alt

Για τα βιβλία του Σταύρου Γρόσδου «Εικόνα και δημιουργική γραφή – Έργα ζωγραφικής, εικόνες της λογοτεχνίας, κόμικς, φωτογραφίες» (Εκδόσεις Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας) και «Κινηματογράφος και δημιουργική γραφή – Μαθήματα κινηματογραφικού γραμματισμού» (εκδ. Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης – Πυξίδα της Πόλης).

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Η δημιουργική γραφή (creative writing) είναι προφανώς μια δημιουργική διαδικασία. Ο όρος σχετίζεται κατά κύριο λόγο με τα λογοτεχνικά γένη, αλλά στην ευρεία του έννοια αναφέρεται στην ανάπτυξη συγγραφικών δεξιοτήτων που βρίσκουν καθημερινή εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα (π.χ. στη συγγραφή μικρών κειμένων, ημερολογίων, επιστολών, μηνυμάτων, λεζάντων κ.ά.), αλλά και εκτός αυτής (θεατρικά έργα, δοκίμια, σενάρια κ.ά.). Η δημιουργική γραφή μπορεί επίσης να λειτουργήσει ενισχυτικά προς την κατεύθυνση της φιλαναγνωσίας.

Το κύμα των δράσεων δημιουργικής γραφής που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια από εξωπανεπιστημιακούς φορείς και άτομα, για παιδιά αλλά κυρίως για ενήλικες, προκαλεί σύγχυση, τόσο ως προς τον όρο όσο και, κυρίως, ως προς τον καθορισμό των ορίων του.

Η δημιουργική γραφή στην Ελλάδα έχει αρχίσει τα τελευταία χρόνια να διδάσκεται με διάφορες μορφές στα καλλιτεχνικά σχολεία, σε πιλοτικά εκπαιδευτικά προγράμματα, στο παρελθόν στο Μαράσλειο Διδασκαλείο και σε συναφείς επιμορφώσεις. Ως αντικείμενο επιστημονικής έρευνας διδάσκεται, από το 2008, στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Δημιουργικής Γραφής του Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και στη δομή της Δια Βίου Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης καθώς και σε μαθήματα του προπτυχιακού και μεταπτυχιακού προγράμματος των παιδαγωγικών τμημάτων του. Επίσης, έχουν εκπονηθεί σχετικές μεταπτυχιακές εργασίες και στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Παιδικό Βιβλίο και Παιδαγωγικό Υλικό» του Τμήματος Προσχολικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Σε κάθε περίπτωση, το κύμα των δράσεων δημιουργικής γραφής που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια από εξωπανεπιστημιακούς φορείς και άτομα, για παιδιά αλλά κυρίως για ενήλικες, προκαλεί σύγχυση, τόσο ως προς τον όρο όσο και, κυρίως, ως προς τον καθορισμό των ορίων του.

Το συγκεκριμένα βιβλία του Θεσσαλονικιού Σταύρου Γρόσδου, ενός εκπαιδευτικού-συγγραφέα με μεγάλη θητεία στο αντικείμενο, έχουν στέρεη και σύγχρονη θεωρητική βάση, καθώς αναφέρονται σε πολλές συναφείς και ευδιάκριτες έννοιες, προτείνοντας ποικίλες προσεγγίσεις. Αναδεικνύουν δε τον ρόλο της «ακίνητης» εικόνας των εικαστικών έργων και της «κινούμενης» του κινηματογράφου στη διδακτική πράξη και τη σχέση τους με τη δημιουργική γραφή. Επιπλέον, περιέχουν κατατοπιστικά κεφάλαια με θεωρητικές αναφορές, πολύμορφες διδακτικές δράσεις καθώς και προτάσεις για πρακτικές ασκήσεις.

Είναι από εκείνα τα βιβλία τα οποία, καλύπτοντας κενά, βοηθούν αποτελεσματικά τους εκπαιδευτικούς –αλλά και κάθε ενήλικο– όχι μόνον να τα χρησιμοποιήσουν για να εμπλέξουν τα παιδιά σε μια μαθησιακού τύπου δημιουργική διαδικασία, αλλά κυρίως να τα αξιοποιήσουν οι ίδιοι για την περαιτέρω επιμόρφωσή τους. Είναι βέβαιο ότι θα βαδίσουν σε θέματα εν πολλοίς άγνωστα, που θα τους ανοίξουν δρόμους για ευφάνταστες, απλές, παιγνιώδεις δράσεις στη διδακτική και διαμεσολαβητική-εμψυχωτική τους δράση και κατ’ επέκταση στη ζωή τους. Συνάμα, κινητοποιούν διαδικασίες, εμπλουτίζοντας τη σχολική πραγματικότητα, κατάλληλα δε χρησιμοποιούμενα μπορούν να μπολιάσουν διαθεματικά μαθήματα όπως η γλώσσα, η ιστορία, τα εικαστικά, το θέατρο.

Το κεντρικό θέμα του πρώτου βιβλίου, η εικόνα, σηματοδοτεί πράξεις δημιουργικής γραφής μέσα από σημαντικά κεφάλαια της ανθρώπινης δράσης, όπως είναι η ζωγραφική, η λογοτεχνία, τα κόμικς και η φωτογραφία.

Το κεντρικό θέμα του πρώτου βιβλίου, η εικόνα, σηματοδοτεί πράξεις δημιουργικής γραφής μέσα από σημαντικά κεφάλαια της ανθρώπινης δράσης, όπως είναι η ζωγραφική, η λογοτεχνία, τα κόμικς και η φωτογραφία. Τα παιδιά –αλλά και οι μεγάλοι– επινοούν, παράγουν και οργανώνουν ιδέες, τις οποίες μεταστοιχειώνουν σε συγγραφική πράξη. Σε αυτά πρωταγωνιστεί ένας κόσμος πολύβουος, στον καμβά, στο βιβλίο, στα καρέ, στον φακό, σε μια χρωματική πανδαισία που ολοένα αλλάζει και η οποία μπορεί να ανατραπεί προκαλώντας το παιδί να συναισθανθεί, να συζητήσει, να συνθέσει και να χαρεί. Επιπλέον, το καλεί να αποτυπώσει τις σκέψεις του στο χαρτί χωρίς άγχος, βοηθώντας το να ανακαλύψει ότι κάθε κείμενό του είναι ως έναν βαθμό πρωτογενές και αποτελεί βάση για το επόμενο. Και αυτή είναι μια πίστη που είναι βέβαιο ότι εγκαθίσταται στη συνείδηση του μαθητή και της μαθήτριας.

Μέσα από διάφορες τεχνοτροπίες και τρόπους αφήγησης επηρεασμένους από καλλιτεχνικά ρεύματα όπως ο ρεαλισμός, ο ιμπρεσιονισμός, ο εξπρεσιονισμός, ο κυβισμός, ο κονστρουκτιβισμός, ο υπερρεαλισμός, ο μαγικός ρεαλισμός, τα θέματα που αναδύονται είναι οι γιορτές, η μουσική, η μαγεία, η παράδοση, το αρχιτεκτονικό περιβάλλον, η ζωγραφική, τα επαγγέλματα, η έκφραση συναισθημάτων, η παιδική ζωή, η συμβίωση, η διαφορετικότητα, ο πόλεμος και η ειρήνη, η προσφυγιά κ.ά.

Θα μπορούσε να υποστηριχτεί ότι ήρωες του βιβλίου είναι τα παιδιά με τους δημιουργούς και τα πρόσωπα των εικόνων. Φαντάζει σαν μια λέσχη τέχνης και δημιουργικής γραφής μέσα σε μια γοητευτικά πολύχρωμη κοινότητα αναγνωστών. «Πρωταγωνιστούν» μεταξύ άλλων, «μαζί» με τα εκάστοτε παιδιά-δημιουργούς, ο Βαν Γκογκ, ο Πικάσο, ο Μιρό, ο Καντίνσκι, ο Σαμαράς, η Μαντουβάλου, ο Μπουλώτης με Το κορίτσι που κρύφτηκε σε ένα πορτοκάλι, η Βαρελλά, η Μητακίδου και η Τρέσσου με τη Μαίρη Πινέζα τους, ο Μακ Κι με τον Έλμερ του, ο Πιμπαρέ με τον Φεγγαροσκεπαστή του, αλλά και οι Γκοσινί και Ουντερζό με τους Γαλάτες τους, ο Χάλσμαν, η Λάγκε, ο Μπένσον, ο Νιούμαν, σε τοπία φύσης, αστικού περιβάλλοντος, εσωτερικού σπιτιών, διαστήματος κ.ά. Οι δραστηριότητες που προτείνονται –και δεν είναι μόνον οι 351 (!), είναι και αυτές των διδασκαλιών που περιέχει το βιβλίο– προσκαλούν τα παιδιά να ζωγραφίσουν, να προσεγγίσουν εικονογραφημένα βιβλία, να συνομιλήσουν με κόμικς, να φωτογραφίσουν μικρές και μεγάλες εστίες αφήγησης, με απώτερο στόχο το δημιουργικό γράψιμο – και όλα αυτά παίζοντας.

Πέρα από την ανάλυση της σχέση της έβδομης τέχνης με τη δημιουργική γραφή, εξετάζονται θέματα όπως η σχέση της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου, οι ομοιότητες και οι διαφορές των δύο μορφών αφήγησης, η ψηφιακή αφήγηση και οι μορφές της, οι όψεις του κινηματογραφικού γραμματισμού.

Το θέμα του δεύτερου βιβλίου, όπως προαναφέρθηκε, σχετίζεται με τον κινηματογράφο, μια τέχνη με την οποία το σχολείο δεν έχει ακόμα ασχοληθεί παιδαγωγικά. Η μόνη κατά κάποιον τρόπο σχετική δράση που πραγματοποιείται σε αρκετά σχολεία είναι η δημιουργία ταινιών μικρού μήκους με τη χρήση υπολογιστή. Στο συγκεκριμένο βιβλίο, πέρα από την ανάλυση της σχέση της έβδομης τέχνης με τη δημιουργική γραφή, εξετάζονται θέματα όπως η σχέση της λογοτεχνίας και του κινηματογράφου, οι ομοιότητες και οι διαφορές των δύο μορφών αφήγησης, η ψηφιακή αφήγηση και οι μορφές της, οι όψεις του κινηματογραφικού γραμματισμού αλλά και αναδεικνύεται το παιδί όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης ως κριτικός και δημιουργός κειμένων, σεναρίων και ολοκληρωμένων έργων. Ο συγγραφέας έχει υπόψη του την πλούσια σε σχέση με τα παραπάνω θέματα βιβλιογραφία και η υπάρχουσα γνώση μεταφέρεται με έναν διεισδυτικά κριτικό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη της και τον χώρο της εκπαίδευσης.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τέσσερα μαθήματα κινηματογραφικού γραμματισμού που παραθέτει ο συγγραφέας μέσα από γνωστές ταινίες, όπως είναι η ταινία μικρού μήκους The Black Hole, οι ταινίες Mary Poppins και Le Ballon Rouge κι επίσης οι ταινίες του βωβού κινηματογράφου The Circus, City Lights, Modern Times, The Battleship Potemkin και The Artist. Την κάθε ταινία ακολουθούν δραστηριότητες δημιουργικής γραφής που προσφέρουν ποικίλα ερεθίσματα, καλλιεργώντας δυνητικά τις δεξιότητες για γραφή κειμένων, σεναρίων και άλλων ειδών λόγου. Επίσης, στο τέλος του βιβλίου παρατίθεται κατάλογος ταινιών animation.

Συμπερασματικά: πρόκειται για δύο βιβλία τα οποία συμβάλλουν αποτελεσματικά στην καλλιέργεια της δημιουργικής γραφής μέσα από την ουσιαστική παιδεία της εικόνας –με όλες της τις μορφές– και της τέχνης του κινηματογράφου. Είναι βιβλία που επιφυλάσσουν κι ένα άλλο προσόν για τους ενήλικες, εκπαιδευτικούς, γονείς, φοιτητές και φοιτήτριες, εμψυχωτές και εμψυχώτριες: διαβάζονται κι ως πολυαφηγήματα με μια ακολουθία γεγονότων, με ήρωες και ηρωίδες που κινούνται και μιλάνε. Δηλαδή, ως αφηγήσεις όπου οι ιδιόμορφοι αφηγητές και αφηγήτριες (εικαστικοί καλλιτέχνες και πρόσωπα των έργων, σκηνοθέτες και ηθοποιοί) «διδάσκουν» έμμεσα τα παιδιά και τους ενήλικες με ποιον τρόπο θα κινήσουν τους ήρωες και τις ηρωίδες τους, ενώ οι εκατοντάδες δραστηριότητές τους «περιέχουν» το σκηνικό, τη δράση και την πλοκή, σε μια ατμόσφαιρα ελεύθερης δράσης. Είναι σαν ταξίδια δίχως τέλος. Μια «ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου», όπως θα έλεγε ο Εμπειρίκος, σε μια διαδικασία εκδρομής, της αναγνωστικής, εικαστικής και κινηματογραφικής ανταπόκρισης και της πολυποίκιλης συγγραφικής πράξης.

* Ο ΓΙΑΝΝΗΣ Σ. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ είναι αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Τελευταίο βιβλίο του, η μελέτη «Το παιδικό βιβλίο στην εκπαίδευση και στην κοινωνία» (εκδ. Παπαδόπουλος).

 Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία © Andre Kertesz, 1962. Φωτογραφία-αφήγηση. Ένα έγκλημα διαπράχθηκε εχθές το βράδυ στο παγκάκι. Πώς θα το περιγράψει ο εικονιζόμενος αστυνομικός; Πώς θα το περιγράψουν οι αυτόπτες μάρτυρες που εικονίζονται στο βάθος της εικόνας;


altΕικόνα και δημιουργική γραφή
Έργα ζωγραφικής, εικόνες της λογοτεχνίας, κόμικς, φωτογραφίες
Σταύρος Γρόσδος
Εκδόσεις Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας 2017
Σελ. 380, τιμή εκδότη €30,00

alt

 

 

altΚινηματογράφος και δημιουργική γραφή
Μαθήματα κινηματογραφικού γραμματισμού
Σταύρος Γρόσδος
Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης – Πυξίδα της Πόλης 2018
Σελ. 196, τιμή εκδότη €16,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΡΟΣΔΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Χωρικά ύδατα, του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

Χωρικά ύδατα, του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

Για τον τόμο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου «Χωρικά ύδατα – Μελέτες νεοελληνικής λογοτεχνίας» (εκδ. Μελάνι).

Της Σοφίας Ιακωβίδου

Χωρικά ύδατα (εκδ. Μελάνι) επιγράφεται το τελευταίο βιβλίο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου, στο οποίο συγκεντρώνει σειρ...

Η λογοτεχνία στο τετράγωνο - σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, του Νάσου Βαγενά

Η λογοτεχνία στο τετράγωνο - σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, του Νάσου Βαγενά

Για την ανθολογία κειμένων του Νάσου Βαγενά «Η λογοτεχνία στο τετράγωνο – Σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

Ο Κώστας Παπαγεωργίου με τα λόγια των άλλων

Ο Κώστας Παπαγεωργίου με τα λόγια των άλλων

Για τον συγκεντρωτικό τόμο «Για τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου – Κριτικά κείμενα» (ανθολ. Θεόδωρος Βάσσης, εκδ. Αιγαίον).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η λογοτεχνική παραγω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αν Πέντερς: «kalá»

Αν Πέντερς: «kalá»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ποιητική σύνθεση της Βελγίδας ποιήτριας Αν Πέντερς «kalá» (μτφρ. Αναστασία Χαβάτζα) που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μια ακροθαλασσιά. Πολύχρωμη. Ορυκτώδης. ...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Όταν πρωτογνώρισα την Έλενα Μαρούτσου, το 2008, είχε δύο βιβλία στο ενεργητικό της, που είχαν περάσει μάλλον απαρατήρητα, κι είχε μόλις εκδώσει το Μεταξύ...

Ο Χάρι Πότερ στην πυρά, ξανά

Ο Χάρι Πότερ στην πυρά, ξανά

Καίγοντας βιβλία, καίγοντας απόψεις: Η γενιά που «βγήκε από τη ντουλάπα» με τη βοήθεια του Χάρι Πότερ καίει σήμερα τον αγαπημένο της μάγο και μαζί τη διάσημη δημιουργό του, την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ. Δίκαιη αγανάκτηση ή ο δικαιωματισμός στα άκρα;

Της Ελένης Κορόβηλα

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη «Αδελφικό», που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΑΡΩ

Το μωρό γκρίνιαζε σε όλη τη διαδρομή. Τόσο που το μι...

Λ. Π. Χάρτλεϊ: «Ο μεσάζων»

Λ. Π. Χάρτλεϊ: «Ο μεσάζων»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Λ.Π. Χάρτλεϊ «Ο μεσάζων» (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο), που κυκλοφορεί στις 28 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Tο παρελθόν είναι μια ξένη χώρα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...
13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

Μυθιστορήματα που δοκιμάζουν τη φαντασία μας, που δεν μπορούμε να τα αφήσουμε από τα χέρια μας, που μας κάνουν να ξενυχτάμε από την αγωνία ή να καθυστερούμε λίγο ακόμη την επόμενη βουτιά.

Του Λεωνίδα Καλούση

Ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά από τα μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Σεπτεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ