alt

Για το βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ «Εισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου – Η συμβολή της αφηγηματολογίας» (εκδ. Κριτική).

Της Κατερίνας Δ. Σχοινά

Στο βιβλίο του Η λογοτεχνία σε κίνδυνο ο μεγάλος θεωρητικός Τσβετάν Τοντορόφ προσπαθώντας να εξηγήσει το διαρκώς μειούμενο ενδιαφέρον των σύγχρονων ανθρώπων για την ανάγνωση της λογοτεχνίας, διερωτάται για τα (ενδεχόμενα) λάθη που γίνονται στη διδασκαλία της. Τέτοιο λάθος γίνεται, κατά την άποψή του, όταν στα τρυφερά χρόνια του σχολείου, τότε που διαμορφώνει κανείς δυνητικούς αναγνώστες, διδάσκεται στα παιδιά όχι «για ποιο πράγμα μιλούν τα έργα αλλά για ποιο πράγμα μιλούν οι κριτικοί».

Μια λογική απο-σχολειοποίησης της λογοτεχνίας, δηλαδή απομάκρυνσης από το παραδοσιακό διδακτικό μοντέλο του σχολείου και την αυθεντία του διδάσκοντος, που, κατά τον Κιοσσέ, ευλόγως συνδέεται με την αποσχολιοποίηση, την απαλλαγή, με άλλα λόγια, του διδασκόμενου λογοτεχνικού κειμένου από τα «πολλά μαλάματα» του εξαντλητικού φιλολογικού σχολιασμού.

Για τον Τοντορόφ ο μελετητής της λογοτεχνίας πρέπει φυσικά να γνωρίζει καλά τα θεωρητικά της εργαλεία, καθώς η θεωρία είναι αυτή που θα προσφέρει ασφαλείς, «λεπτές» και «οργανωμένες» προσεγγίσεις του λογοτεχνικού κειμένου, ωστόσο, όταν κανείς καλείται να διδάξει λογοτεχνία σε νέους ανθρώπους οφείλει να μην ξεχνά το βαρύ του καθήκον: «να εσωτερικεύει αυτό που έμαθε στο πανεπιστήμιο, αλλά αντί να το διδάσκει, να το επαναφέρει στην κατάσταση ενός αόρατου εργαλείου». Έτσι, η θεωρία και οι μέθοδοί της θα περιορίζονται μόνο στο μυαλό του διδάσκοντος, ο οποίος θα επιδιώκει να απομακρυνθεί από τα πεδία του σημαίνοντος και να πλησιάσει στην ουσία των κειμένων και στην ανάδειξη πρωτίστως της αυταξίας τους.

Μια ανάλογη προβληματική δείχνει να διαπνέει και το βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ Εισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου–Η συμβολή της αφηγηματολογίας, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κριτική. Μια λογική απο-σχολειοποίησης της λογοτεχνίας, δηλαδή απομάκρυνσης από το παραδοσιακό διδακτικό μοντέλο του σχολείου και την αυθεντία του διδάσκοντος, που, κατά τον Κιοσσέ, ευλόγως συνδέεται με την αποσχολιοποίηση, την απαλλαγή, με άλλα λόγια, του διδασκόμενου λογοτεχνικού κειμένου από τα «πολλά μαλάματα» του εξαντλητικού φιλολογικού σχολιασμού. Με όρους καθημερινότητας, αντί να απασχολεί διδάσκοντες και διδασκομένους η κατά γράμμα εφαρμογή των λογοτεχνικών θεωριών, μπορούν όλοι οι εμπλεκόμενοι με ευχάριστο και παιγνιώδη τρόπο να δουν το κείμενο διαφορετικά: να αξιοποιήσουν την πρωτότυπη και εξαιρετικά πλούσια παρακαταθήκη προτεινόμενων δράσεων στην προσέγγιση ενός λογοτεχνικού κειμένου, οι οποίες συνθέτουν το 100σέλιδο παράρτημα του εν λόγω βιβλίου, εξίσου σημαντικό, ευανάγνωστο και λειτουργικό με τον βασικό (θεωρητικό) κορμό που προηγείται. Παιχνίδια φαντασίας, δημιουργικότητας και εφευρετικότητας με το (συνήθως αναξιοποίητο) «παρακειμενικό κατώφλι» (συγγραφέας, τίτλοι, αφιερώσεις, πληροφορίες στο «αυτί» των βιβλίων κ.λπ), ασκήσεις με το θέμα, την επιλογή του και την ανοικειωτική εξεργασία του για τη δημιουργία έκπληξης στον αναγνώστη, προσεκτικές προσεγγίσεις των λογοτεχνικών χαρακτήρων σε συνάρτηση με τις εκάστοτε περικειμενικές περιστάσεις, συναρπαστικές πλεύσεις στα ποτέ ήσυχα αφηγηματικά ύδατα και ανακάλυψη των κρυμμένων θησαυρών τους (όπως είναι οι χρονοτοπικές παράμετροι, οι συγκρούσεις που συνιστούν την πλοκή των ιστοριών, οι μύριοι τρόποι οργάνωσης μιας αφήγησης και οι φωνές που την κατευθύνουν ή που θα μπορούσαν να την κατευθύνουν) προσφέρονται προς δημιουργική αξιοποίηση. Όλα αυτά απλοποιημένα και ευφάνταστα εμπλέκουν βιωματικά τον διδασκόμενο στη γοητευτική περιπέτεια της ανάγνωσης και της δημιουργίας προφορικού και γραπτού λόγου, χωρίς το βαρύ, πληκτικό φορτίο της θεωρίας, που στέκεται διακριτικά πίσω και κάτω από τις παραπάνω δραστηριότητες, περιοριζόμενη απλώς στο να αποτελεί ένα χρήσιμο, αλλά «αόρατο εργαλείο». 

alt
Ο Σπύρος Κιοσσές

Ο ξανακερδισμένος χρόνος της ανάγνωσης

Αν και πραγματεύεται σύνθετα εννοιολογικά σχήματα και μετέρχεται απαιτητικά μεθοδολογικά εργαλεία από διάφορους επιστημονικούς κλάδους, διαθέτει σπάνια ευκρίνεια∙ διαφωτιστικές εισαγωγές, κατατοπιστικές συνόψεις, διαυγή διαγράμματα και πίνακες, πλούσιες υποσημειώσεις και παράθεση πλήρους ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας. 

Η μελέτη του βιβλίου που υπογράφει ο Σπύρος Κιοσσές είναι αληθινά «ξανακερδισμένος χρόνος» για τον αναγνώστη του. Αν ο τίτλος του παραπέμπει στην τόσο δημοφιλή (πλέον και στη χώρα μας) δημιουργική γραφή και στον συσχετισμό της με την ανάδειξη νέων συγγραφικών ταλέντων στον λογοτεχνικό μας χώρο, προτάσσει, ωστόσο, το κεφαλαιώδες ζήτημα της δημιουργικής ανάγνωσης που προηγείται της γραφής, αυτονόητης αλλά ενίοτε λησμονημένης. Έτσι, το βιβλίο του Κιοσσέ στέκεται πολύτιμος και εύχρηστος οδηγός πρώτα απ’ όλα στον δρόμο της λογοτεχνικής ανάγνωσης, ιδίως των αφηγηματικών κειμένων [1], όποιον και να αφορά αυτή: τον μαθητή και φοιτητή που πατούν στο «πρώτο σκαλί» της λογοτεχνικής τους μαθητείας, τον νέο ή και εμπειρότερο αναγνώστη της λογοτεχνίας, τον διδάσκοντα που αναζητά έναν ευσύνοπτο οδηγό λογοτεχνικής θεωρίας, τον επίδοξο συγγραφέα που εμπιστεύεται κάποιο σεμινάριο δημιουργικής γραφής ή που σχεδιάζει λογοτεχνικά σκαριφήματα στις προσωπικές του στιγμές. Τώρα που το ερώτημα «είναι διδακτή η λογοτεχνική γραφή;» έχει μάλλον ξεπεραστεί ως προβληματισμός από τους περισσότερους, σε εποχές όπου και στα ελληνικά εκπαιδευτικά προγράμματα όλων των βαθμίδων ο λογοτεχνικός γραμματισμός εμπεριέχει δραστηριότητες δημιουργικής γραφής, η ανάγκη της βιβλιογραφικής ενίσχυσης κάθε ενδιαφερόμενου με ένα αξιόπιστο εγχειρίδιο δημιουργικής γραφής είναι μεγάλη. Αυτό το ευάρεστο έργο επιτελεί το βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ, που, αν και πραγματεύεται σύνθετα εννοιολογικά σχήματα και μετέρχεται απαιτητικά μεθοδολογικά εργαλεία από διάφορους επιστημονικούς κλάδους, διαθέτει σπάνια ευκρίνεια∙ διαφωτιστικές εισαγωγές, κατατοπιστικές συνόψεις, διαυγή διαγράμματα και πίνακες, πλούσιες υποσημειώσεις και παράθεση πλήρους ελληνόγλωσσης και ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας, ενισχυμένα από πληθώρα ενδεικτικών παραδειγμάτων συνιστούν πυξίδες στον ωκεανό της θεωρίας και της κριτικής. 

Η μελέτη του εν λόγω βιβλίου είναι χρόνος ξανακερδισμένος για κάθε αναγνώστη, καθώς τον βοηθά να (ανα)συγκροτήσει ένα προσιτό και σαφές θεωρητικό πλαίσιο με το οποίο του ανοίγονται δρόμοι για την ανά-γνωση (ανα-γνώριση) των κειμένων, την ανάσκαψη των κρυμμένων μυστικών τους, την ανατομή των πολύπλοκων οργανισμών τους. Η ανακάλυψη των μαγικών συναρθρώσεων που οδηγούν στην επιτυχία της γραφής, την οποία επιχειρεί το βιβλίο του Κιοσσέ, όχι μόνον ενδυναμώνει το αναγνωστικό ενδιαφέρον για την αναζήτηση ωραίων έργων, αλλά προσφέρει σημαντική τεχνογνωσία σε κάθε (επίδοξο) χρήστη των εργαλείων του λόγου, ιδιαίτερα του αφηγηματικού. Τα υπόλοιπα εναπόκεινται στην ελευθερία των αναγνωστών που θα κατασκευάσουν το δικό τους νόημα των κειμένων, αλλά και εκείνων που θα παραγάγουν ίσως τον προσωπικό τους λόγο. Οπωσδήποτε εναπόκεινται, όμως, και στην ανυπότακτη φύση του ίδιου του δημιουργικού λόγου και των ποικίλων του εκφάνσεων: «Σε στίχο ελεύθερο/ θα σας συνθέσω./ Να αντιβαίνετε ανυπόταχτα/ τη μελαγχολική κατάληξη/ της ομοιότητας./ […] /Να μειδιάτε ελαφρώς/ σ’ όποια αναζήτηση/ κρυφίων νοημάτων./ Να οικτίρετε/ κάθε απόπειρα εκλογίκευσης/ της εσκεμμένης αταξίας σας» [2]. 

* Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ Δ. ΣΧΟΙΝΑ είναι φιλόλογος.

[1] Η βαθιά επιστημονική γνώση του Σπύρου Κιοσσέ στον τομέα της αφηγηματολογίας, οφειλόμενη στις διδακτορικές και μεταδιδακτορικές του μελέτες και ενασχολήσεις, ευθύνεται αρκετά για την έμφαση που δίνεται στο βιβλίο στην πολυσύνθετη αφηγηματική διαδικασία. Επιπλέον, τα πάντα σχεδόν είναι αφήγηση: από τα πρώτα παραμύθια που ακούει κανείς στην αγκαλιά των παππούδων του και τις εικονογραφημένες ιστορίες των παιδικών βιβλίων, μέχρι τα μυθιστορήματα-αναγνώσματα της ενήλικης ζωής, από την ιστορική αφήγηση μέχρι την καθημερινή προφορική αφήγηση προσωπικών μικροσυμβάντων που ανταλλάσσουμε με οικεία πρόσωπα ή την πολυμεσική ειδησεογραφική μας ενημέρωση από τα ΜΜΕ, η αφήγηση είναι μέρος σημαντικό της επικοινωνίας μας με τον κόσμο.
[2] Από το ποίημα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα ποιήματά μου» στη συλλογή του Το κάτω κάτω της γραφής, εκδ. Μελάνι, Αθήνα 2018, σ. 35.

altΕισαγωγή στη δημιουργική ανάγνωση και γραφή του πεζού λόγου
Η συμβολή της αφηγηματολογίας
Σπύρος Κιοσσές
Κριτική 2018
Σελ. 488, τιμή εκδότη €26,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΚΙΟΣΣΕ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

Για το κλασικό θεατρικό έργο του Ερρίκου Ίψεν (Henrik Ibsen) «Ένα Κουκλόσπιτο (Νόρα)» (εισαγωγή - μτφρ. - ερμηνευτικά σχόλια: Ήρκος Αποστολίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η Αμαλία Μουτούση, πριν από μερικά χρόνια, σε μια υποδειγματική ερμηνεία της Νόρα. (Σκην. Γιώργος Σκεύας).

Γράφει ο Φ...

«Το Θέατρο στη Ζάκυνθο τον 20ό αιώνα, 1901–1953» του Διονύση Μουσμούτη (κριτική) – Μια σπουδαία έρευνα

«Το Θέατρο στη Ζάκυνθο τον 20ό αιώνα, 1901–1953» του Διονύση Μουσμούτη (κριτική) – Μια σπουδαία έρευνα

Για το βιβλίο του Διονύση Μουσμούτη «Το θέατρο στη Ζάκυνθο τον 20ο αιώνα, 1901–1953» (εκδ. Πλέσσα). Κεντρική εικόνα: Oι αδελφές Μαρίκα και Κατίνα Νέζερ.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Από τις εκδόσεις «Πλέσσα» κυκλοφόρησε η δίτομη μ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

Παρουσίαση της έκδοσης των Ημερολογίων του (1943-2014) Κώστα Στεργιόπουλου, με τίτλο Ex Nihilo, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Γιάννης Μαρίνος του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής»).

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων και η Ελληνική Εταιρε...

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ