alt

Για το βιβλίο της Άλις Όσβαλντ «Μνημείο Πεσόντων» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Μελάνι).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Ότι η ιστορία είναι ένας χώρος και ότι υπάρχουν πολλαπλές διαδρομές και διαφορετικές οπτικές μέσα σε αυτόν δεν είναι απαραίτητα κάτι το προφανές, σίγουρα όμως δεν είναι και κάτι το παράδοξο. Το ίδιο ισχύει και για τον μύθο και για το έπος – συμμετέχουν στη ίδια λογική που θέλει να υπάρχει μια οικονομία στην αναπαράσταση της βίας και της απώλειας, μία συγκεκριμένη αφαίρεση η οποία εξυπηρετεί έναν ηθικό κανόνα μακράς πνοής βασισμένο σε περιγράμματα του καλού και του κακού συνδεμένα σε μια διπλή, ταυτόχρονη κίνηση ηρωοποιήσης-απαξίωσης.

Από την άλλη, το ζήτημα των κυρίαρχων αναπαραστάσεων, των κεντρισμών στην προσέγγιση της ιστορίας, των αγκυλώσεων που μαστίζουν την ίδια τη λογική έχει απασχολήσει και συνεχίζει να απασχολεί όλο και πιο έντονα τη σύγχρονη θεωρία, ειδικά τώρα που το διάγραμμα των διαχωρισμών και των εξαρτήσεων σε επίπεδο χωρών έχει αλλάξει ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες (τέλος του Ψυχρού Πολέμου, διαδικασίες απο-αποικιοκρατίας)· αλλά και σε επίπεδο κοινωνιών, επιτακτικά αιτήματα χειραφέτησης και κατοχύρωσης δικαιωμάτων από ομάδες και κινήματα υποκινούν συστηματικά και επίμονα μετατοπίσεις και αλλαγές εστίασης στο εσωτερικό της σύγχρονης ιστοριογραφίας.

Η Oswald υφαίνει τη δική της πλοκή μέσα από τη συνθετική της επιλογή να θέσει με όρους αλληλουχίας και αντιπαραβολής φωνές, παρομοιώσεις, αναμνήσεις, αλλά και μέσα από την αφαίρεση των συμφραζομένων που ίσως, μέσω της απουσίας τους, η συναίρεση του αρχαίου με το σύγχρονο και η διαχρονικότητα του κλασικού να γίνονται αντιληπτά πολύ πιο έντονα.

Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να δει κάποιος το Μνημείο Πεσόντων (Memorial, 2011) της Βρετανίδας Alice Oswald (γενν. 1966) την οποία συστήνει στο ελληνικό κοινό η Μυρσίνη Γκανά μέσα από μια εξαιρετική μετάφραση και μια περιεκτική εισαγωγή στην οποία η μεταφράστρια θέτει το ερώτημα της μνήμης του περάσματος από τη ζωή, ένα πέρασμα «σύντομο» και «απρόβλεπτο», αλλά και «μοναδικό» και «πολύτιμο». Ωστόσο, το ερώτημα της μνήμης εδώ είναι σύνθετο, δεν έχει να κάνει με τον μεμονωμένο θάνατο, αλλά με τη μαζικότητά του. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η λήθη και η ανωνυμία εμφανίζονται κατά κανόνα ως φυσικές συνέπειες, και ενάντια σε αυτές έχουν αναπτυχθεί και συνεχίζουν να αναπτύσσονται στον χώρο της λογοτεχνίας και όχι μόνο διαδικασίες μνήμης και ταυτοποίησης που αποσκοπούν στην απόδοση δικαιοσύνης σε αυτό το άλλο της ιστορίας που αποσιωπείται, μια μορφή δικαιοσύνης που σε ένα ελάχιστο επίπεδο θέλει να περισώσει από την ανωνυμία, να προστατεύσει από την κοινοτοπία, να αναδείξει τον κυνισμό της λογιστική προσέγγισης της απώλειας, του θανάτου.

Το εγχείρημα της Oswald έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Η Oswald, στη δική της εισαγωγή, αναλύει τις προθέσεις της στη βάση ενός κρίσιμου διαχωρισμού: την Oswald την ενδιαφέρει η ατμόσφαιρα της Ιλιάδας και όχι η πλοκή, η ουσία και όχι η μεταμφίεση, οι βιογραφίες και όχι η δράση. Ωστόσο, η Oswald υφαίνει τη δική της πλοκή μέσα από τη συνθετική της επιλογή να θέσει με όρους αλληλουχίας και αντιπαραβολής φωνές, παρομοιώσεις, αναμνήσεις, αλλά και μέσα από την αφαίρεση των συμφραζομένων που ίσως, μέσω της απουσίας τους, η συναίρεση του αρχαίου με το σύγχρονο και η διαχρονικότητα του κλασικού να γίνονται αντιληπτά πολύ πιο έντονα.

Το προφορικό νεκροταφείο της Oswald ξεκινάει με εννιά στήλες: 214 ονόματα πεσόντων. «Ο πρώτος που πέθανε ήταν ο Πρωτεσίλαος». Για καθέναν πολεμιστή που μνημονεύεται, η Oswald αναφέρεται συνήθως στους ανθρώπους που μένουν πίσω και θρηνούν, περιγράφοντας ωμά τον τρόπο του θανάτου, ενταγμένο σε ένα φυσικό περιβάλλον, το οποίο σε αρκετές περιπτώσεις έχει τον χαρακτήρα επωδού, μια επωδός που μπορεί κάποιος να την αντιληφτεί και ως μια τελευταία αίσθηση,

Όπως μια σταγόνα από το χυμό του σύκου μες στο γάλα / μυστηριωδώς το πήζει / λες και μια σταγόνα λήθαργου πέφτει μες στον κουβά / και η γυναίκα που ανακατεύει / σταματά

ως ένα τελευταίο βλέμμα:

Όπως το αναπόδραστο μάτι / του αετού από ψηλά / κάτω από την ακτίνα του οποίου / ο γρήγορος σαν τη σκιά λαγός δεν καταφέρνει να κρυφτεί / μπρούμυτα στο χώμα / ενός φυλλώδους δάσους / αυτό το περιφερόμενο μάτι ρίχνει ένα βλέμμα / και σκοτώνει.

* Ο ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΜνημείο Πεσόντων
Άλις Όσβαλντ
Μτφρ. Μυρσίνη Γκανά
Μελάνι 2018
Σελ. 106, τιμή εκδότη €10,60

alt

TA BIBΛIA ΤΗΣ ALICE OSWALD

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σωσίβιο χώμα, του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου

Σωσίβιο χώμα, του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου

Για την ποιητική συλλογή του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου «Σωσίβιο χώμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Βέη

«Τα λόγια, τα γραπτά, γεννιούνται από το μηχανισμό, όχι από κάποια ανθρώπινη φύση∙
...

Εγώ έχω κι άλλα πράγματα που αγαπώ, της Μυρσίνης Γκανά

Εγώ έχω κι άλλα πράγματα που αγαπώ, της Μυρσίνης Γκανά

Για την ποιητική συλλογή της Μυρσίνης Γκανά «Εγώ έχω κι άλλα πράγματα που αγαπώ» (εκδ. Μελάνι).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Μια πρώτη επαφή με την επιφάνεια του κειμένου στη νέα ποιητική συλλογή της Μυρσίνης Γκανά υπό τον λεπτομερή ως προληπτική και πυρην...

Βράχια, του Γιώργου Βέη – ποίηση πυκνή και πολύσημη

Βράχια, του Γιώργου Βέη – ποίηση πυκνή και πολύσημη

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).

Της Ζωής Σαμαρά

Κρατώ στα χέρια μου ένα ποιητικό βιβλίο με φαντασιακά βράχια στο εξώφυλλο, τα χρώματα να παίζουν με το φως και το σκότος, να μας παραπέμπουν σε απεικόνιση πραγματικών βράχ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Το βραβείο Not the Booker prize, βραβείο των αναγνωστών της εφημερίδας The Guardian, κερδίζει για το 2020 ο Richard Owain Roberts με το βιβλίο Hello friend we missed you. Το μυθιστόρημα υποστηρίχτηκε εξίσου θερμά από την τριμελή επιτροπή της εφημερίδας.

Της Σοφίας Μεσσήνη

...
5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Πυθαγόρας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το μυθιστόρημά σας; Θυμάστε το αρχικό ερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ