ta matia tou nerou 700

Για την ποιητική συλλογή της Φροσούλας Κολοσιάτου «Φοράει τα μάτια του νερού» (εκδ. Γαβριηλίδης).

Του Άριστου Τσιάρτα

Φεύγουν σαν τα πουλιά
αποδημούν το χάραμα
όπως οι πεταλούδες το πρωί
Ψάχνουν το φως
τους έφερε η θάλασσα και ο τόπος ξένος

«Υπόλοιπο ζωής»

Η Φροσούλα Κολοσιάτου στην ποιητική της συλλογή Φοράει τα μάτια του νερού ακουμπά στη σκληρή πραγματικότητα της προσφυγιάς, με όλες τις αντιφατικές, αποσιωπημένες και συσκοτισμένες της πτυχές. Διαπραγματεύεται την οριακή βιοτική περιπέτεια όσων εκπατρίζονται για να γλιτώσουν από τη μοίρα του τόπου τους και βρίσκονται διαρκώς αντιμέτωποι με το φάσμα του θανάτου και της δύσκολης επιβίωσης. Αναμετράται με τόλμη με την εμπύρετη ύλη του προσφυγικού ζητήματος, αναδεικνύοντας όλα τα διαχρονικά και οικουμενικά του στοιχεία, χωρίς να μπαίνει στο δίλημμα αν πρέπει ν’ αφήσει το σίδερο να «κρυώσει» για να το πιάσει αργότερα με περισσότερη ασφάλεια.

Στην ποίηση της Κολοσιάτου διακρίνει κανείς όλα σχεδόν τα στοιχεία της μοντερνιστικής ποίησης: συνειρμική λειτουργία της μνήμης, σκοτεινότητα συναισθημάτων, γεμάτες ένταση και εικαστική δύναμη εικόνες, οι οποίες συνδυάζονται με εκπληκτική νοηματική φόρτιση και πολλαπλές ερμηνείες.

Στην ποίηση της Κολοσιάτου διακρίνει κανείς όλα σχεδόν τα στοιχεία της μοντερνιστικής ποίησης: συνειρμική λειτουργία της μνήμης, σκοτεινότητα συναισθημάτων, γεμάτες ένταση και εικαστική δύναμη εικόνες, οι οποίες συνδυάζονται με εκπληκτική νοηματική φόρτιση και πολλαπλές ερμηνείες. Το στοιχείο, όμως, που συνιστά την ισχυρότερη σύσταση για τα ποιήματα της Φροσούλας είναι η εμπράγματη γλώσσα τους: Φυλαχτά, νεκροστέφανα, φωτογραφίες, γυμνά στιλέτα, υγροί λαβύρινθοι, φράχτες, υπόγειες στοές, θαλασσοπούλια, ναυάγια, σπασμένες βάρκες, σκουριασμένα/απελπισμένα/ακρωτηριασμένα φεγγάρια παρελαύνουν ακατάπαυστα μπροστά μας, στήνοντας ένα σκηνικό στο οποίο προβάλλει εφιαλτικότερη η εναγώνια φωνή της προσφυγικής απελπισίας. Η οδυνηρή συνθήκη της προσφυγιάς βρίσκεται στο επίκεντρο του ποιητικού της σύμπαντος. Οι πρόσφυγες, πετώντας «… όλες τις επιθυμίες τους στον άνεμο», εκτίθενται σε κινδύνους, ναυαγούν («χέρια μισά / σώματα βυθισμένα»). Πληρώνουν αδρά παράνομους διακινητές, φορτώνονται σε σαπιοκάραβα, ρισκάρουν την ίδια τους τη ζωή («με τα πλοία των τρελλών / τα ναυάγια συνεχίζονται»), όμως η φυγή και η «δραπέτευση» είναι δρόμος χωρίς επιστροφή («το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω»). Κάποιοι δεν αντέχουν να αφήσουν πίσω στην κόλαση του πολέμου τη γάτα τους («η γυναίκα και η γάτα / θα φύγουν μαζί με ένα άγγιγμα / μέχρι τα πέρατα της οικουμένης / τόσο μακριά / τόσο δεμένες»). Κυνηγημένοι «φτάνουν εδώ που κανείς δεν τους περιμένει». Εξουθενωμένοι, παλινδρομούν και αμφιβάλλουν, νοσταλγούν, ατενίζουν έκθαμβοι τον ξένο τόπο που δεν τους περιέχει πάντοτε.

Μετέωροι, αναπόδραστα ακρωτηριασμένοι από το άλγος του ξεριζωμού, αγωνιούν για την επιβίωση αλλά συνάμα αντιμάχονται τη λησμοσύνη («είναι η μεγάλη φυγή / δεν θα υπάρξει λησμονιά»). Η ζωή τους συνοδεύεται από το αίσθημα της ανημπόριας, της ξενότητας («διαμονή αδιέξοδη») και της διάψευσης («σκέβρωσαν οι υποσχέσεις»). Εντούτοις, το σημαντικότερο πρόβλημα για τους πρόσφυγες είναι η παγίδευση και ο αποκλεισμός από την κοινωνική ζωή, καθώς είτε «συσσωρεύονται στις ακτές / σαν σχισμένη σκιά / όπως τα ψάρια μέσα στη γυάλα» είτε βιώνουν τη «μετέωρη θλίψη» που απλώνεται πάνω από τη βλοσυρή επικράτεια των καταυλισμών και την καθήλωση σ’ ένα παρόν που στερείται οποιασδήποτε προοπτικής ή ψευδαισθητικής, έστω, βεβαιότητας («είναι πάντα χειμώνας»). Στις συνθήκες αυτού του ιδιότυπου εγκλωβισμού και απόγνωσης ελλοχεύει κιόλας ο κίνδυνος επαναπροώθησης των κατατρεγμένων στη χώρα προέλευσης. Ευθύβολα και σαρκαστικά η ποιήτρια παρεμβαίνει στην καυτή αυτή πτυχή της σύγχρονης προσφυγικής περιπέτειας χαρακτηρίζοντας ως «επαναπροώθηση ονείρων» την παράλογη αυτή διαδικασία, αφού όπως δεικνύει «αν περάσουν στην άλλη πλευρά / λένε θα σωθούν / άνθρωποι που χρειάζονται προστασία». Δεν είναι λίγες οι φορές που η ποιήτρια καταφεύγει στους μύθους και σε αρχετυπικά μοτίβα μετασχηματίζοντάς τα σε επίκαιρους προβληματισμούς. Η ευρηματική τους χρήση αποκτά άλλη διάσταση και βαρύτητα, κομίζοντας όχι τα λόγια όσων ζητούν τρόπο για να ακουστούν, αλλά τις κραυγές των απεγνωσμένων ναυαγών που η ποιήτρια φιλτράρει διαμέσου του μύθου, μεταποιώντας τις σε τέχνη.

Στη διαπραγμάτευση των προσφυγικών αναπαραστάσεων οι γυναίκες κατέχουν αξιοπρόσεκτη θέση. Όχι όμως ως βουβά και παθητικά θύματα, αλλά ως πρόσωπα σε κατάσταση απελπισμένης εγκαρτέρησης που δοκιμάζονται σε συνθήκες οριακής αντοχής, απομόνωσης και κατακερματισμού της ταυτότητας.

Μολαταύτα, κομβικό σημείο αναφοράς στα 31 ποιήματα της συλλογής αποτελεί το Αιγαίο. Όχι όμως η ειδυλλιακή, αγαπημένη των παραθεριστών και ποιητών θάλασσα, αλλά το Αιγαίο ως ένα «πέλαγος πεινασμένο» ή ένα «πέλαγος ψυχών» στο οποίο «αναλώσιμα όνειρα και άνθρωποι / επιπλέουν». Στη διαπραγμάτευση των προσφυγικών αναπαραστάσεων οι γυναίκες κατέχουν αξιοπρόσεκτη θέση. Όχι όμως ως βουβά και παθητικά θύματα, αλλά ως πρόσωπα σε κατάσταση απελπισμένης εγκαρτέρησης που δοκιμάζονται σε συνθήκες οριακής αντοχής, απομόνωσης και κατακερματισμού της ταυτότητας («χωρίς όνειρα πρόσωπο μιας γυναίκας»). Κάθε μια κουβαλά μια υπόγεια εσωτερική ένταση και είναι αλωμένη από το αίσθημα της μοναξιάς («σε εξόριστη γλώσσα ακούγεται ο λυγμός μιας γυναίκας»), το άγχος της επιβίωσης, την τυραννία του φόβου για το αύριο. Η εικόνα της Ελλάδας σκιαγραφείται ως σημείο διέλευσης, ως καταφύγιο, ως «τόπος ξένος», δύσκολος («απέναντι στους φράχτες / γκρίζο καταχείμωνο η άλλη ξενιτιά»).

Στην ποίηση της Κολοσιάτου διακρίνει κανείς την αγωνία για οικείωση με τον άλλο, τον φυγά, τον αποδιωγμένο, ο οποίος βρίσκεται σε ανάγκη και ζητά καταφύγιο και προστασία. Καθόλου τυχαία, η διαφορετικότητα και το πολιτισμικό υπόβαθρο των προσφύγων μένουν σε δεύτερο πλάνο. Η ποιήτρια δεν οικοδομεί το σύμπαν της ποίησής της σε στοιχεία όπως η φυλετικότητα, η εθνικότητα ή η θρησκεία. Προτεραιότητα είναι η τρωτότητα των κατατρεγμένων, που επιζητούν τη συμπόνια, («βοηθήσετε μας / να ξαναγίνουμε πρόσωπα»), το έλεος για τον απροστάτευτο και το παιδί («λέει το παιδί σαν να με διατάζει / – προστατέψτε με / δώσε μου στέγη και τροφή / μην με σκοτώσεις»). Η εμπειρία της κυπριακής προσφυγιάς του 1974, την οποία η ποιήτρια έζησε έντονα και έχει μεταπλάσει σε ποίηση σε προηγούμενες βραβευμένες συλλογές της, δεν αποτελεί αντικείμενο άμεσης αναφοράς στην παρούσα έκδοση. Όμως, οι μνημονικές της εμπειρίες δεν αποτελούν ένα αρραγές κεφάλαιο, αλλά ένα δυναμικό ρευστό, μια υπνώττουσα ύλη, η οποία με αφορμή ένα δραστικό έναυσμα αντλημένο από τη σημερινή συγκυρία ενεργοποιεί την ποιητική ιδιότητα-δυνατότητα. Στην παρούσα ποιητική συλλογή το δράμα των σημερινών προσφύγων, αδυνατώντας να αποσπαστεί από ατομικά και συλλογικά βιώματα και οικείες εικόνες, δημιουργεί μια ποίηση στην οποία πλούσιο και έντονο βίωμα και λελογισμένος λυρισμός συνυπάρχουν αξεδιάλυτα και σε ιδεώδη σύνθεση.

Η ένατη στη σειρά ποιητική συλλογή της Κολοσιάτου, δοσμένη με δραματική οικονομία, αποτελεί απόσταγμα βαθιάς ιστορικής γνώσης, αίσθησης και ευαισθησίας που μεταπλάθει το παροντικό σε διαχρονικό, το ιστορικά διαφορετικό σε επικαιρικά ενδιαφέρον. Η ποιήτρια στέκεται με επιμονή στους κατατρεγμένους, ψηλαφεί και καταγράφει τις τεράστιες εσωτερικές αλλαγές και υπαρξιακές αναταράξεις που επιφέρει ο βίαιος ξεριζωμός, η αναζήτηση σωτηρίας και νέας πατρίδας. Με αναστοχαστική επινοητικότητα μας ξανασυστήνει τον περίπλοκο κόσμο της προσφυγιάς, ως ένα κόσμο «ακατοίκητης απελπισίας», ενώ την ίδια στιγμή στην οδυνηρή αμεσότητα των στίχων της «βαθιά στο μέλλον / η καταιγίδα / θα φέρει συμπόνια» υποκρύπτεται παρηγορητικά μια νότα πικρής αισιοδοξίας.

* Ο ΑΡΙΣΤΟΣ ΤΣΙΑΡΤΑΣ είναι νομικός.

altΦοράει τα μάτια του νερού
Φροσούλα Κολοσιάτου
Γαβριηλίδης 2017
Σελ. 48, τιμή εκδότη €9,54

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΦΡΟΣΟΥΛΑΣ ΚΟΛΟΣΙΑΤΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ