιδιού των σουρεαλιστών, είναι κρυστάλλινη και διάφανη, εντελώς αιθέρια και ονειρική. Η Κριστέλ ερωτεύεται τον Άλαν, που ήδη συνοδεύεται από μια femme fatale, την Ντολόρες. Καθώς είναι εύθραυστη και λεπτεπίλεπτη, νιώθει να διαλύεται από αυτόν τον έρωτα, που ξεπερνά τις αντοχές της. «Η συμπεριφορά του Άλαν προς εμένα είναι τέτοια, ώστε δεν ξέρω από πού να πιαστώ. Δεν ξέρω αν προέρχεται από απέραντη καλοσύνη ή απέραντη προδοσία... Υπάρχει ένα δάχτυλο επάνω του, ένα φως γύρω του που κάνει τα πάντα να ωχριούν. Θέλω να μάθω τι είναι εκείνο που μέσα από εκείνον μου κάνει σήμα». Από την άλλη, η Ιρέν είναι αθεράπευτα γήινη, σάρκινη και πραγματίστρια και βρίσκεται στους αντίποδες του ρομαντικού ιδεώδους, που δίνει τον γενικό τόνο. Αντιστρατεύεται τον Άλαν και τον θεωρεί εχθρό της.

Το ύφος, υποβλητικό και σκοτεινό, πάντα στην επικράτεια του υψηλού, έχει μια ποιότητα ονείρου και ονειροπόλησης, που του προσδίδει ανεπανάληπτη ένταση. Η μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου διατηρεί ατόφια τη μαγεία ενός πολύ ξεχωριστού κειμένου, ενίοτε κρυπτικού και ερμητικού αλλά διαρκώς συναρπαστικού.

Υπάρχει μια ηθελημένη αοριστία σε ό,τι αφορά τα πρόσωπα. Δεν μαθαίνουμε ποτέ τίποτα για τις ρίζες τους, τις καταβολές τους ή το κοινωνικό τους προφίλ, με την εξαίρεση του Άλαν, για τον οποίο παρέχεται ένα σχεδόν κατατοπιστικό βιογραφικό. Για τους υπόλοιπους, δεν υπάρχει καμία άλλη πληροφόρηση πέρα από το ότι έχουν καταλύσει στο Ξενοδοχείο των Κυμάτων της (επινοημένης) πόλης Κεραντέκ, πράγμα που τους κάνει να φαντάζουν κατά καιρούς αλλόκοτοι, σχεδόν φασματικοί. Η χρονική τοποθέτηση είναι επίσης αδιευκρίνιστη, αν και κάποιες ενδείξεις επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι η ιστορία εκτυλίσσεται την εποχή του μεσοπολέμου, προτού ξεσπάσει ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Μέσα σε αυτό το κλίμα ασάφειας και αβεβαιότητας ως προς τις χωροχρονικές συντεταγμένες, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια ατμόσφαιρα μακριά από την πραγματικότητα, που απομακρύνει το Ένας επικίνδυνος γόης από τον τυπικό ρεαλισμό. Η πλούσια εικονοποιία του έργου αντλεί από την κέλτικη μυθολογία, τη γαλλική παράδοση και τη Bίβλο, ενώ υπάρχει αδιαλείπτως μια έντονη αύρα από Ρεμπώ, Μπωντλαίρ και Πόε, που δίνει ένα σαφές ποιητικό στίγμα στην αφήγηση απογειώνοντας την πρόζα. Το ύφος, υποβλητικό και σκοτεινό, πάντα στην επικράτεια του υψηλού, έχει μια ποιότητα ονείρου και ονειροπόλησης, που του προσδίδει ανεπανάληπτη ένταση. Η μετάφραση της Ιφιγένειας Μποτουροπούλου διατηρεί ατόφια τη μαγεία ενός πολύ ξεχωριστού κειμένου, ενίοτε κρυπτικού και ερμητικού αλλά διαρκώς συναρπαστικού.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

→ Στην κεντρική εικόνα: φωτογραφία από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος του Gracq, σε σκηνοθεσία του Matthieu Cruciani, το 2016 στο Théâtre Dijon Bourgogne.


altΈνας επικίνδυνος γόης
Ζυλιέν Γκρακ
Μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου
Καστανιώτης 2019
Σελ. 242, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΖΥΛΙΕΝ ΓΚΡΑΚ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

Για το μυθιστόρημα της Βιρζινί Ντεπάντ [Virginie Despentes] «Αγαπητέ μαλάκα» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: © Mehrnegar Dolatmand/Unsplash.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Έπρεπε να το περιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

Βραβεία Dagger 2024: Ανακοινώθηκαν οι μακρές λίστες για τα καλύτερα αστυνομικά μυθιστορήματα

Βραβεία Dagger 2024: Ανακοινώθηκαν οι μακρές λίστες για τα καλύτερα αστυνομικά μυθιστορήματα

Πρόκειται για τα σημαντικότερα βραβεία της crime fiction λογοτεχνίας και περιλαμβάνουν πολλές κατηγορίες. Υπάρχουν από το 1955 και είναι συνώνυμα με την ανάδειξη των ποιοτικότερων αστυνομικών μυθιστορημάτων και θρίλερ παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: ο John Banville είναι μεταξύ των προταθέντων για βραβείο στα φετινά Βρ...

Τεχνητή Νοημοσύνη: Είναι το τέλος του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε (and I don’t feel fine)

Τεχνητή Νοημοσύνη: Είναι το τέλος του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε (and I don’t feel fine)

Σκέψεις και διερωτήσεις με αφορμή την ανάγνωση του βιβλίου του Γιώργου Χατζηβασιλείου «Η φιλοσοφία της τεχνητής νοημοσύνης – Ένα ταξίδι στο μέλλον» (εκδ. Διόπτρα), μια πληρέστατη καταγραφή των ηθικών διλημμάτων και των τεράστιων αλλαγών που ήδη προκαλεί η ραγδαία ανάπτυξη της ΤΝ.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ