alt

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη Άλμπα (εκδ. Εκάτη).

Του Παναγιώτη Λογγινίδη

Κυριευμένη από στοιχεία δυισμού, η δεύτερη ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη, γεμάτη στοιχεία νεοτερισμού στην αντίληψη για την ποίηση, μεταμφιέζεται μερικώς σε πεζό λόγο με ποιητική διαφάνεια. Πόλη ή γυναίκα, πεζό ή ποίηση, φώς ή σκοτάδι, τελικά είναι διαφορετικές όψεις του ενός και μόνου πράγματος, του πραγματικού βιώματος.

Διαβάζοντας το δεύτερο βιβλίο του Θωμά Τσαλαπάτη, δεν είναι δυνατόν να νοιώσουμε έστω και μία στιγμή εκτός της Άλμπα. Επιθετικός ο ποιητής, αποφασίζει να μας βάλει στο μίξερ της Άλμπα και να μας χτυπήσει ανελέητα μέχρι να καταλάβουμε ότι η ζωή έτσι μόνο είναι δυνατόν να γίνει αντιληπτή, σαν ένα πράγμα (υλικό) ή ένα γεγονός (ιδέα) που διαρκεί μόνο όταν έχει χρονικό πλάτος και εδαφικά δευτερόλεπτα.

Ατρόμητος, αυτή είναι η κατάλληλη λέξη και για αυτόν αλλά και για τον αναγνώστη που βυθίζεται στο σκοτεινό βούρκο της Άλμπα χωρίς να σκέφτεται τι θα επακολουθήσει.

Η Άλμπα είναι μία φανταστική πόλη που ενώ γνωρίζουμε την εικονικότητά της, νοιώθουμε δεμένοι στο άρμα της, στον κυκλώνα που δημιουργεί στα βαθύτερα ένστικτά μας, στις επιθυμίες μας. Αλίμονο αν αποφασίσεις να ξεκουραστείς ενώ βρίσκεσαι εντός των ορίων της Άλμπα. Η διάλυσή σου είναι αναμενόμενη. Αφού λοιπόν αποφάσισε ο ποιητής να μας εσωκλείσει στην πόλη του –εδώ η λέξη «εσωκλείω» δεν είναι τυχαία αφού μέσα από τα κάγκελα της πόλης βλέπουμε τις ημέρες που βρίσκονται έξω αλλά μας αποκλείεται να τις μυρίσουμε– θεώρησε σκόπιμο να μας αποκαλύψει όλα τα ένοχα μυστικά της. Ναι λοιπόν, η πόλη λειτουργεί ενοχικά, τα πουλιά της που «βουλιάζουν σαν πέτρες στον ουρανό» και «στον ύπνο τους γαντζώνονται στον ουρανό», τα σταφύλια που «γεννούν και γερνούν μέσα σε λίγες ώρες», οι αγέννητοι που «έχουν την ίδια μοίρα με τους νεκρούς». Η ενοχή σκεπάζει τα πάντα και ο ποιητής δε φοβάται να τη δει και να τη διαλαλήσει όσο πιο έντονα μπορεί προς όλες τις κατευθύνσεις. Ατρόμητος, αυτή είναι η κατάλληλη λέξη και για αυτόν αλλά και για τον αναγνώστη που βυθίζεται στο σκοτεινό βούρκο της Άλμπα χωρίς να σκέφτεται τι θα επακολουθήσει. Μάλιστα η Άλμπα είναι τόσο ιδιόμορφη, ξενίζει τόσο πολύ η δύσμορφη ρυμοτομία της και οι αφύσικες αντανακλάσεις της –εδώ οι ανηφόρες της αρνούνται να γίνουν κατηφόρες, …στέγες γαλάζιες τραβούν τα κτήρια προς τον ουρανό, … οι αυλές είναι σπαρμένες με δόντια– που κανείς δε θα ευχόταν μία επίσκεψη σε αυτήν εκτός αν ήταν ο αναγνώστης της. Ω, τυχερέ αναγνώστη που έχεις μάτια περισσότερα από την Άλμπα και δέντρα κοντύτερα ώστε να την κερδίσεις στην μάχη που έτσι κι αλλιώς σου επιφυλάσσεται από τη μοίρα.

Γεμάτο λεκτικά δίπολα, το γραπτό παίζει με κλασικά λογοτεχνικά μοτίβα, πρόσωπο και προσωπείο, χρόνος και μη χρόνος, άνθρωπος και άνθρωπος.

Το κείμενο που συμπτωματικά είναι και το σώμα της πόλης Άλμπα, είναι γεμάτο αντιθέσεις. Προσευχή≠πέτρα, λιμνάζουν≠λέξεις, όψη≠βλέμμα. Περίεργη πόλη που μετεωρίζεται μεταξύ ποίησης και διηγήματος, παλαιάς πόλης και νέας και δε σ’ αφήνει να διαλέξεις, ως το τέλος. Γεμάτο λεκτικά δίπολα, το γραπτό παίζει με κλασικά λογοτεχνικά μοτίβα, πρόσωπο και προσωπείο, χρόνος και μη χρόνος, άνθρωπος και άνθρωπος. Και κει που πας να συνηθίσεις το στρωτό ποιητικό λόγο έρχεται σαν νέος λογοτεχνικός κεραυνός ο πεζός ποιητής να ανοίξει τον κύκλο για να ξανάρθει η άλλη Άλμπα, το πρόσωπο.

Περίεργη σύμπτωση λογοτεχνικά αν και όχι σε επίπεδο αντανάκλασης (βλ. Μαρία Νεφέλη-Αντιφωνητής) το δίπολο φαίνεται απαραίτητο στο συγγραφέα προκειμένου να αναδείξει τους κρυφούς θησαυρός της πόλης. Χωρίς ψεκτικούς χαρακτηρισμούς προς την πόλη, μόνο με την παράθεση ενός προσώπου γυναικείου, μάλλον νέου, ο ποιητής δημιουργεί την αντιπαράθεση. Πέρα από τη σκοτεινή πόλη, υπάρχει η μονάδα. Πέρα από το σύνολο που σε εμπεριέχει και εκ των πραγμάτων σε απορροφά όταν παλινδρομικά συμβαίνει, υπάρχει αυτή η μία, το αντίβαρο στην εξουθενωτική πόλη, το άλλο πρόσωπο στην ιστορία που συμπτωματικά έχει πάντα το ίδιο όνομα. Εύστοχο το δίπολο, ο αντικατοπτρισμός του «εγώ» στο «εμείς», ο άλλος που είναι πάντα εκεί για να νοηματοδοτεί το άμορφο όλο. Αν η διήγηση του κειμένου εμφανίζεται στρωτή, συμπαγής, απαλλαγμένη από τσαχπινιές, η σύνδεση με το στίχο επιτυγχάνεται σχεδόν αυτοματοποιημένα χάριν της λεπτότητας της γυναίκας Άλμπα, του ερωτικού της υπερβατισμού που τελικά κατακλύζει το σύνολο του έργου.

Αφού λοιπόν το κείμενο το διαφεντεύει η πετυχημένη παράθεση λέξεων, μόνο αυτή θα αποδυνάμωνε τους πρωταγωνιστές που μάλλον φαντάζουν λαμπροί όταν έχουν να παίξουν αυτή την παρτίδα αντιπαράθεσης με το λόγο.

Βεβαίως η γυναίκα Άλμπα, εμφανίζεται πρωτίστως ως ερωτικό πρόσωπο. Παρ’ ότι και η πόλη έχει ερωτικά ψήγματα η γυναίκα κατακλύζεται από ερωτισμό που καταφέρνει να τρυπώσει στους ερωτογενείς δέκτες μας και να μας τυραννάει μέχρι να «στέκεται όρθια με μια λέξη λιγότερη». Αυτό είναι το χτύπημά της, η μεγάλη της απώλεια, η αντίσταση και τελικά η σωτηρία του συγγραφέα στην απορρόφηση που υπέστη από αυτή τη Μπλανς Ντιμπουά της Άλπμα, να της αφαιρεθεί μία λέξη. Στην ποίηση οι λέξεις έχουν την εξουσία και εμείς, οι πόλεις, οι ερωτικές γυναίκες υπηρετούμε τις διαταγές τους. Αφού λοιπόν το κείμενο το διαφεντεύει η πετυχημένη παράθεση λέξεων, μόνο αυτή θα αποδυνάμωνε τους πρωταγωνιστές που μάλλον φαντάζουν λαμπροί όταν έχουν να παίξουν αυτή την παρτίδα αντιπαράθεσης με το λόγο. Και εδώ η αφαιρετική λογική του συγγραφέα λυτρώνει τον αναγνώστη που τόση ώρα παρακολουθεί ένα άρτιο πρόσωπο που δεν καταδέχεται υποψία ελλείμματος.

Συμπερασματικά, θα λέγαμε ότι ο αναγνώστης έχει δύο επιλογές καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάγνωσης: ή να επιλέξει την πόλη Άλμπα, μια πόλη καθόλου συμβατική, μυστηριώδης, με γειτονιές μόνο με μονούς αριθμούς και με μία Πέμπτη που μάλλον κάπου παράπεσε, ανάμεσα στις άλλες ημέρες και κανείς δεν την αναζήτησε ή να ακολουθήσει το άρωμα της γυναίκας Άλμπα που ξεχωρίζει στις ζωές μας και αποφασίζει να σταθεί απέναντι στη δυνατή πόλη, ως μία μονάδα συγκλονιστική. Όποιος νομίζει ότι η επιλογή είναι εύκολη θα αποδειχθεί ο αδύναμος κρίκος του νοήματος. 

* Ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΛΟΓΓΙΝΙΔΗΣ είναι ποιητής.

altΆλμπα
Θωμάς Τσαλαπάτης
Εκάτη 2016
Σελ. 48, τιμή εκδότη €8,48

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΘΩΜΑ ΤΣΑΛΑΠΑΤΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η ποιητική συλλογή του Αντώνη Φωστιέρη «Θάνατος ο Δεύτερος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θάνατος ο Δεύτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ