alt

Για τη συλλογική έκδοση του τόμου «Aντρέι Ταρκόφσκι – Ο ποιητής της έβδομης τέχνης» (εκδ. Το Μέλλον). 

Του Θόδωρου Σούμα

Οι εκδόσεις Το Μέλλον εξέδωσαν το ολιγοσέλιδο, συνοπτικό βιβλίο Aντρέι Ταρκόφσκι – Ο ποιητής της έβδομης τέχνης που περιλαμβάνει άρθρα ελλήνων κριτικών –Γιώργου Ρούσσου, Τάσου Ρέτζιου, Θοδωρή Κουτσογιαννόπουλου, Σταύρου Γανωτή, Τάσου Γουδέλη, Αχιλλέα Κυριακίδη και του γράφοντα– για όλες τις ταινίες του Ρώσου σκηνοθέτη, δύο εισαγωγικά κείμενα και μια συνέντευξή του.

Ο μύστης της τέχνης, Ταρκόφσκι, με γοητεύει αναπόδραστα, με υπνωτίζει και με θαμπώνει με τις πανέμορφες εικόνες και τις υποβλητικές ιδέες του, όταν τις επενδύει σε μια αφήγηση και δεν αφήνεται στην εντονότατη αφαίρεση και στο φαντασμαγορικό χάος.

Οι ταινίες που προσωπικά προτιμώ από τα φιλοσοφικοποιητικά φιλμ του Ταρκόφσκι είναι το Αντρέι Ρουμπλιόφ (1966), το Στάλκερ (1978), το Σολάρις (1972) και η πρώτη του μεγάλου μήκους Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν (1962), γιατί τα βρίσκω εξαιρετικά συνεκτικά, συμπαγή και αρμονικά, στην αισθητική, στο νόημα αλλά και στην αφήγησή τους. Ο μύστης της τέχνης, Ταρκόφσκι, με γοητεύει αναπόδραστα, με υπνωτίζει και με θαμπώνει με τις πανέμορφες εικόνες και τις υποβλητικές ιδέες του, όταν τις επενδύει σε μια αφήγηση και δεν αφήνεται στην εντονότατη αφαίρεση και στο φαντασμαγορικό χάος. Ο υπαρξιακός, χριστιανικός ιδεαλισμός του Ταρκόφσκι σε προ(σ)καλεί, οφείλεις να τον δεχτείς, άλλοτε το κάνεις και άλλοτε οι μορφικές εκδηλώσεις του μπορεί ίσως να σε κουράσουν. Όταν ο Στάλκερ προχωρεί δύσκολα στη δυσεξιχνίαστη no man's land, τσαλαβουτώντας μέσα στα νερά, μας μαγνητίζει και μας κάνει να παρακολουθούμε με αγωνία την ασαφή προσπάθειά του. [Ο Ταρκόφσκι ταυτίζεται με τον Στάλκερ, έναν μισότρελο οδηγό-μύστη των ανθρώπων που ψάχνουν κάτι διαφορετικό]. Όταν όμως στη Νοσταλγία (1982), ο ήρωας προσπαθεί να περάσει μέσα από την πισίνα κρατώντας αναμμένο το κερί και αυτό συνεχώς του σβήνει αναγκάζοντάς τον να το ξανανάψει και να ξαναδιασχίσει τη λιμνούλα, στο τέλος ο θεατής ίσως κουραστεί.

alt
Για την εμβληματική σκηνή της φωτιάς, στην
τελευταία σεκάνς της Θυσίας, ο Ταρκόφσκι
χρησιμοποίησε, σε κλίμακα 1/50, μια μακέτα του 
σπιτιού στο οποίο έκανε τα εσωτερικά γυρίσματα.



Αντιλαμβανόμαστε ότι στα φιλμ του Ρώσου μεταφυσικού, πραγματοποιείται μια μεγαλειώδης και συνάμα ταπεινή, στοχαστική, περιπετειώδης και ζοφερή πορεία αναζήτησης γεμάτη ρίσκα και δοκιμασίες. Η διαδρομή αυτή παίρνει σάρκα και οστά και ζωγραφίζεται με διαφορετικό τρόπο από ταινία σε ταινία. Το σαγηνευτικό μα και οδυνηρό, επικίνδυνο ταξίδι εξερεύνησης, η ταρκοφσκική έρευνα με σκοπό την αλήθεια, το νόημα της ύπαρξης, την καταγραφή της εμπειρίας του χρόνου και του θανάτου, τη δημιουργία και την αρετή, ξεκινούν συνήθως από το στατικό κι ενδεχομένως αλλοτριωμένο σήμερα που είναι συχνά επώδυνο, βαλτωμένο σε μια άθλια πραγματικότητα. Η πορεία αναζήτησης προχωρά κοπιαστικά, είναι κυρίως πνευματική πορεία, παρ' όλο που έχει μια μαγευτική και πλούσια εικόνα. Οδεύει προς το επέκεινα και το διαφορετικό, προς έναν ιδιαίτερο τόπο και χρόνο. Αυτό γίνεται φανερό στον καινούργιο κόσμο που μας αποκαλύπτεται στο Σολάρις και το Στάλκερ. Πρόκειτα για την ταρκοφσκική «Ζώνη» που συναντάμε στο Στάλκερ. Είναι μια αληθινή αποκάλυψη, ακόμη και με τη θρησκευτική έννοια. Ο σκοπός του ταξιδιού, ο άλλος τόπος, είναι συνυφασμένος με έναν μελλοντικό, απώτερο χρόνο. Έναν διευρυμένο, διεσταλμένο χρόνο ο οποίος βρίσκεται υπό διερεύνηση. Αυτό είναι, επίσης, αισθητό στον Αντρέι Ρουμπλιόφ ως πέρασμα του χρόνου, που καταλήγει στην ωρίμανση του αγιογράφου Ρουμπλιόφ, ο οποίος αποφασίζει να εξέλθει από την απραξία του και να ξαναζωγραφίσει. Το κινηματογραφικό και ζωγραφικό fresco φωτίζεται μέσα από την ιδιόμορφη και ευφάνταστη ποιητική του Ταρκόφσκι. Η αισθητική της ποίησής του είναι ελεγειακή και ιερατική. Το επέκεινα, η ουτοπία και ο διαφορετικός κόσμος, βρίσκεται στον μελλοντικό, υπό αναζήτηση, απώτερο χωροχρόνο. Λούζονται μαζί από μια μεταφυσική αύρα, από ένα μυστικιστικό κλίμα, φορτισμένα και φορτωμένα με ομιχλώδεις μεταφυσικές σημασίες.

Η αισθητική του Ταρκόφσκι χαρακτηρίζεται συχνά από μεγάλα σε διάρκεια, ζωγραφικά πλάνα εικαστικής ομορφιάς και από τους σύμφυτους, αργούς και σε μάκρος χρόνους τους.

Η μεταφυσική σύλληψη, από τον Ταρκόφσκι, αυτού του εξαιρετικού, διαφορετικού σύμπαντος που αποτελεί τον ουτοπικό σκοπό του αλησμόνητου ταξιδιού, έχει σχέση με το άλογον, το ανορθολογικό και τον μυστικισμό, με τις ταρκοφσκικές αξίες της αγάπης, της χάρης, της πίστης, της πνευματικής φώτισης και της μνήμης ή της νοσταλγίας, τις ηθικές, θρησκευτικές και μεταφυσικές αξίες του, την αναζήτηση του Θεού. Το μεταφυσικό επέκεινα, οι αξίες, αναζητήσεις και στόχοι του σκηνοθέτη, που σχετίζονται με την ποιητική σύλληψη των πραγμάτων, συναντώνται σε όλα τα φιλμ του. Η αισθητική του Ταρκόφσκι χαρακτηρίζεται συχνά από μεγάλα σε διάρκεια, ζωγραφικά πλάνα εικαστικής ομορφιάς και από τους σύμφυτους, αργούς και σε μάκρος χρόνους τους. Το βιβλίο Aντρέι Ταρκόφσκι – Ο ποιητής της έβδομης τέχνης προσπαθεί να συλλάβει ευσυνείδητα, με ενάργεια, τις παραπάνω κινηματογραφικές και φιλοσοφικές πλευρές του έργου του Ρώσου σκηνοθέτη.

* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας βιβλίων για τον κινηματογράφο και κριτικός κινηματογράφου.
Τελευταίο του βιβλίο, το δοκίμιο «Εθνικές κινηματογραφίες, στιλ και σκηνοθέτες» (εκδ. Αιγόκερως).


altAντρέι Ταρκόφσκι
Ο ποιητής της έβδομης τέχνης
Συλλογικό
[Γιώργος Ρούσσος, Τάσος Ρέτζιος, Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος,
Σταύρος Γανωτής, Τάσος Γουδέλης, Θόδωρος Σούμας, Αχιλλέας Κυριακίδης]
Το Μέλλον 2019
Σελ. 52, τιμή εκδότη €10,60

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική, του Τάση Παπαϊωάννου - Το κτήριο και το κείμενο

Για το βιβλίο του Τάση Παπαϊωάννου «Γράφοντας για την Αρχιτεκτονική – Οδοιπορικό σε χτίσματα και χαλάσματα» (εκδ. Το Ροδακιό). Κεντρική εικόνα: Μακέτα σχεδίου (Α΄ βραβείο σε διαγωνισμό το 1989 για το «Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Μνημείο Ηλέκτρας Αποστόλου» στο Ν. Ηράκλειο) που δεν υλοποιήθηκε ποτέ. [Αρχιτέκτ...

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Σοφοκλής [Ο θηβαϊκός κύκλος], σε μετάφραση Δημήτρη Καλοκύρη

Για τη μετάφραση των τριών τραγωδιών του Σοφοκλή «Ο Οιδίποδας τύραννος, Ο Οιδίποδας στον Κολωνό, Αντιγόνη» (μτφρ. Δημήτρης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πένυ Παπουτσή (Ισμήνη), Μάνος Κατράκης (Οιδίπους), Αγνή Μουζενίδου (Αντιγόνη) από την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Οιδίπους τύραννος» (1973) (σκην. Τά...

Το κύμα μέσα στο μυαλό, της Ούρσουλα Λε Γκεν

Το κύμα μέσα στο μυαλό, της Ούρσουλα Λε Γκεν

Για το βιβλίο της Ursula K. Le Guin «Το κύμα μέσα στο μυαλό - Κείμενα για τη γραφή, την ανάγνωση και τη φαντασία» (μτφρ. Βικτώρια Αρδίτη & Νίκος Κούρκουλος, εκδ. Στάσει Εκπίπτοντες).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ας μιλήσουμε λίγο για τη φαντασία, τη δ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Το ταξίδι των γονιδίων μας, του Γιοχάνες Κράουζε – Είμαστε όλοι από κάπου αλλού

Για το βιβλίο του Johannes Krause  σε συνεργασία με τον Thomas Trappe «Το ταξίδι των γονιδίων μας. Πώς η μετανάστευση διαμόρφωσε τις σύγχρονες κοινωνίες» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Διόπτρα).

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

...
Ο Αλμπέρτο Μοράβια στο εργαστήρι του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Ο Αλμπέρτο Μοράβια στο εργαστήρι του Δημήτρη Παπαδημητρίου

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Δημήτρης Παπαδημητρίου, με αφορμή το μυθιστόρημα του Alberto Moravia «Η προσήλωση» (εκδ. Κρ...

Καλοκαιρινό bazaar από τις εκδόσεις Κριτική

Καλοκαιρινό bazaar από τις εκδόσεις Κριτική

Καλοκαιρινό bazaar βιβλίων των εκδόσεων Κριτική με έκπτωση 50% και μόνο μέχρι τις 25 Ιουνίου 2021.

Επιμέλεια: Book Press

Από τις 14 έως και τις 25 Ιουνίου 2021 οι εκδόσεις Κριτική προσφέρουν στους α...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ