alt

Για το δοκίμιο του Alexander Pope Περί βάθους (μτφρ. Θοδωρής Δρίτσας, Κώστας Σπαθαράκης, εκδ. Αντίποδες).

Του Νίκου Ξένιου

Η έννοια του «βάθους» περιλαμβάνει την, ηθελημένη ή ακούσια, μετάβαση από το «εξηρμένο» ύφος στην κοινοτοπία που υποδύεται ποιητικότητα. Τα σκωπτικά ή τα burlesque κείμενα του Αλεξάντερ Πόουπ υποστηρίζονται θεωρητικά από την πραγματεία του Περί Βάθους του 1727, που έφερε τον περιγραφικότατο υπότιτλο: «Μια πραγματεία του Μαρτίνους Σκρίμπλερους για την τέχνη της βύθισης στην ποίηση», και που κυκλοφόρησε σε ελληνική μετάφραση Θοδωρή Δρίτσα και Κώστα Σπαθαράκη από τις φροντισμένες εκδόσεις «Αντίποδες» με εκτενές επίμετρο της Αγγέλας Γιώτη.

Πρόκειται για την αντιπαράθεση της ποιητικής έξαρσης στην κοινοτοπία (banalité), για υποβάθμιση του ύφους σε μιαν (εκπεπτωκυία) εκδοχή του, για υπερβολή του πάθους των χαρακτήρων, για υιοθέτηση «επίπεδου», καθημερινού ύφους, για ρηχό συναισθηματισμό.

Πρόκειται για την αντιπαράθεση της ποιητικής έξαρσης στην κοινοτοπία (banalité)[1], για υποβάθμιση του ύφους σε μιαν (εκπεπτωκυία) εκδοχή του, για υπερβολή του πάθους των χαρακτήρων, για υιοθέτηση «επίπεδου», καθημερινού ύφους, για ρηχό συναισθηματισμό, για εγνωσμένη ρητορική αστοχία, επιτήδευση[2], εκφραστικό «νεοπλουτισμό» ή υπερβολή και για αποτυχημένη εκτροπή από την ορθόδοξη δραματική κλιμάκωση (anticlimax). Ο ελληνικής ετυμολογίας όρος του «βάθους» δηλώνει την άκαιρη, επιδεικτική, αμετροεπή έκπτωση ενός στιχουργήματος από τη σφαίρα του μεγαλειώδους στο επίπεδο του κοσμικού (τετριμμένου)[3], που σε μεμονωμένες περιπτώσεις μπορεί να υπηρετεί το υπερρεαλιστικό χιούμορ.

Ο κύκλος των ειρώνων ποιητών: η τέχνη του «εξυψούσθαι»

To «Scriblerus Club» ήταν μια ανεπίσημη οργάνωση συγγραφέων και ποιητών με βάση το Λονδίνο του πρώιμου δέκατου όγδοου αιώνα, που καταλέγονται στην «αυγούστεια περίοδο»[4] των αγγλικών γραμμάτων. Ο πυρήνας της λέσχης περιλάμβανε τους σατιρικούς Τζόναθαν Σουίφτ και Αλεξάντερ Πόουπ, τον Τζων Γκέι, τον Τζων Άρμπαθνοτ, τον Χένρυ Σαιν Τζων και τον Τόμας Πάρνελ, και διήρκεσε από το 1714 έως το 1745. Δουλεύοντας συνεργατικά, τα μέλη της λέσχης δημιούργησαν την persona του Martinus Scriblerus[5], με τη φωνή του οποίου εξέφρασαν τις σατιρικές τους προθέσεις: κύριο ζήτημα που τους απασχόλησε ήταν κατά πόσον, κατά τη συγγραφή ενός ποιητικού έργου, προέχει το άτομο ή ο κοινωνικός περίγυρος[6]. Το όνομα του Αλεξάντερ Πόουπ κυριάρχησε στην «αυγούστεια» περίοδο της βρετανικής λογοτεχνίας, εγκαινιάζοντας το είδος αυτό ηγετικής φιγούρας που θα εκπροσωπούσαν, αργότερα, ο Τζων Ντράιντεν και ο Ουίλιαμ Ουώρντσγουορθ. Ο «ηρωϊκός» του στίχος, σε ιαμβικό πεντάμετρο, η επανάληψη κάποιων στίχων σε κλισέ χρήσεις της νεώτερης αγγλικής γλώσσας, το κύμα πολιτικής εχθρότητας που ξεσήκωσε στην εποχή του και η τεχνική του αρτιότητα συνδυάστηκαν με τις πρώτες ολοκληρωμένες μεταφράσεις του Ομήρου στην Αγγλική. Κορυφαίοι σταθμοί του ποιητικού του έργου, που διαπνέεται από έντονο σατιρικό πνεύμα, είναι το Δοκίμιο περί κριτικής, η Αρπαγή της μπούκλας, η Δουνσιάδα και το Δοκίμιο για τον άνθρωπο[7].

Ο «ηρωϊκός» του στίχος, σε ιαμβικό πεντάμετρο, η επανάληψη κάποιων στίχων σε κλισέ χρήσεις της νεώτερης αγγλικής γλώσσας, το κύμα πολιτικής εχθρότητας που ξεσήκωσε στην εποχή του και η τεχνική του αρτιότητα συνδυάστηκαν με τις πρώτες ολοκληρωμένες μεταφράσεις του Ομήρου στην Αγγλική.

Το Περί Ύψους είναι μια υφολογική πραγματεία του 200 μ.Χ. που αποδίδεται στον Λογγίνο και περικλείει απόψεις πλατωνικές, αριστοτελικές, στωικές, ακόμα και επικούρειες, που περιέχει περίπου εκατό χωρία ποιητών, ρητόρων, φιλοσόφων, ιστοριογράφων, κι ακόμα ένα παράθεμα από την Παλαιά Διαθήκη, ένα έργο πολύτιμο για τις πληροφορίες που δίνει σχετικά με τις αρχαίες αντιλήψεις περί του ύφους κατά τη χρήση του λόγου. Το ζήτημα της πατρότητας του «Περί ύψους» δεν έχει λυθεί και ο άγνωστος συγγραφέας του ονομάζεται συμβατικά από την πλειονότητα των φιλολόγων Λογγίνος (ή Ψευδο-Λογγίνος). Η διάδοσή του κατά τον 17ο αιώνα, οφείλεται κυρίως στη μετάφρασή του από τον κλασικιστή γάλλο ποιητή και κριτικό Νικολά Μπουαλώ (1694), τον θαυμασμό του προς τον οποίον εξέφρασε επανειλημμένα ο Πόουπ.

Όταν το ύφος «παγώνει»: η τέχνη του «καταβυθίζεσθαι»

Ξεκινώντας ως παρωδία του «Περί ύψους» του Λογγίνου[8], το «Bathos» του Πόουπ αποπειράται να διακωμωδήσει σύγχρονους του συγγραφέα ποιητές. Το ζήτημα που αναλύεται στο επίμετρο της Αγγέλας Γιώτη είναι κατά πόσον αυτή η παρωδία επιτρέπει τη χρήση του όρου «βάθος» ως αντώνυμου του όρου «ύψος». Ξεκινώντας από την παιγνιώδη χρήση των σχημάτων λόγου, ο Πόουπ αναγιγνώσκει εκ νέου το δοκίμιο του Μπουαλώ Traité du Sublime (1712), αντιπροτείνοντας, με σκωπτική διάθεση, τρόπους ποιητικής «καταβύθισης» και καταστροφής (stiffening) του ύφους. Θεωρεί το κατηγόρημα «βάθος» έμφυτο στον άνθρωπο, απαραίτητο από ιατρικής επόψεως, μια τέχνη που έχει κι αυτή τους κανόνες της, «όπως η αρχιτεκτονική των μπουντρουμιών, της εκσκαφής τάφρων και υπογείων». Στον Ουρανό, στη Σελήνη, στ' Άστρα αντιπαραβάλλει τον Χρυσό, τα Μαργαριτάρια και τους άλλους θησαυρούς του βυθού. Ευαγγελίζεται την ανομοιογένεια των εικόνων, τον βαρύ κόθορνο ενός βραδυκίνητου κειμένου που «βαρυγκομά», το κομψευόμενο ύφος του ημιμαθούς κοσμικού, τον επιδεικτικό λογιωτατισμό, την έκφανση της Θεότητας υπό τη μορφή Χρυσοχόου, Υφαντή, Υφασματέμπορα και Φούρναρη. Παρέχει μια σαρκαστική συνταγή για την «παρασκευή» ενός επικού ποιήματος που πόρρω απέχει του προτύπου έπους και κλείνει την πραγματεία του επιτιθέμενος στον δημοφιλή θεατρικο παραγωγό και ηθοποιό της εποχής του Τζων Ριτς.

alt
   Ο Alexander Pope
 

Ο Λογγίνος έγραψε για το στοιχείο της έξαρσης που οφείλει να χαρακτηρίζει ένα λογοτέχνημα, και που υποδηλοί την υπεροχή, την ανάταση και την κορύφωση του ηθικού παλμού του μεγαλόφρονος δημιουργού του. Το αντίθετο συμβαίνει με το «βυθισμένο» κείμενο της πραγματείας του Αλεξάντερ Πόουπ: εδώ μιλάμε για ισχνότητα ύφους και υπερφίαλα εκφραστικά μέσα, που κάθε άλλο παρά «ισοϋψή» είναι. Εδώ λείπει η ικανότητα δημιουργίας υψηλών διανοημάτων ή το πηγαίο, ενθουσιώδες πάθος. Απουσιάζουν τα υπερβατά: η επιλογή ακατάλληλων λέξεων, η μετακίνηση λέξεων ή νοημάτων από τη σειρά που επιβάλλει η αλληλουχία τους, λείπουν τα πολύπτωτα σχήματα που συντελούν στην εξασφάλιση «υψηλού» ύφους και, κυρίως, λείπει η περιφραστική εκφορά του λόγου ή γίνεται, σκόπιμα, κατάχρησή της, με αποτέλεσμα ο λόγος να γίνεται πλαδαρός και «νωθρός», ασθματικός και «παχύσαρκος». Τέλος, η χρήση της μεταφοράς γίνεται χωρίς μέτρο. Με ακριβόλογο και επιμελημένο ύφος ο Πόουπ κατηγορεί τους κατοίκους του «Άνω Παρνασσού», τους βασικούς εκπροσώπους της υψηγορίας, για την περιφρόνηση που επιδεικνύουν προς το «ταπεινό νεράκι» της ποίησης του ερεβώδους «Κάτω Παρνασσού», επιτυγχάνοντας, έτσι, μια τοπογραφική διευθέτηση του σκωπτικού του κειμένου: ενός κειμένου που, εξαίροντας το ποικιλμένο ύφος ελασσόνων ποιητών, ενθρονίζει το χασμουρητό στη θέση του Πάθους, αναδιφώντας στους δυσδιάκριτους τυρφώνες του Βάθους.

Της εξαιρετικής έκδοσης κόσμημα αποτελεί το επίμετρο της Αγγέλας Γιώτη, που ερμηνεύει ιστορικά την επίθεση του Πόουπ στην ασημαντολογία της εποχής του, αίροντας κάποιες θεμελιώδεις παρεξηγήσεις σχετικά με την πρόθεση του συγγραφέα και τον ρόλο που διαδραματίζει στη διαμόρφωση νεώτερων λογοτεχνικών θεωριών, χωρίς να παραλείπει αναφορά στην ελληνική εκδοχή της αισθητικής αυτής κατηγορίας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

[1] bathos: πέρασμα από το υψηλό στο στοιχειώδες.
[2] Στην πραγμάτευση περί βάθους όλες αυτές οι ορολογίες αντλούνται από τον χώρο της Αισθητικής και στοιχειοθετούν ένα σύνολο στυλιστικών χαρακτηριστικών ικανών να χαρακτηρίσουν μια αισθητική κατηγορία.
[3] Η ριζική αντιπαράθεση του σοβαρού με το επιφανειακό αφενός υποσκάπτει τον καθωσπρεπισμό του θέματος κι αφετέρου, με απρόβλεπτο τρόπο, παράγει χιούμορ. 
[4] Ο όρος προκύπτει από την προσωνυμία «Αύγουστος» που επεφύλασσε για τον εαυτό του ο βασιλιάς Γεώργιος ο Α’ της Αγγλίας.
[5]The Memoirs of Martinus Scriblerus.
[6] Τα μέλη αλληλογραφούσαν μεταξύ τους και σχολίαζαν ο ένας τα γραπτά του άλλου: για παράδειγμα, στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του κλαμπ, ο Αμβρόσιος Φίλιπς ερχόταν σε αντιπαράθεση με τον Αλεξάντερ Πόουπ σχετικά με τη φύση και τον ρόλο του ποιμενικού ειδυλλίου, χρησιμοποιώντας το βήμα του «Guardian» και, αργότερα, δημοσιεύοντας δοκίμια αισθητικής. Στα κύρια μελήματά τους καταλεγόταν και μια προσπάθεια ανασύστασης της κλασικής ποίησης, στο πνεύμα του νεοκλασικισμού: ωδές, μπαλάντες, ελεγείες, σάτιρες, παρωδίες, τραγούδια και λυρικά ποιήματα επανεξετάζονταν, με αποτέλεσμα οι ωδές να ξεφύγουν από τον εγκωμιαστικό τους χαρακτήρα, οι μπαλάντες από τους αφηγηματικούς τους περιορισμούς, οι ελεγείες από την απλή μνημειακή τους διάσταση, οι παρωδίες και οι σάτιρες από τον ρηχό, ψυχαγωγικό τους ρόλο. Η έμφαση στην ατομικότητα του δημιουργού και η απόπειρα επανεφεύρεσης κάποιων ποιητικών ειδών συνδέθηκε από τη λογοτεχνική κριτική με τον Προτεσταντισμό: η καλβινιστική σύλληψη της ατομικής «αποκάλυψης» του Θείου σχετίζεται άμεσα με αυτές. Επίσης, η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση της αστικής τάξης και η θραύση των ισχυρών κοινωνικών ιστών που συνείχαν την ευρωπαϊκή κοινωνία του δέκατου έβδομου αιώνα.
[7] Οι αντίπαλοι του Πόουπ καταλέγονται υπό την προσωνυμία "the Dunces", ονομασία που σατιρίζεται στην «Ντουνσιάδα» του Πόουπ, του 1727. Η δεύτερη έκδοση της Dunciad του Πόουπ επίσης αποδόθηκε στον Σκρίμπλερους. Στο Rape of the Lock (1712 και 1714) ο Πόουπ παρώδησε την «Αινειάδα» του Βιργιλίου.
[8] «εἰ ἔστιν ὕψους τις ἢ βάθους τέχνη»

 

altΠερί βάθους
Μια πραγματεία του Μαρτίνους Σκρίμπλερους για την τέχνη της βύθισης στην ποίηση
Alexander Pope
Μτφρ. Θοδωρής Δρίτσας, Κώστας Σπαθαράκης
Αντίποδες 2015
Σελ. 160, τιμή εκδότη € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ALEXANDER POPE

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Αντωνακάκη, Μπίρης, Παρπαϊρης: Ποιητική των κτιρίων και του χώρου - Τρία βιβλία για την αρχιτεκτονική

Τέσσερις νέες εκδόσεις για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Σουζάνα Αντωνακάκη «Αρχιτεκτονική ποιητική»,  (Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης), «Τάσος Μπίρης: Πενήντα χρόνια σημάδια στο αρχιτεκτονικό γίγνεσθαι», (εκδ. Καπόν), Απόστολος Παρπαϊρης «Ο τουρισμός ως “χορηγός” της πολιτιστικής κληρονομιάς» ...

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

«Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο» της Δήμητρας Δήμου (κριτική)

Για τη μελέτη της Δήμητρας Δήμου «Η καντιανή ηθική στον σύγχρονο κινηματογράφο – Ανάδειξη παραδειγμάτων κατηγορικής προσταγής σε σύγχρονες κινηματογραφικές αναπαραστάσεις» (εκδ. Βακχικόν).

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

Το βιβλίο της Δήμητρας Δήμου επικε...

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

«Ένα κουκλόσπιτο (Νόρα)» του Ερρίκου Ίψεν – Σκέψεις για το κλασικό θεατρικό έργο με αφορμή την έκδοσή του

Για το κλασικό θεατρικό έργο του Ερρίκου Ίψεν (Henrik Ibsen) «Ένα Κουκλόσπιτο (Νόρα)» (εισαγωγή - μτφρ. - ερμηνευτικά σχόλια: Ήρκος Αποστολίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η Αμαλία Μουτούση, πριν από μερικά χρόνια, σε μια υποδειγματική ερμηνεία της Νόρα. (Σκην. Γιώργος Σκεύας).

Γράφει ο Φ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τα θέλω τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ