alt

Για την εμβληματική ποιητική σύνθεση του William Blake, Οι γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, εκδ. Νεφέλη)

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Οι Εκδόσεις Νεφέλη επί σειρά ετών εξασφαλίζουν σταθερά και με συνέπεια ιδιαίτερο κύρος στην αγορά του βιβλίου και γενικότερα του πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό ανήκει και η έκδοση του σημαντικού έργου του ποιητή και χαράκτη Ουίλλιαμ Μπλέικ (William Blake 1757-1827), εκ των μειζόνων εκπροσώπων του αγγλικού ρομαντισμού, με τον τίτλο Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης (The Marriage of Heaven and Hell), όπου παρίστανται αντιστικτικά το πρωτότυπο κείμενο επάνω στις είκοσι επτά χαλκογραφίες του Μπλέικ και η μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού.

Η έκδοση αυτή προσκαλεί στη δημιουργική προσέγγιση ως μια γοητευτική προσωπική περιπλάνηση μέσα από τις πυκνές, συχνά σκοτεινές και πάντως ονειρικές ατραπούς στην ποικιλόμορφη περιοχή του ρομαντισμού.

Εκτός από το αυτονόητο, δηλαδή τη διαχρονική φιλολογική αξία του έργου του Μπλέικ ως σημαντικού και παραστατικού τεκμηρίου της λογοτεχνικής και γενικότερα πολιτισμικής παραγωγής του 19ου αιώνα, η έκδοση αυτή έχει επιπλέον ενδιαφέρον για την κοινότητα των αναγνωστών και προσκαλεί στη δημιουργική προσέγγιση ως μια γοητευτική προσωπική περιπλάνηση μέσα από τις πυκνές, συχνά σκοτεινές και πάντως ονειρικές ατραπούς στην ποικιλόμορφη περιοχή του Ρομαντισμού.

Στην προκειμένη περίπτωση, ο σύγχρονος αποδέκτης των έργων του πολιτισμού που δεν (θέλει να) στηρίζεται κατ’ ανάγκην σε ανάλογο γνωστικό υλικό, έρχεται αντιμέτωπος με μια σύνθετη σημασιολογική τοιχογραφία, όπου διασταυρώνουν διαδρομές αντιπαραθέσεων και αντεγκλήσεων άγγελοι και δαίμονες, δράκοντες και γίγαντες, προφήτες, ποιητές, φιλόσοφοι, αλχημιστές, θεολόγοι και θεοσοφιστές, ανάμεσα σε μέλισσες, αράχνες, κάμπιες, αρουραίους, ποντίκια, ερπετά, λιοντάρια, λύκους, αλεπούδες, τίγρεις, λαγούς, άλογα, ελέφαντες, αετούς, κοράκια που λειτουργούν περισσότερο ως φορείς εννοιών παρά ως φυσικές οντότητες, μέσα σε τοπία φυσικά και κυρίως φανταστικά (όπου και ένα Τυπογραφείο της Κόλασης), τον χαρακτήρα των οποίων προσδιορίζουν θάλασσες, ποτάμια, πηγές, κοιλάδες, βουνά, ολισθηρά μονοπάτια, σπηλιές, φως και σκοτάδι, κεραυνοί και φωτιές, αλλά και τριαντάφυλλα, αγριολούλουδα, μηλιές, οξιές.

william blake the marriage of heaven and hellΜέσα στην πυκνή αυτή τοιχογραφία ο εσωτερικός άνθρωπος κλυδωνίζεται στη διελκυστίνδα ανάμεσα σε έννοιες, όπως είναι ο θάνατος, η ζωή, η ύπαρξη, η μοίρα, η ψυχή, ο θεός, η ενέργεια, η λογική, η επιθυμία, η σύνεση, η σοφία, η αιωνιότητα, η θλίψη, η τρέλα, η απάτη, η έπαρση, ο νόμος, η θρησκεία, η λαγνεία, η γενναιοδωρία, η οργή, η λύπη, η χαρά, η φιλία, η αλήθεια, η κατάρα, η καταφρόνια, η ευχή, η ευγένεια, το πάθος, η ομορφιά, η πρόοδος, η γνώση, η τέχνη, κυρίως η ελευθερία.

Για τη διαχείριση αυτών των εννοιών ο εσωτερικός άνθρωπος επιδεικνύει διάθεση απολύτως σαρκαστική, ανατρεπτική, τολμηρή, προκλητική σε ό,τι αφορά τα κοινωνικώς ισχύοντα περί του Καλού και του Κακού σύμφωνα με την τρέχουσα συμβατική (και εν πολλοίς αυθαιρέτως επιβληθείσα κυρίως από τον Κλήρο) ηθική. Προσδίδει στο συναίσθημα και στη φαντασία δεσπόζουσα θέση έναντι της λογικής και επιμένει στην αποκλίνουσα από την κοινή αντίληψη σύνθεση των αντιθέτων που εξασφαλίζουν τη δομή και την ανεξαρτησία της ανθρώπινης σκέψης: πράγμα που αποδίδει με παραστατικό τρόπο η ένωση του Ουρανού και της Κόλασης ως δύο ισότιμων, με δυσδιάκριτα μεταξύ τους όρια, στοιχείων της ίδιας οντότητας. Προϊόν αυτής της ένωσης αποτελεί μια βαθειά δεξαμενή υλικού για το περιεχόμενο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Βίαιη καταστροφή της αντικειμενικής πραγματικότητας

Το κείμενο του βιβλίου, υποστηριζόμενο από τη θεματική των χαλκογραφιών του Μπλέικ, αποτυπώνει έναν υποκειμενικό κόσμο που αντιπροσωπεύει την απόλυτη όσο και βίαιη καταστροφή της κοινώς αποδεκτής αντικειμενικής πραγματικότητας.

Με αυτές τις προϋποθέσεις το κείμενο του βιβλίου, υποστηριζόμενο από τη θεματική των χαλκογραφιών του Μπλέικ, αποτυπώνει έναν υποκειμενικό κόσμο που αντιπροσωπεύει την απόλυτη όσο και βίαιη καταστροφή της κοινώς αποδεκτής αντικειμενικής πραγματικότητας, και ταυτόχρονα προσφέρει στον σύγχρονο αναγνώστη την ευκαιρία να προσεγγίσει τις αρχές του (προγόνου του ρομαντισμού) κινήματος Θύελλα και Ορμή (Sturm und Drang).

Παράλληλα, αν θελήσουμε να «αγνοήσουμε» τις ιστορικές-αντικειμενικές συντεταγμένες που αναλογούν στη σύνθεση του κειμένου (ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, Γαλλική Επανάσταση, πολιτικά γεγονότα στην Αγγλία και στη βόρεια Αμερική, γενικότερη κινητικότητα ιδεών στην Ευρώπη της στροφής του 18ου προς τον 19ο αιώνα), είναι δυνατόν να αναγνωρίσουμε στο βιβλίο ένα σύνθετο, αυθύπαρκτο σε απόλυτη έννοια πεδίο σημασιών και αισθητικής με σταθερά διαχρονική αξία που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις της δημιουργικής προσέγγισης, όπως έχει μεταφέρει στα καθ’ ημάς με τον ασφαλέστερο τρόπο η μετάφραση του Χ. Βλαβιανού:

altΕλεύθερος στίχος, ηχητικά/ρυθμικά σχήματα ως προϊόντα της σειράς των λέξεων σε συνδυασμό με την οικονομία αφηγηματικού, συχνά παραβολικού λόγου, ανάπτυξη γραμματικών εικόνων ιδιαίτερης έντασης (π.χ. τα τοπία στις «αξιομνημόνευτες φαντασιώσεις»), ευρηματική χρήση της μεταφοράς (π.χ. «Πεινασμένα σύννεφα κρέμονται πάνω από την άβυσσο», «Οι τίγρεις της οργής είναι σοφότερες από τα άλογα της μάθησης», «Στα τρεμάμενα χέρια της πήρε τον νεογέννητο τρόμο»), εξίσου ευρηματική διατύπωση αφορισμών (π.χ. «Ο Άνθρωπος δεν έχει Σώμα χωριστό από την Ψυχή του», «Η Ενέργεια είναι η Αιώνια Ηδονή», «Ο δρόμος της υπερβολής καταλήγει στο παλάτι της σοφίας», «Η οργή του λιονταριού είναι η σοφία του Θεού», «Η αλεπού καταριέται το δόκανο, όχι τον εαυτό της», «Αυτό που σήμερα είναι αποδεδειγμένο, κάποτε δεν ήταν παρά γέννημα της φαντασίας», «Μια σκέψη γεμίζει το άπειρο», «Εκεί που απουσιάζει ο άνθρωπος, η φύση είναι στείρα»).

altΕίναι φανερό ότι το κείμενο του Μπλέικ παραβιάζει τη συγχρονική διάσταση της ατμόσφαιρας του αγγλικού ρομαντισμού και παρέχει στοιχεία που είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν ως οδοδείκτες διαχρονικής ισχύος για τις υπαρξιακές διαδρομές του εσωτερικού ανθρώπου.

Με αυτή την προϋπόθεση, αν μάλιστα προσεγγίσουμε το κείμενο του Μπλέικ κάτω από την οπτική της εξέλιξης των λογοτεχνικών και γενικότερα των πολιτισμικών πραγμάτων μέχρι σήμερα, θα συναντήσουμε στο κείμενο αυτό έναν εξαιρετικό συνομιλητή με τα ιδιαίτερα σημασιολογικά, συχνά ζοφερά τοπία του εξπρεσσιονισμού, όπως είναι η ποίηση του Γκέοργκ Τρακλ (Georg Trakl 1887-1914), αλλά και περαιτέρω (γιατί όχι;) με την ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005): έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η αντιστικτική, δημιουργική ανάγνωση μέχρι το βάθος των σημαινομένων σε γραμματικές εικόνες, όπως στο κείμενο του Μπλέικ «από κάτω μας, στα βάθη, ήταν ο ήλιος, μαύρος αλλά λαμπερός» και στη συλλογή Ο περίπατος του Μ. Σαχτούρη «Μαύρος ο ήλιος/ στον κήπο/ της μητέρας μου», ή επίσης στο κείμενο του Μπλέικ «Ακούγοντας αυτά ο Άγγελος σχεδόν πρασίνισε αλλά συγκρατώντας τον θυμό έγινε κίτρινος, και τέλος λευκορόδινος» και στη συλλογή Το σκεύος του Μ. Σαχτούρη «Το χρώμα της βροχής/ είναι άσπρο;/πράσινο;/ ή μήπως είν’ γαλάζιο;».

Εξάλλου, σε μια διαγνωσιακή διάσταση, για να παραπέμψω και στον Γιάννη Ξενάκη (1922-2001), όταν μιλούσε για τον διάλογο ανάμεσα στα ποικίλα γνωστικά πεδία, μεταξύ των οποίων και οι ποικίλες μορφές τέχνης: Η προσωποποίηση της ελεύθερης ανθρώπινης σκέψης στο συγκλονιστικό «Τραγούδι Ελευθερίας» του Μπλέικ («πέτα, φτερωτή σκέψη» / «go, winged thought»), όπου (μεταξύ άλλων) και ρητή αναφορά στην πολιτική-εκκλησιαστική εξουσία της Ρώμης, θα μπορούσε να συναντήσει μια εντυπωσιακή συγγενή μορφή στο εξίσου συγκλονιστικό χορωδιακό-ύμνο στην ανθρώπινη ελευθερία από την όπερα του Τζουζέππε Βέρντι (Giuseppe Verdi 1813-1901) Ναβουχοδονόσωρ (ο γνωστός Ναμπούκο: «Πέτα, σκέψη» / «Va, pensiero»).

Η έκδοση του κειμένου του Μπλέικ ενισχύεται με εκτενή εισαγωγή του Χάρη Βλαβιανού, όπου παρατίθενται καταρχήν πλείστες πληροφορίες που αφορούν τον βίο, το έργο και τις απόψεις του συγγραφέα περί τέχνης, ηθικής, κοινωνίας, πολιτικής, θρησκείας.

Η έκδοση του κειμένου του Μπλέικ ενισχύεται με εκτενή εισαγωγή του Χάρη Βλαβιανού, όπου παρατίθενται καταρχήν πλείστες πληροφορίες που αφορούν τον βίο, το έργο (με ιδιαίτερη αυτονόητη έμφαση στους Γάμους του Ουρανού και της Κόλασης) και τις απόψεις του συγγραφέα περί τέχνης, ηθικής, κοινωνίας, πολιτικής, θρησκείας, καθώς επίσης και τις ποικίλες αντιδράσεις ειδικών και μη, απέναντι στον ίδιον ως φυσικό πρόσωπο και στο έργο του, όσο ζούσε αλλά και μετά τον θάνατό του. Σε ιδιαίτερο τμήμα της εισαγωγής ο Χάρης Βλαβιανός αναπτύσσει τη διαδικασία που ακολούθησε προκειμένου να μεταφράσει το συγκεκριμένο έργο του Μπλέικ, ενώ παρουσιάζει ενδιαφέρουσα κριτική επιχειρηματολογία σχετικά με προγενέστερες μεταφράσεις του ίδιου έργου από δύο σημαντικούς (τηρουμένων των αναλογιών) διανοητές, τον συγγραφέα, δοκιμιογράφο και ποιητή Ζήσιμο Λορεντζάτο (1915-2004) και τον φιλόλογο, καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικό και ποιητή Βαγγέλη Αθανασόπουλο (1946-2011).

Την θαυμάσια έκδοση ολοκληρώνουν αφενός ποικίλα σχόλια σχετικά με τη θεματική των χαλκογραφιών του πρωτοτύπου, και αφετέρου επιλεγμένη κατά την άποψη του Χάρη Βλαβιανού όσο και χρήσιμη (όχι μόνον για τους ειδικούς) βιβλιογραφία (εκδόσεις έργων του Μπλέικ, μελέτες για τη ζωή και το έργο του, καθώς και μελέτες για την αγγλική ρομαντική ποίηση).

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


blake gamoi nefeliΟι γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης
William Blake
Εισαγωγή-Μτφρ.-Σημειώσεις: Χάρης Βλαβιανός
Νεφέλη 2014
Σελ. 122, τιμή εκδότη € 17,50

alt

ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ WILLIAM BLAKE

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ