alt

Για την ποιητική συλλογή του Θάνου Πανταζή «Εν μέσω ψιθύρων» (εκδ. ΑΩ).

Του Γιώργου Ρούσκα

Τον τελευταίο καιρό, η δουλειά που γίνεται στις έντυπες εκδόσεις βιβλίων είναι τόσο καλή που υπάρχουν περιπτώσεις οι οποίες σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν τελικά το εξώφυλλο είναι αυτό που «κλέβει την παράσταση», αποτελώντας σε κάθε περίπτωση μια πρόκληση για να δεις αν η ποιότητα του περιεχομένου στέκεται τουλάχιστον στο ίδιο ύψος με αυτήν του «περιτυλίγματος». Στη συγκεκριμένη περίπτωση ήρθα αντιμέτωπος με ένα εξώφυλλο μινιμαλιστικό, που διαχέει τη δύναμή του ακριβώς μέσα από την απλότητά του, μένοντας ανοιχτό σε ερμηνείες, ακριβώς όπως και η ίδια η ποίηση. Απαρτίζεται από δύο συμμετρικά –εκατέρωθεν μιας ευθείας– τοποθετημένες τελείες.

Δυο τελείες, όχι απόλυτα κυκλικές, μα τόσο ώστε να παραπέμπουν σε κύκλο, αφαιρώντας νοερά το παραπανίσιο μελάνι που ξεχείλισε, υπερκέρασε τα όρια και απλώθηκε όπου βρήκε ελεύθερο χάρτινο έδαφος εκτός.

Μιας ευθείας ή (γεωμετρικά μιλώντας) ενός ευθύγραμμου τμήματος και μάλιστα όχι απόλυτα ευθύγραμμου αλλά σχεδόν ευθύγραμμου, μετά από ελαφρά παραμόρφωση που έγινε από ανθρώπινο χέρι ή από το χέρι της ζωής. Δυο τελείες, όχι απόλυτα κυκλικές, μα τόσο ώστε να παραπέμπουν σε κύκλο, αφαιρώντας νοερά το παραπανίσιο μελάνι που ξεχείλισε, υπερκέρασε τα όρια και απλώθηκε όπου βρήκε ελεύθερο χάρτινο έδαφος εκτός. Δύο πηγές, που διαχωρίζονται από μια σιδηροδρομική γραμμή ή αντανακλώνται σε μια επιφάνεια λίμνης; Μία σημειακή πηγή και το είδωλό της στον γραμμικό καθρέφτη; Πηγές, τι είδους πηγές; Ήχου, για να «δέσει» και το «ψιθύρων»; Φωτός, για να θεωρηθούν ως δυο τρύπες από τις οποίες περνάνε τα φωτόνια και συνομιλούν; Διόλου απίθανο, αφού και το φως έχει φωνή. Πηγή του καλού που διαχωρίζεται με μια «γραμμή-στάση ζωής» από την πηγή του κακού; Πηγές νερού εκατέρωθεν του υιού τους ποταμού; Ή η μία είναι ο άνθρωπος, η άλλη η ζωή και ανάμεσά τους η ευθυγραμμία του χρόνου; Ή μήπως πρόκειται για σύμβολο, τελεία - ευθεία - τελεία, και τα τρία συζευγμένα σε μία υπονόηση διαίρεσης; Ποιας; Ίσως αυτής, εν μέσω ψιθύρων, εν μέσω αναμνήσεων, εν μέσω επιλογών. Δυο τελείες και μια ευθεία, τόσο απλά, γίνονται γεννήτριες συνειρμών. Γίνονται προβολές φανταστικών εικόνων ή καταστάσεων. Γίνονται πύλες για την ποίηση που ακολουθεί, όπως και το εικαστικό το οποίο απαρτίζουν, το οποίο είναι και το ίδιο ένα σχέδιο-ποίημα. Δια χειρός Χρυσάνθης Σ. Ρέτσου.

Το βιβλίο αφιερώνεται στη μνήμη δυο μεγάλων δασκάλων του Θάνου Πανταζή, γεγονός που του πιστώνεται θετικά (ως δεύτερη εντύπωση μετά το εξώφυλλο), μιας και είναι σημαντικό να τιμούμε αυτούς που μας δίδαξαν τα Μεγάλα, πέρα από την ξερή πληροφορία ή τη σκέτη γνώση. Η πρώτη επαφή; Της μάνας ο καλός λόγος. Η μάνα. Πάντα μπροστά. Από την ώρα της γέννησης. Μια σημαδιακή κουβέντα της ανάγεται στο 2011:

Όλες οι θάλασσες της γης, μέσα στα μάτια σου είν’ μαζεμένες γιε μου.

Μεγαλώνοντας, αναζητώντας τον δρόμο που του ταιριάζει, ο γιος περνάει μέσα από φοιτητικά χρόνια στην ΑΣΟΕΕ, αρκετό καιρό πριν, όπου ομολογεί:

Από κρυφά και αβέβαια μονοπάτια
Ψάχνω να βρω τον εαυτό μου

και ψάχνοντας, συνεχίζει:

Τα πάντα με κουράζουν και με θλίβουν
Στα μονοπάτια του μυαλού μου σα βαδίζω.

Η πρόθεση για αυτογνωσία και συνείδηση του κόσμου, πρόδηλη με μορφή ρήσης:

Σα μεγαλώνουνε οι ίσκιοι στο σκοτάδι
Καθώς το λιόγερμα το πέπλο του στη γη σκορπά
Αναλογίσου πως οι πράξεις της ζωής σου
Μπροστά στης φύσης το Αιώνιο
Ίσως αξία δεν έχουνε καμιά.

Τι είναι η ζωή; Η τριβή με την καθημερινότητα; Η χαρά; Η λύπη; Η ρουτίνα; Η συνήθεια; Η κίνηση μέσα στα όρια ενός προγράμματος; Η ακινησία; Ο θάνατος; Ίσως ότι και το «Παλιό αμάξι», όπως έξοχα δίνεται στο ομότιτλο ποίημα:

Οι ρόδες του εξακολουθούν χιλιόμετρα να καταπίνουν
Σ’ ένα ταξίδι που ποτέ δεν σταματά.
Μα η σκουριά τα σωθικά του σιγοτρώει
Κι αναπόφευκτα θα έρθει η στιγμή
Που το σαράβαλο στην πρέσα θα το πάνε
Για ανακύκλωση κι εκμετάλλευση εμπορική.

Η πορεία στον Χρόνο, θέλει ελπίδα, όνειρα και υπομονή:

Απ’ τις ηλιαχτίδες και σύννεφα μενεξεδένια πιάνομαι
Και περιμένω.

Κάποια στιγμή δίλημμα. Λόγος ή πράξεις; Πώς κοινωνείς το χιλιοειπωμένο «σ’ αγαπώ»; Με λόγο ή πράξη; Ή και με τα δυο; Απαντά:

… η απεραντοσύνη μιας και μόνο φλογισμένης αγκαλιάς
Όλου του κόσμου την αγάπη έχει κλείσει.

Οι απαντήσεις αποκαλύπτονται απερίφραστα σε όσα ερωτήματα έχουν απαντηθεί, ακόμα και στα πολύ δύσκολα, όπως π.χ. στο αν υπάρχει Θεός, για τον οποίο ο Θάνος Πανταζής θεωρεί ότι:

Το αποκούμπι που σε στήριζε σκόνη θα γίνει
Μπρος στης αβύσσου τη σιωπή τη φοβερή.

Στο ποίημα «Θέλημα», το όλο ζήτημα αφού περάσει από τον Πάνα και τον Όσιρι καταλήγει τελικά πως:

Ο μόνος Νόμος είν’ η Αγάπη
Κι αυτή της Θέλησης τη δύναμη ακολουθεί.

Η ένταξη του ατόμου στην κοινωνία, οι κάθε είδους επαφές, η αξιολόγησή τους και η καταχώρισή τους στη μνήμη ή στη λήθη, δεν περνούν απαρατήρητα:

Συνταξιδιώτες γνώρισα μέχρι στιγμής πολλούς.
Μα είναι πολύ λίγοι οι διαλεχτοί
Που σαν ρωμαΐκό κερί έχουν το διάβα μου φωτίσει.

Ο ρομαντισμός του μεγάλου ταξιδιού της ζωής, προσγειώνεται με έναν φιλοσοφικό ρεαλισμό:

Μα πιότερη ανάγκη έχει εμάς τους Ταξιδιώτες ο Θεός θαρρώ.
Δίχως εμάς, Ταξίδι δε θα γινόταν να υπάρξει.

Μου θύμισε Καβάφη. Ταξίδι. Κεριά. Πάνω που είχα ενδοιασμούς, έρχονται δυο στίχοι να ενισχύσουν τη θύμηση του Αλεξανδρινού:

Σαν η φωνή του γιού σου στ’ αυτιά σου αντηχεί
«Πού πας και πότε θα γυρίσεις;»

και άλλοι δύο λίγο μετά, οι οποίοι με άγουν πολύ κοντά στη βεβαιότητα:

Συνέχισε λοιπόν να περπατάς
Δίχως το βήμα σου αναίτια ν’ ανοίγεις.

Στο ταξίδι του χρόνου, «που ’ναι μέσα στη φύση του τα πάντα να ρημάζει», ο χρόνος «αποδείχτηκε μεγάλος θεομπαίχτης», καθώς αυτό που τον διαποτίζει είναι ο πόνος:

Πονάω μεγαλώνοντας.
Πονώντας μεγαλώνω.
Όχι ωστόσο στο κορμί.
Πιότερο στην ψυχή μου.

Η αξία της μνήμης, σημαίνεται μέσα από τους νεκρούς, όπως και η ίδια η ζωή:

Δυο φορές πεθαίνουμε,
Την πρώτη μας θρηνούνε,
Τη δεύτερη, οι ζωντανοί παύουν να μας θυμούνται.

Τις αναπόφευκτες ώρες του απολογισμού, η μνήμη γίνεται αδέκαστος κριτής μα και αλάνθαστο εργαλείο:

Και στο μυαλό αντροπαλεύει η χαρά
Για όλα αυτά που μπόρεσες να κάνεις
Κι η λύπη
Για όλα αυτά που θα μπορούσες να ’χες κάνει.

Φωτεινή παρουσία στις χάρτινες σελίδες; Αυτή της θάλασσας, με την οποία υπάρχει έρωτας, αν όχι λατρεία. Υπάρχουν προσδοκίες, λαχτάρες, επιθυμίες:

Ψιθύρισέ μου θάλασσα τραγούδια για χορούς που ’χω ξεχάσει
Ψιθύρισέ μου θάλασσα ένα νανούρισμα που ’χω ν’ ακούσω από παιδί.

Από τη μια ο άνθρωπος, από την άλλη η θάλασσα και οι ψίθυροί της. Η θάλασσα του χρόνου, της ζωής, της αδιάκοπης μεταβολής και ρευστότητας.

Από τη μια ο άνθρωπος, από την άλλη η θάλασσα και οι ψίθυροί της. Η θάλασσα του χρόνου, της ζωής, της αδιάκοπης μεταβολής και ρευστότητας. Κάθε κύμα, κάθε ξέσπασμα, κάθε απαλή κατάληξη στον γιαλό, κάθε της νάζι, έχει κάτι να πει, έχει κάτι να ψιθυρίσει. Καλείσαι να πορευτείς «εν μέσω ψιθύρων» στη θάλασσα της καθημερινότητας, της δημιουργίας, της χαράς, της έντασης, της ηρεμίας, της διαφορετικότητας. Τώρα αρχίζει να διαφαίνεται η σημασία του τίτλου του βιβλίου.

Η συλλογή αποτελείται από ποιήματα που έρχονται με ουσία, με σεμνότητα, ήπια, ψιθυριστά να πουν όσα έχουν να πουν. Είναι απαλλαγμένα από βαρύγδουπες εκφράσεις ή εξεζητημένες λέξεις. Η χρήση της ομοιοκαταληξίας εντοπισμένη, με μέτρο. Δεν επιζητούν εντυπωσιασμούς, δεν γυρεύουν «μπράβο». Μόνο έναν χώρο κάτω από μια στέγη να ξαποστάσουν. Ποιήματα που ξεχωρίζουν «εν μέσω ψιθύρων» από την παρρησία τους, την εξομολογητική τους διάθεση, την έντιμη πρόθεση να επικοινωνήσουν και την επιθυμία να μοιραστούν εμπειρίες ζωής.

Η συλλογή ζωντανεύει από περιπλανήσεις στην πόλη. Στο «Στάση Αμπελοκήπων», μια άγνωστη γυναίκα αναστατώνει αυτόν που του τράβηξε την προσοχή διότι:

 «… πιο πολύ ξεχώριζε απ’ το θλιμμένο βλέμμα,
Που ’κρυβε μέσα του μιαν ένταση, που όμοια δεν είχα ξαναδεί».

Στη γνωστή για τους οίκους ανοχής οδό Φυλής, αρχίζουν να πέφτουν ευκολότερα τα καλύμματα, αποκαλύπτοντας την ωμή πραγματικότητα, ίδια εδώ και αιώνες, με μόνη διαφορά το σκηνικό:

Και πώς μπορεί η μυρωδιά από κολώνια
Να κρύψε την αποφορά του μουχλιασμένου σαλονιού;

Την ίδια ώρα, κάτι θέλει να μας πάρει μακριά, στην εύκολη λύση, με την απαραίτητη δόση παράπονου, σαρκασμού και ανάγκης για οίκτο, συνηθισμένο φαινόμενο ελληνικό:

Και πνίξε του μυαλού σου τη ζαλάδα
Μες στου φθηνού του αλκοόλ τη λησμονιά.
Πιες στην υγειά του ξοφλημένου κλόουν.
Πιες στην υγειά του ξοφλημένου σου εαυτού.

Το βιβλίο τελειώνει στα Πατήσια, στην περιοχή που και εγώ κάποτε έφηβος εξερευνούσα με το ποδήλατο. Θάλασσα των πολυκατοικιών πλέον, εκεί όπου «τα γνώριμα εφηβικά λημέρια», εκεί όπου το τσιμέντο σε πνίγει και κάποτε γίνεται αφορμή για ταξίδια φανταστικά:

Γωνία Καυτατζόγλου με Χρυσοστόμου Σμύρνης.
Κοιτάω ψηλά.
Πολύχρωμα σεντόνια στα μπαλκόνια,
Μπουγάδες ανεμίζουνε.
Και γίνονται τούτα τα μουντά τσιμέντα
Σκούνες κομψές που ταξιδεύουν ανέμελα
Στις γαλανές, τις μερωμένες θάλασσες
Του λιοθρεμμένου ουρανού της Αττικής.

Φτάνει σε ένα τέλος το οποίο στην ουσία είναι μια νέα αρχή, μια αιώνια συνύπαρξη. Οι στίχοι έχουν ήδη βραχεί ως το μεδούλι σε προηγούμενο ποίημα από την άλλη θάλασσα, αυτήν που φλοισβίζει τον τελευταίο της ψίθυρο ως αντίλαλο της επιθυμίας του ποιητικού υποκειμένου, ή μάλλον διαθήκης:

Κι όταν θα ’ρθεί το τέλος μου, φώναξε τ’ όνομά μου δυνατά
Κι άσε τις στάχτες μου μέσα στ’ απέραντο γαλάζιο των νερών σου να ’ρθουν
Σ’ έναν αιώνιο γάμο, ένα μαζί σου να γεννώ.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΡΟΥΣΚΑΣ είναι ποιητής.

altΕν μέσω ψιθύρων
Θάνος Πανταζής
ΑΩ 2018
Σελ. 56, τιμή εκδότη €9,43
 
alt

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

«Ηρωίδες» του Οβίδιου (κριτική) – Πρώιμα δείγματα γυναικείας γραφής

Για τον τόμο του Ovidius (43 π.Χ. – 17 μ.Χ.) «Ηρωίδες» (1-15) με εισαγωγή - κείμενο - μετάφραση - σχόλια από τους: Βάιο Βαϊόπουλο, Ανδρέα Μιχαλόπουλο και Χαρίλαο Μιχαλόπουλο (εκδ. Gutenberg).

Του Σπύρου Κιοσσέ

Μια από τις διαδικασίες που επηρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ