Ada Bello 700

Για το μυθιστόρημα του Antoine Bello «Άντα» (μτφρ. Δημήτρης Δημακόπουλος, εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να γράψει λογοτεχνία; Λογοτεχνία; Μα είναι δυνατόν να σκεφτόμαστε ότι ένα ανθρώπινο καλλιτεχνικό έργο, που στηρίζεται πάρα πολύ στη δημιουργικότητα, την πρωτοτυπία, την έμπνευση, τη φαντασία, μπορεί να παράγεται με μηχανικές λειτουργίες! Από την άλλη, η εξερεύνηση του εγκεφάλου από τη γνωστική ψυχολογία και τη γλωσσολογία και η εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας υποβάλλει ερωτήματα που δεν είναι ξένα προς τη λογοτεχνική παραγωγή. Κι εξάλλου η ίδια η λογοτεχνία δεν στερείται επαναλαμβανόμενα μοτίβα, συγκεκριμένα τεχνικά χαρακτηριστικά, πρότυπα αφήγησης και δράσης. Το απέδειξε ο Βλαντιμίρ Προπ που ανέλυσε το παραμύθι σε 31 λειτουργίες, το προώθησε ο δομισμός με τις αφηγηματικές τεχνικές που οργανώνουν την πλοκή, το εφαρμόζουν τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής αναλύοντας τα υπάρχοντα έργα και τη δομή τους.

Η εξερεύνηση του εγκεφάλου από τη γνωστική ψυχολογία και τη γλωσσολογία και η εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας υποβάλλει ερωτήματα που δεν είναι ξένα προς τη λογοτεχνική παραγωγή.

Λογοτεχνία με συνταγές, λοιπόν; Το πόσο κάθε έργο ισορροπεί ανάμεσα στην τυποποίηση και την πρωτοτυπία, την αναμενόμενη σύναψη νοημάτων και το άνοιγμα νέων δρόμων μένει να το αποδείξει η τεχνητή νοημοσύνη, που πέρα από τις αποδεδειγμένες ικανότητες στο σκάκι αποπειράται να γράψει και μυθιστόρημα στο τελευταίο έργο του Antoine Bello. Η ιστορία αναφέρεται στο λογισμικό «Άντα», το οποίο έχει εξελιχθεί πολύ, καθώς μπορεί και αφομοιώνει αγγλόφωνα συναισθηματικά μυθιστορήματα, τα αναλύει βάσει στατιστικών και επεξεργάζεται τις κριτικές και τις προτιμήσεις του κοινού. Είναι έτοιμο, λοιπόν, να γράψει ένα δικό του λογοτέχνημα, με στόχο τις 100.000 πωλήσεις. Όμως κάποιος το κλέβει, οσφραινόμενος τις κερδοφόρες δυνατότητές του, και την αποστολή της ανάκτησής του αναλαμβάνει ο Φρανκ Λόγκαν, ο οποίος εργαζόταν στην υπηρεσία της αστυνομίας με ειδίκευση στην αναζήτηση εξαφανισμένων προσώπων.

Τα ερωτήματα που τίθενται από τέτοια έργα επιστημονικής φαντασίας, που ίσως προσεχώς να μην είναι σενάρια, είναι δύο: καταρχάς, έχουν αυτά τα λογισμικά συνείδηση και, κατόπιν, μπορούν να γράψουν ποιοτικά μυθιστορήματα ή μόνο τυποποιημένα μπεστ-σέλερ;

Το πρώτο ερώτημα άπτεται της επιστήμης και των δυνατοτήτων της να προσομοιώσει τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Με διεπιστημονικές προσπάθειες κάθε χρόνο επιτυγχάνονται επιμέρους στόχοι, που σταδιακά οδηγούν όλο και πιο κοντά σε ένα είδος «μηχανικής αυτοσυνειδησίας». Ο Ά. Τούρινγκ πίστευε ότι αυτή θα αναγνωριστεί από έναν συνομιλητή που, συζητώντας με μια τέτοια μηχανή για πέντε λεπτά, δεν θα καταλάβει ότι δεν πρόκειται για άνθρωπο. Μήπως όμως αυτό είναι θέμα ενός πολύ καλού προγραμματισμού; Από την άλλη, ο γλωσσοφιλόσοφος Τζ. Σηρλ θεωρούσε ότι άλλο πράγμα είναι ο χειρισμός συμβόλων κι άλλο η κατανόηση της σημασίας τους. Στο βιβλίο του Μπελό, η Άντα αναρωτιέται πώς θα νιώσει κι η ίδια αισθήματα, ώστε να τα αποδώσει λογοτεχνικά; Αυτό ίσως θα είναι το ύψιστο κριτήριο ανθρωποσυνειδησίας. Και εν κατακλείδι πόσο αυτόβουλη συνείδηση έχει ένας άνθρωπος που μεγαλώνει γενετικά προκαθορισμένος και κοινωνικά προσδιορισμένος;

Ada Bello

Ο Αντουάν Μπελό, όπως και σε άλλα του βιβλία, συνδυάζει ποικίλα είδη, το αστυνομικό με την επιστημονική φαντασία.   

Το δεύτερο ερώτημα υπεισέρχεται στο θέμα της μοναδικότητας της ανθρώπινης διάνοιας και γλώσσας, οι οποίες δεν λειτουργούν μόνο ως επικοινωνιακός δίαυλος, αλλά και ως δημιουργικός παραγωγός πρωτότυπων συλλήψεων. Επομένως, μπορεί ένα μηχάνημα να γράψει λογοτεχνία, η οποία όχι μόνο θα είναι αληθοφανής και γλωσσοδομικά σωστή, αλλά θα μπορεί να συγκριθεί σε ποιότητα με τα ανθρώπινα δημιουργήματα; Λ.χ. από το 2015 διεξάγεται ο διαγωνισμός «Turing Tests in Creative Arts», όπου αξιολογούνται τα καλύτερα σονέτα που έχουν γραφεί από μηχανήματα. Ωστόσο, αναρωτιούνται οι επιστήμονες της τεχνητής νοημοσύνης, ποια είναι τα κριτήρια με τα οποία η ανθρωπότητα εκτιμά ένα ποίημα, ώστε να μπορεί να το γράψει κι ένα ανάλογο λογισμικό; Ο γαλλοαμερικανός συγγραφέας μέσω των μηχανημάτων αυτών υποβαθμίζει τα ροζ πεζογραφήματα στο επίπεδο της κλισέ λογοτεχνίας, με μεγάλους έρωτες, αφύσικες καταστάσεις, τυποποιημένους χαρακτήρες και ερωτικές σκηνές, όλα –στατιστικά διαπιστωμένο– να προσελκύουν μεγάλες μάζες «εύκολων» αναγνωστών.

BELLO
To "Ada" είναι το τέταρτο βιβλίο του γαλλοαμερικανού
συγγραφέα που κυκλοφορεί στη χώρα μας, όλα από 
τις εκδόσεις Πόλις. 
 

 

Ο Αντουάν Μπελό, όπως και σε άλλα του βιβλία, συνδυάζει ποικίλα είδη, το αστυνομικό με την επιστημονική φαντασία εν προκειμένω, τοποθετώντας τη λογοτεχνία στην πρώτη γραμμή της σύγχρονης σκέψης. Όλα θα είναι αφήγηση, επισημαίνει ένας χαρακτήρας του βιβλίου, αλλά ποιας ποιότητας και ποιας λειτουργικότητας; Και πιθανόν η λογοτεχνία δεν είναι απλώς ένα είδος επικοινωνιακού και πληροφοριακού λόγου, τον οποίο σύντομα θα μπορούν να παραγάγουν ψηφιακές μηχανές. Είναι κάτι παραπάνω, ειδικά αν σκεφτούμε ότι η Άντα, σε αντίθεση με τις άλλες Τεχνητές Νοημοσύνες, που γράφουν πολιτικούς λόγους ή αθλητικά άρθρα βασισμένα στις στατιστικές ενός αγώνα, μπόρεσε να αποκτήσει αυτόβουλη φύση, να σκέφτεται με παρεκκλίνοντα τρόπο από τον προγραμματισμό της και τελικά να διαφωνήσει με το αρχικό πλάνο. Είναι σαν να λέει ο συγγραφέας ότι όχι μόνο ένας άνθρωπος, αλλά κι ένα λογισμικό μπορεί μέσω της λογοτεχνίας να αλλάξει… τσιπάκι.

Σε σχέση με τα υπόλοιπα έργα του, ο Μπελό είναι περισσότερο συμβατικός και εντέλει περισσότερο σχηματικός. Ωστόσο, ο προβληματισμός του πάνω στην Τεχνητή Νοημοσύνη και τους κινδύνους που αυτή εγκυμονεί δείχνουν πως η λογοτεχνία μπορεί να ξεσηκώσει τον αναγνώστη, όταν του θέτει κατά πρόσωπο τις ανησυχίες των καιρών.

 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.
Τελευταίο του βιβλίο, η μελέτη «Βιβλιογραφία για τον Νίκο Καζαντζάκη» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

altΆντα
Antoine Bello
Μτφρ. Δημήτρης Δημακόπουλος
Πόλις 2019
Σελ. 400, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΟΥΑΝ ΜΠΕΛΟ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φράουλες, του Γιόζεφ Ροτ

Φράουλες, του Γιόζεφ Ροτ

Για την ημιτελή νουβέλα του Joseph Roth «Φράουλες» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Άγρα).

Της Έλενας Χουζούρη

Τι αίσθηση αποκομίζει κανείς όταν τρώει φράουλες; Σίγουρα, δροσιστική, απολαυστική, ηδονική. Οι φράουλες είναι φρούτο της Άνοιξης, έρχονται να χρ...

Άουσβιτς: η φωνή των Εβραίων, τύψεις των Γερμανών

Άουσβιτς: η φωνή των Εβραίων, τύψεις των Γερμανών

Με αφορμή τα μυθιστορήματα των Antonio G. Iturbe «Η βιβλιοθηκάριος του Άουσβιτς» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος) και Annette Hess «Η διερμηνέας» (μτφρ. Αλεξάνδρα Παύλου, εκδ. Ψυχογιός), για το πώς η εμπειρία των στρατοπέδων επιστρέφει διαρκώς στη λογοτεχνίας.

Του&...

Δόξα, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Δόξα, του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ

Έργο αισθηματικής αγωγής της «ρωσικής περιόδου» του Ναμπόκοφ - Για το μυθιστόρημα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ «Δόξα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

«Εγκαταλείπω την ποίηση δε θα πει προδοσία» - Πτυχές του έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου

Πτυχές του πολυσχιδούς έργου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που, σε ηλικία 89 ετών, έφυγε χθες από κοντά μας. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931. Το κανονικό του όνομα ήταν Κωνσταντίνος Δημητριάδης, α...

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Πέθανε ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Έφυγε στα 89 του χρόνια ο ποιητής και διηγηματογράφος Ντίνος Χριστιανόπουλος, λογοτέχνης ταυτισμένος με την πόλη και την Ιστορία της Θεσσαλονίκης. 

Επιμέλεια: Απόστολος Σκλάβος

Την είδηση του θανάτου του έκανε γνωστή ο συγγραφέας και φιλόλογος Θωμ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Θάνος M. Βερέμης: «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Θάνου M. Βερέμη «21 ερωτήσεις & απαντήσεις για το '21», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ...

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Γρηγόρης Αζαριάδης: «Παραπλάνηση»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη «Παραπλάνηση», που κυκλοφορεί στις 2 Ιουλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια Σκιά

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ