alt

Για το βιβλίο της Καλλιόπης Εξάρχου «Δημήτρης Δημητριάδης – Το θέατρο του Ανθρωπισμού» (εκδ. Σοκόλη).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Για τον Δημήτρη Δημητριάδη δεν χρειάζονται συστάσεις. Ωστόσο, έχουμε ανάγκη από μελέτες πάνω στο έργο και τη σκέψη του. Σε αυτήν την κατεύθυνση εγγράφεται το βιβλίο της Καλλιόπης Εξάρχου, αναπληρώτρια καθηγήτρια θεατρολογίας στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Α.Π.Θ, με τίτλο Δημήτρης Δημητριάδης – Το θέατρο του Ανθρωπισμού.

Ο στόχος του Δημητριάδη είναι να τεθεί το θέατρο στην υπηρεσία ενός νέου ανθρωπισμού, δηλαδή «την αναζήτηση του ανθρώπου στην ολότητά του, χωρίς αναστολές, όρια ή σχετικότητες».

Η μελέτη της Εξάρχου αντλεί, εκτός από το κατατεθειμένο έργο του Δημητριάδη, και από ανέκδοτα έργα και αδημοσίευτα άρθρα του. Με ευσύνοπτο τρόπο, παρουσιάζεται εισαγωγικά η σύγχρονη θεατρική συνθήκη με βάση καταρχάς μία σειρά αποκλίσεων από τον παραδοσιακό, αριστοτελικό κανόνα και με αναφορά σε σύγχρονους Γάλλους θεωρητικούς του θεάτρου (Jean-Pierre Sarrazac, Catherine Naugrette), αλλά και η συνθήκη της γραφής και της λογοτεχνίας γενικότερα, μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης γαλλικής φιλοσοφίας (Maurice Blanchot, Alain Badiou, αλλά και με πολλούς απόηχους από Jacques Derrida). Στην εισαγωγή επίσης, τίθεται όλο το βασικό πλαίσιο της προβληματικής του Δημητριάδη, μορφοποιημένο μέσα από τις δικές του διατυπώσεις, όπως αυτές έχουν αποτυπωθεί στις συνεντεύξεις του και στα θεωρητικής υφής κείμενά του, με βασικότερο ίσως το Η εμπράγματη φαντασία. Μια πολύπλευρη συνεύρεση (Ίνδικτος, 2007). Η Εξάρχου απομονώνει τα τρία βασικά ερωτήματα του Δημητριάδη: Τι είναι θέατρο; Ποιος είναι ο ρόλος του θεάτρου σήμερα; Τι θεάται ο θεατρικός συγγραφέας; Και στα τρία, το επίκεντρο γύρω από το οποίο δομούνται οι απαντήσεις είναι η «σκηνική μεταφορά της ανθρώπινης φύσης σε όλο το εύρος της». Αυτή η προσέγγιση, θα μπορούσε να ενταχθεί σε αυτό που αντιλαμβάνεται ο θεατρικός συγγραφέας (και σκηνοθέτης, θεωρητικός, ποιητής, σεναριογράφος) Edward Bond ως «έσχατο σκοπό του θεάτρου», που είναι «να δημιουργεί την ανθρώπινη εικόνα». Αντίστοιχα, ο στόχος του Δημητριάδη είναι να τεθεί το θέατρο στην υπηρεσία ενός νέου ανθρωπισμού, δηλαδή «την αναζήτηση του ανθρώπου στην ολότητά του, χωρίς αναστολές, όρια ή σχετικότητες».

Στην διερεύνηση αυτής της έννοιας του ανθρωπισμού, μέσα από δύο διαφορετικές οπτικές, είναι που δομεί τη μελέτη της η Εξάρχου. Η πρώτη οπτική είναι θεωρητική, η δεύτερη δραματουργική-σκηνική. Στην πρώτη αφιερώνονται οι δύο πρώτες ενότητες του βιβλίου. Στη δεύτερη αφιερώνεται η τρίτη και τελευταία ενότητα.

Στην πρώτη ενότητα η Εξάρχου αναφέρεται στις συντεταγμένες του ανθρωπισμού που υποστηρίζει ο Δημητριάδης: το ανθρώπινο (ο κατακερματισμός και η ανασύστασή του), το θεϊκό (η καλλιτεχνική και ποιητική πλευρά του ανθρώπου), το τραγικό (η αστοχία της ανθρωπινότητας στον άνθρωπο, αλλά και η αποδοχή της), η κάθαρση (ο αναστοχασμός και η συνειδητοποίηση του σκιώδους της ανθρώπινης υπόστασης).

Η σύζευξη ανάμεσα σε πάσχων λόγο και πάσχον σώμα είναι ο δραματουργικός άξονας γύρω από τον οποίο ορίζεται το θέατρο του Δημητριάδη: το σώμα ως φορέας του πόνου σε όλες του τις εκδοχές.

Στη δεύτερη ενότητα, η έμφαση μετατοπίζεται στα υλικά του ανθρωπισμού, τα οποία είναι δύο, σύμφωνα με την Εξάρχου: ο πόνος και ο πόθος. Και στις δύο περιπτώσεις, η αναφορά στο σώμα είναι προφανής. Το σώμα συνδέεται με τον λόγο και ο πόνος του σώματος αναγνωρίζεται συμμετρικά ως πάθηση του λόγου. Η σύζευξη ανάμεσα σε πάσχων λόγο και πάσχον σώμα είναι ο δραματουργικός άξονας γύρω από τον οποίο ορίζεται το θέατρο του Δημητριάδη: το σώμα ως φορέας του πόνου σε όλες του τις εκδοχές. Ο πόνος ως όχημα για να προσεγγιστεί το αδιερεύνητο της ανθρώπινης φύσης. Ο πόθος, ως η σχέση του προσώπου με την άγνωστη πλευρά του, ως η έλλειψη του ανθρώπου από τον άνθρωπο σε όλες τις εκδοχές της.

Στην τρίτη και τελευταία ενότητα η Εξάρχου εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους η δραματουργική φόρμα τίθεται στην υπηρεσία του ανθρωπισμού. Η δραματουργική φόρμα ορίζεται στην περίπτωση του Δημητριάδη ως «ένα νέο σύμπαν, όπου ο άνθρωπος και ό,τι καθορίζει τη ζωή του μετατρέπονται σε σκηνική τέχνη». Οι βασικές τεχνικές τις οποίες χρησιμοποιεί ο Δημητριάδης για να δώσει υπόσταση στη δραματουργική του φόρμα είναι τρεις: η αγωνία των λέξεων (οι λέξεις που είναι πάντα σε έλλειψη, εκκρεμότητα ή και καθυστέρηση), η αντιστροφή ή συνέχιση του μύθου (η νέα ζωή που επιφυλάσσει ο συγγραφέας στους μυθικούς ήρωες), η αφηγηματική φόρμα (βασικός προσανατολισμός της είναι η θεατρικότητα η οποία καθιστά το αόρατο ορατό, το πνευματικό ένσαρκο, απτό).

Η μελέτη της Εξάρχου είναι μία σημαντική συνεισφορά στην κατανόηση του έργου του Δημήτρη Δημητριάδη και γενικότερα των μετατοπίσεων στη θεωρία και την πράξη του θεάτρου. Οι πηγές, ο υπομνηματισμός και η βιβλιογραφία στο τέλος πείθουν όχι μόνο για την αρτιότητα της μελέτης, αλλά και για τη χρησιμότητά της. Το βιβλίο καλύπτει όλο το φάσμα της σύγχρονης θεωρίας του θεάτρου, τις διασταυρώσεις με τη σύγχρονη φιλοσοφία, τις διασυνδέσεις ανάμεσα στο ηθικό, το πολιτικό και το αισθητικό. Το κυριότερο όμως είναι ότι το βασικό φίλτρο ανάγνωσης είναι αυτό που ορίζεται τελικά από τη θεωρία και τη δραματουργία του Δημητριάδη. Παρά το γεγονός ότι το βιβλίο κινητοποιεί μία σειρά από έννοιες, σε μία γραφή μεγάλης πυκνότητας, οι εξηγήσεις και η ανάλυση της Εξάρχου καθιστούν προσιτή τη μελέτη της και από ένα αναγνωστικό κοινό το οποίο δεν είναι απαραίτητα εξοικειωμένο με τη θεωρία του θεάτρου και το ίδιο το θέατρο του Δημητριάδη.

* Ο ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΔημήτρης Δημητριάδης
Το θέατρο του ανθρωπισμού
Καλλιόπη Εξάρχου
Σοκόλη 2016
Σελ. 96, τιμή εκδότη €12,70

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗΣ ΕΞΑΡΧΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Julio Cortázar «Μαθήματα λογοτεχνίας» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Η λογοτεχνία είναι μια ψυχρή και κακότροπη νύφη. Τους αγκαλιάζει μεν όλους όταν πέσει η νύχτα, ερωτοτροπεί ασύστολα μαζί του...

«Ο στρατηγός κάνει φασαρία στην πλατεία» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Ο στρατηγός κάνει φασαρία στην πλατεία» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για τη συγκεντρωτική έκδοση μονόπρακτων θεατρικών κειμένων του Μάκη Τσίτα «Ο στρατηγός κάνει φασαρία στην πλατεία – Δέκα μονόπρακτα» (εκδ. Κάπα). Κεντρική εικόνα: Η Ρούλα Πατεράκη και οι ηθοποιοί της ομώνυμης παράστασης που παρουσιάστηκε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά το 2019.

Του Δημήτρη...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ