mourning becomes elektra

Για τις ποιητικές συλλογές των Λεωνίδα Κακάρογλου, Μνήμη σχεδόν πλήρης (εκδ. Εστία) και Ζέφης Δαράκη, Η σπηλιά με τα βεγγαλικά (εκδ. Νεφέλη).

Του Δημήτρη Φύσσα

Η παραμυθητική λειτουργία της Τέχνης, ή τουλάχιστον η ελπιζόμενη ως τέτοια, είναι τόπος κοινός για πολλούς/ές απ' όσους/ες δημιουργούν και για όλους/ες  όσους/ες βλέπουν, ακούν ή διαβάζουν καλλιτεχνικά έργα. Και δεν υπάρχει, βέβαια, μεγαλύτερο άλγος για την επούλωση του οποίου καλείται η Τέχνη να «φέρει τα φάρμακά της» από την απώλεια ενός πολύ κοντινού προσώπου –χωρίς να σημαίνει κιόλας ότι πάντα το καταφέρνει. 

Δυο αξιοσημείωτα ποιητικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα ανανεώνοντας την κατεύθυνση αυτή, και τα δυο ολιγοσέλιδα, ολιγόστιχα, πυκνά και δουλεμένα, και τα δυο με σημείο εκκίνησης την απώλεια του σύνοικου συντρόφου, είναι η Μνήμη σχεδόν πλήρης (Εστία, 2104) του κ. Λεωνίδα Κακάρογλου και Η σπηλιά με τα βεγγαλικά της κ. Ζέφης  Δαράκη (Νεφέλη, 2015).

Σε τέτοιες περιπτώσεις –ειδικά σε τέτοιες περιπτώσεις– όταν ο ποιητικός λόγος καλείται να συγκροτηθεί σαν κρούστα που καλύπτει την απώλεια, ενυπάρχουν διάφοροι κίνδυνοι. Κυριότεροι νομίζω πως είναι οι εξής δύο: Πρώτον ο ερμητισμός: στην περίπτωση που ό,τι έχει γραφτεί θα μπορούσε να γίνει αντιληπτό μόνο από το απόν πρόσωπο, παραμένοντας δυσνόητο για τον κοινό αναγνώστη/ώστρια. Δεύτερον ο υπερσυναισθηματισμός: στην περίπτωση που παρατηρείται αδυναμία του ποιητικού υποκειμένου να εκφράσει την οδύνη του με υπαινιγμούς, με μη χρήση «βαριών» και συναισθηματικά φορτισμένων λέξεων, έτσι ώστε τελικά το ποίημα να μοιάζει με κοπετό και μοιρολόι στον υπερθετικό.

Δεν αμφιβάλλω ότι και στις δυο περιπτώσεις το ποίημα παίζει, λιγότερο ή περισσότερο, τον παραμυθητικό του ρόλο ως προς το/τη δημιουργό του. Αυτό όμως δεν ισχύει για τον επαρκή αναγνώστη/ώστρια, για χάρη του οποίου δημοσιεύεται, με την ανομολόγητη πρόθεση να γενικευτεί, να διαχυθεί και ν' αντιστοιχιστεί ως προς τη  θλίψη του, ώστε με το μοίρασμά της να γίνει κάπως ευκολότερα διαχειρίσιμη. Γιατί αν πέσει στον ερμητισμό, το ποίημα αυτοακαταργείται επικοινωνιακά ως εγκεφαλικό και πεισματικά αυτοαναφορικό, ενώ αν πέσει στον υπερσυναισθηματισμό εγκαλείται ως μη πρωτότυπο και επομένως βαρετό. (Μιλάω πάντα για τον επαρκή αναγνώστη).

Αυτά, τύχη αγαθή, δεν ισχύουν στα συγκεκριμένα βιβλία – εξού και το παρόν σημείωμα. Κι επειδή τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, προχωρώ αμέσως σε μια μίνι ανθολόγηση: τόσο μεγάλη, ώστε να δώσει μια καλή ιδέα για το περιεχόμενό τους, και ταυτόχρονα τόσο μικρή, ώστε να μην ακυρώσει την αναζήτηση στα βιβλιοπωλεία. Δηλαδή, από έξι ποιήματα.

Αρχίζω με Λεωνίδα Κακάρογλου:

ΠΟΡΤΕΣ

Τα βράδια που δε με παίρνει ο ύπνος
Αφήνω μισάνοιχτες τις πόρτες
Να τρίζουν όταν τις χαϊδεύει το ξαφνικό αεράκι 
 
Και να με καθησυχάζουν
Πως σε γνώρισαν μες στο σκοτάδι
Κι ανοίγουν για να περάσεις

 

Ο ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ

Η πόρτα του δωματίου ανοιχτή
Μπαίνω μέσα
Αφουγκράζομαι
Σιωπή και μόνο σιωπή
 
Χαϊδεύω τα σεντόνια
Και έχω την αίσθηση
Πως το σώμα σου έχει γίνει ένα μ’ αυτά
 
Ύστερα ξαπλώνω στο πάτωμα
Και προσπαθώ να βρω τις πατημασιές σου
Που άφησαν το αποτύπωμά τους
Δεν βρίσκω τίποτα
Σα να μην πατούσες
Σα να ’σουν αερικό
Σκόνη
Φύσημα του αέρα
Σύννεφο των περασμένων χρόνων
 
Κι όταν σηκώνομαι να φύγω
Στον καθρέφτη του λουτρού
Κολλημένο ένα μικρό καθρεφτάκι
Και μέσα του το πρόσωπό σου
Το σώμα σου
Η λεπτομέρεια από ένα σβησμένο γέλιο σου
 
Το ξεκολλώ και το φιλώ
Μέχρι να θαμπώσει
Και να με πάρει μαζί του

 

ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΜΑΓΑΖΙ

Απ’  το μικρό μαγαζί
Καμιά φορά περνώ αργά το απόγευμα
Ρίχνω μια βιαστική ματιά
Να δω
Αν κάθεται κανείς
 
«Στο γωνιακό τραπέζι
δίπλα στον τοίχο» μου ’λεγες
«Να μη μας δουν οι περαστικοί
να μη μαντέψουν οι ξένοι
τι θέλουμε σε τέτοιο μέρος»
 
Δεν ήξερα γιατί φοβόσουν
Έτσι κι αλλιώς κι εμείς δύο ξένοι ήμασταν
 
Καμιά φορά ένα ζευγάρι κάθεται,
Η μια οικογένεια με παιδιά που φλυαρούν
 
Κανείς τους δεν θα μάθει
Για κείνο το απόγευμα
Το γεμάτο συννεφιά
Που μύριζε τσίκνα κι ομορφιά
 
Τη βόλτα στο παράδεισο
Που χάθηκες για πάντα

 

ΣΥΛΛΟΓΗ  ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΗΜΩΝ

Και συνημμένα σου αποστέλλω
Τις λεπτομέρειες της πρώτης μας συνάντησης
Δεκέμβρη μήνα με λειψή πανσέληνο
Πλησίαζαν Χριστούγεννα
Κι η πόλη ήταν γεμάτη κόσμο
 
Εσύ πρωτόπες: «Δεν θα σε εγκαταλείψω ποτέ»
Τα κράτησα τα λόγια σου από  κείνη τη συνάντηση
Σαν φωτογραφία που τα χρώματά της αλλοιώθηκαν
Και δεν έχω πού να την δείξω
Γι’  αυτό σου τα στέλνω όσο ακόμη τα θυμάμαι
 
Κίτρινος φάκελος όπως πάντα
Και γραμματόσημο με μεγάλο έλληνα ποιητή
Για να το βάλεις κι αυτό στη συλλογή σου
Αφού και η ζωή μας μια συλλογή γραμματοσήμων
Στιγμών που αντέξανε στο χρόνο
 
Έγινε
 

Η ΠΛΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΠΕΘΑΜΕΝΩΝ

 Αργά το απόγευμα
Οι πεθαμένοι μαζεύονται
Στην πλατεία για να τηλεφωνήσουν
Στους δικούς τους
 
Κρατάνε σφιχτά την κάρτα
Και στέκονται στη σειρά
Έξω από τον τηλεφωνικό θάλαμο
 
Οι περαστικοί που τους βλέπουν
Μονολογούν : «Από πού ήρθατε πάλι εσείς
γέμισε μετανάστες η πόλη»
Κι αυτοί μ’ ένα μουρμουρητό τούς απαντούν:
«Δεν είμαστε εμείς μετανάστες
μεταστάντες είμαστε».
 
Μεταστάντες.

 

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Δωροδοκώ τον χρόνο
Και τον παρακαλώ να γυρίσει προς τα πίσω
 
Σε κείνο το καλοκαίρι του ’60
Που συναντιόμαστε όλοι μαζί στην παραλία
Με τ’ άσπρα βότσαλα
Ανοίγαμε το πολύχρωμο τραπεζομάντιλο
Και βάζαμε τα καρπούζια και τα πεπόνια
Ήταν όλοι εκεί:
Ο πατέρας, η μητέρα, ο Γιάννης, η κ. Ελένη
Ο Γιώργος, τα κορίτσια
 
Τώρα κάποιοι έφυγαν
Άλλοι διαβήκανε τη θάλασσα
Η παραλία γέμισε σκουπίδια
 
Δωροδοκώ τον χρόνο υποσχέσεις
Να μιλήσει στο χτες
Να δεχθεί το σήμερα
Γιατί όταν περνώ από τον δρόμο
Η παραλία είναι γεμάτη ίσκιους
Που μου κουνούν τα χέρια τους
Σα να μου λένε :
«Έλα και συ
Είναι ακόμη ωραία τα νερά»
 

Συνεχίζω με Ζέφη Δαράκη:      

 1.

 

Ήθελα να ξενιτευτώ νύχτα
                   να επισκεφτώ 
τις γέφυρες φημισμένων ποταμών
Ανέκαθεν ήθελα να ξενιτευτώ από τα πλήθη
                   των ποιημάτων
να το σκάσω απ΄ το Αναλόγιο 
 
Επιτέλους να ζήσω όλη τη μυθολογία της ομίχλης
Να φύγω εκεί που η σιωπή λύνει
                τη ζώνη της
παραδίνεται επιτέλους ολόψυχα
στον εαυτό της. 

 

2.

Σκοπεύει στην καρδιά
Σκοπεύει μοναχικά έτσι ξαφνικά
στέκεται σ΄ ένα δωμάτιο ανυποψίαστο
και σκοπεύει κάποιον
κατευθείαν στην καρδιά
ύστερα κλείνοντας την πόρτα πίσω του
όπως ξεπλένουμε τα χέρια μας πηγαίνει
οπουδήποτε με κάτι σαν αντίβαρο στα πόδια
ή με ανάλαφρο βηματισμό
Το αίμα έχει κιόλας απλώσει
ένα πολύτιμο χαρτί ακανόνιστο
κάτω στο πάτωμα η ψυχή μόνη 
 

3.

Το φόρεμα κρεμασμένο
άδειο απ΄ το σώμα του
σε βήματα μνήμης σκορπισμένο
 
Σου βγάζουν τη γλώσσα οι καθρέφτες
στοιχειώνοντας στα βάθη τους το γήρας
Και κείνο το βελούδινο καπέλο
 πατημένο κάτω σαν αποτσίγαρο
 

4,

Συνάντησέ με πάλι στ΄ όνειρό μου
στην προκυμαία που θα φεύγαμε δε φύγαμε
ποτέ αλλά καθίσαμε
σε κείνο το παγκάκι και
                 ταξιδέψαμε    

 

5.

Η λύπη
δεν είναι πάντα μια άλλη πατρίδα
που ξενιτεύει την ψυχή
Είναι  ίσως
κι ένα παλιό σκαρί κατεστραμμένο
                   στον ουρανό του
Είναι το πιο απόμακρο χαμόγελο
ενός αφηρημένου ανθρώπου
αφηρημένου, από όσα
του έχουν συμβεί 

 

6.

Επειδή το χέρι σου
Έσφιγγε το τέλος της ζωής μες στο δικό μου
Επειδή όσα ζήσαμε παγώνουν σιγά σιγά
Το χρόνο των ποιημάτων που δεν τα ενδιαφέρει
                                                      η αθανασία
αλλά το πώς θα διαπλεύσουμε αυτή τη σχισμή
του παγερού ρίγους που μας διασχίζει,
εσένα, ώς το επέκεινα του αποχαιρετισμού
που κλέβει απ΄ το σήμαντρο τη φωνή του
                                       κι εμένα,
ώς το επέκεινα ενός  μισοφαγωμένου κατόπτρου
που στο εξής θα αποκαλείται ζωή
 
Και το ότι δεν θα ξανααπελπιστείς πια
μέσ΄ απ΄ τα μαύρα σεντόνια του λόγου
που σε τύλιγε και σε ξετύλιγε αγάπη μου
                                  ο εξ ύψους εφιάλτης,
ας είναι αυτό ο παράδεισός σου

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΣΣΑΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

altΜνήμη σχεδόν πλήρης
Λεωνίδας Κακάρογλου
Εστία 2014
Σελ. 46, τιμή εκδότη € 9,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΚΑΚΑΡΟΓΛΟΥ

 

altΗ σπηλιά με τα βεγγαλικά
Ζέφη Δαράκη
Νεφέλη 2015
Σελ. 88, τιμή εκδότη € 8,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΖΕΦΗΣ ΔΑΡΑΚΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997) – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ