alt

Για το βιβλίο της Καλλιόπης Εξάρχου «Δημήτρης Δημητριάδης – Το θέατρο του Ανθρωπισμού» (εκδ. Σοκόλη).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Για τον Δημήτρη Δημητριάδη δεν χρειάζονται συστάσεις. Ωστόσο, έχουμε ανάγκη από μελέτες πάνω στο έργο και τη σκέψη του. Σε αυτήν την κατεύθυνση εγγράφεται το βιβλίο της Καλλιόπης Εξάρχου, αναπληρώτρια καθηγήτρια θεατρολογίας στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Α.Π.Θ, με τίτλο Δημήτρης Δημητριάδης – Το θέατρο του Ανθρωπισμού.

Ο στόχος του Δημητριάδη είναι να τεθεί το θέατρο στην υπηρεσία ενός νέου ανθρωπισμού, δηλαδή «την αναζήτηση του ανθρώπου στην ολότητά του, χωρίς αναστολές, όρια ή σχετικότητες».

Η μελέτη της Εξάρχου αντλεί, εκτός από το κατατεθειμένο έργο του Δημητριάδη, και από ανέκδοτα έργα και αδημοσίευτα άρθρα του. Με ευσύνοπτο τρόπο, παρουσιάζεται εισαγωγικά η σύγχρονη θεατρική συνθήκη με βάση καταρχάς μία σειρά αποκλίσεων από τον παραδοσιακό, αριστοτελικό κανόνα και με αναφορά σε σύγχρονους Γάλλους θεωρητικούς του θεάτρου (Jean-Pierre Sarrazac, Catherine Naugrette), αλλά και η συνθήκη της γραφής και της λογοτεχνίας γενικότερα, μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης γαλλικής φιλοσοφίας (Maurice Blanchot, Alain Badiou, αλλά και με πολλούς απόηχους από Jacques Derrida). Στην εισαγωγή επίσης, τίθεται όλο το βασικό πλαίσιο της προβληματικής του Δημητριάδη, μορφοποιημένο μέσα από τις δικές του διατυπώσεις, όπως αυτές έχουν αποτυπωθεί στις συνεντεύξεις του και στα θεωρητικής υφής κείμενά του, με βασικότερο ίσως το Η εμπράγματη φαντασία. Μια πολύπλευρη συνεύρεση (Ίνδικτος, 2007). Η Εξάρχου απομονώνει τα τρία βασικά ερωτήματα του Δημητριάδη: Τι είναι θέατρο; Ποιος είναι ο ρόλος του θεάτρου σήμερα; Τι θεάται ο θεατρικός συγγραφέας; Και στα τρία, το επίκεντρο γύρω από το οποίο δομούνται οι απαντήσεις είναι η «σκηνική μεταφορά της ανθρώπινης φύσης σε όλο το εύρος της». Αυτή η προσέγγιση, θα μπορούσε να ενταχθεί σε αυτό που αντιλαμβάνεται ο θεατρικός συγγραφέας (και σκηνοθέτης, θεωρητικός, ποιητής, σεναριογράφος) Edward Bond ως «έσχατο σκοπό του θεάτρου», που είναι «να δημιουργεί την ανθρώπινη εικόνα». Αντίστοιχα, ο στόχος του Δημητριάδη είναι να τεθεί το θέατρο στην υπηρεσία ενός νέου ανθρωπισμού, δηλαδή «την αναζήτηση του ανθρώπου στην ολότητά του, χωρίς αναστολές, όρια ή σχετικότητες».

Στην διερεύνηση αυτής της έννοιας του ανθρωπισμού, μέσα από δύο διαφορετικές οπτικές, είναι που δομεί τη μελέτη της η Εξάρχου. Η πρώτη οπτική είναι θεωρητική, η δεύτερη δραματουργική-σκηνική. Στην πρώτη αφιερώνονται οι δύο πρώτες ενότητες του βιβλίου. Στη δεύτερη αφιερώνεται η τρίτη και τελευταία ενότητα.

Στην πρώτη ενότητα η Εξάρχου αναφέρεται στις συντεταγμένες του ανθρωπισμού που υποστηρίζει ο Δημητριάδης: το ανθρώπινο (ο κατακερματισμός και η ανασύστασή του), το θεϊκό (η καλλιτεχνική και ποιητική πλευρά του ανθρώπου), το τραγικό (η αστοχία της ανθρωπινότητας στον άνθρωπο, αλλά και η αποδοχή της), η κάθαρση (ο αναστοχασμός και η συνειδητοποίηση του σκιώδους της ανθρώπινης υπόστασης).

Η σύζευξη ανάμεσα σε πάσχων λόγο και πάσχον σώμα είναι ο δραματουργικός άξονας γύρω από τον οποίο ορίζεται το θέατρο του Δημητριάδη: το σώμα ως φορέας του πόνου σε όλες του τις εκδοχές.

Στη δεύτερη ενότητα, η έμφαση μετατοπίζεται στα υλικά του ανθρωπισμού, τα οποία είναι δύο, σύμφωνα με την Εξάρχου: ο πόνος και ο πόθος. Και στις δύο περιπτώσεις, η αναφορά στο σώμα είναι προφανής. Το σώμα συνδέεται με τον λόγο και ο πόνος του σώματος αναγνωρίζεται συμμετρικά ως πάθηση του λόγου. Η σύζευξη ανάμεσα σε πάσχων λόγο και πάσχον σώμα είναι ο δραματουργικός άξονας γύρω από τον οποίο ορίζεται το θέατρο του Δημητριάδη: το σώμα ως φορέας του πόνου σε όλες του τις εκδοχές. Ο πόνος ως όχημα για να προσεγγιστεί το αδιερεύνητο της ανθρώπινης φύσης. Ο πόθος, ως η σχέση του προσώπου με την άγνωστη πλευρά του, ως η έλλειψη του ανθρώπου από τον άνθρωπο σε όλες τις εκδοχές της.

Στην τρίτη και τελευταία ενότητα η Εξάρχου εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους η δραματουργική φόρμα τίθεται στην υπηρεσία του ανθρωπισμού. Η δραματουργική φόρμα ορίζεται στην περίπτωση του Δημητριάδη ως «ένα νέο σύμπαν, όπου ο άνθρωπος και ό,τι καθορίζει τη ζωή του μετατρέπονται σε σκηνική τέχνη». Οι βασικές τεχνικές τις οποίες χρησιμοποιεί ο Δημητριάδης για να δώσει υπόσταση στη δραματουργική του φόρμα είναι τρεις: η αγωνία των λέξεων (οι λέξεις που είναι πάντα σε έλλειψη, εκκρεμότητα ή και καθυστέρηση), η αντιστροφή ή συνέχιση του μύθου (η νέα ζωή που επιφυλάσσει ο συγγραφέας στους μυθικούς ήρωες), η αφηγηματική φόρμα (βασικός προσανατολισμός της είναι η θεατρικότητα η οποία καθιστά το αόρατο ορατό, το πνευματικό ένσαρκο, απτό).

Η μελέτη της Εξάρχου είναι μία σημαντική συνεισφορά στην κατανόηση του έργου του Δημήτρη Δημητριάδη και γενικότερα των μετατοπίσεων στη θεωρία και την πράξη του θεάτρου. Οι πηγές, ο υπομνηματισμός και η βιβλιογραφία στο τέλος πείθουν όχι μόνο για την αρτιότητα της μελέτης, αλλά και για τη χρησιμότητά της. Το βιβλίο καλύπτει όλο το φάσμα της σύγχρονης θεωρίας του θεάτρου, τις διασταυρώσεις με τη σύγχρονη φιλοσοφία, τις διασυνδέσεις ανάμεσα στο ηθικό, το πολιτικό και το αισθητικό. Το κυριότερο όμως είναι ότι το βασικό φίλτρο ανάγνωσης είναι αυτό που ορίζεται τελικά από τη θεωρία και τη δραματουργία του Δημητριάδη. Παρά το γεγονός ότι το βιβλίο κινητοποιεί μία σειρά από έννοιες, σε μία γραφή μεγάλης πυκνότητας, οι εξηγήσεις και η ανάλυση της Εξάρχου καθιστούν προσιτή τη μελέτη της και από ένα αναγνωστικό κοινό το οποίο δεν είναι απαραίτητα εξοικειωμένο με τη θεωρία του θεάτρου και το ίδιο το θέατρο του Δημητριάδη.

* Ο ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΔημήτρης Δημητριάδης
Το θέατρο του ανθρωπισμού
Καλλιόπη Εξάρχου
Σοκόλη 2016
Σελ. 96, τιμή εκδότη €12,70

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗΣ ΕΞΑΡΧΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η ιστορία «ενός Θρύλου» – Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική», της Βαρβάρας Γεωργοπούλου

«Η ιστορία «ενός Θρύλου» – Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική», της Βαρβάρας Γεωργοπούλου

Για το βιβλίο της Βαρβάρας Δ. Γεωργοπούλου «Η ιστορία “ενός θρύλου”: Η Ελένη Ουράνη και η θεατρική κριτική (1915-1971)» (εκδ. Σιδέρης Ι.). Φωτογραφία: Ελένη Ουράνη, 1945 © Studio Ξανθάκη (Σταδίου 7) / Φωτογραφικό αρχείο Ε.Λ.Ι.Α.

Του Γιώργου Πεφάνη

...
Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Για το βιβλίο του Τάση Παπαϊωάννου «Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική – Οδοιπορικό σε χτίσματα και χαλάσματα» (εκδ. Το Ροδακιό). Κεντρική εικόνα: Μακέτα σχεδίου (Α΄ βραβείο σε διαγωνισμό το 1989 για το «Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Μνημείο Ηλέκτρας Αποστόλου» στο Ν. Ηράκλειο) που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. [Αρχιτέκτ...

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Για τη μετάφραση των τριών τραγωδιών του Σοφοκλή «Ο Οιδίποδας τύραννος, Ο Οιδίποδας στον Κολωνό, Αντιγόνη» (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πένυ Παπουτσή (Ισμήνη), Μάνος Κατράκης (Οιδίπους), Αγνή Μουζενίδου (Αντιγόνη) από την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Οιδίπους τύραννος» (1973) (σκην. Τά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα θα είναι η τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου, που θα πραγματοποιηθεί από τις 26 Ιανουαρίου μέχρι τις 7 Φεβρουαρίου και η οποία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα στον αραβικό κόσμο και σε όλη την Μέση Ανατολή. Στην φωτογραφία, ο Έλληνας πρέσβης στην Αίγυπτο, Νίκος ...

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ