alt

Για την εμβληματική ποιητική σύνθεση του William Blake, Οι γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, εκδ. Νεφέλη)

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Οι Εκδόσεις Νεφέλη επί σειρά ετών εξασφαλίζουν σταθερά και με συνέπεια ιδιαίτερο κύρος στην αγορά του βιβλίου και γενικότερα του πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό ανήκει και η έκδοση του σημαντικού έργου του ποιητή και χαράκτη Ουίλλιαμ Μπλέικ (William Blake 1757-1827), εκ των μειζόνων εκπροσώπων του αγγλικού ρομαντισμού, με τον τίτλο Οι Γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης (The Marriage of Heaven and Hell), όπου παρίστανται αντιστικτικά το πρωτότυπο κείμενο επάνω στις είκοσι επτά χαλκογραφίες του Μπλέικ και η μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού.

Η έκδοση αυτή προσκαλεί στη δημιουργική προσέγγιση ως μια γοητευτική προσωπική περιπλάνηση μέσα από τις πυκνές, συχνά σκοτεινές και πάντως ονειρικές ατραπούς στην ποικιλόμορφη περιοχή του ρομαντισμού.

Εκτός από το αυτονόητο, δηλαδή τη διαχρονική φιλολογική αξία του έργου του Μπλέικ ως σημαντικού και παραστατικού τεκμηρίου της λογοτεχνικής και γενικότερα πολιτισμικής παραγωγής του 19ου αιώνα, η έκδοση αυτή έχει επιπλέον ενδιαφέρον για την κοινότητα των αναγνωστών και προσκαλεί στη δημιουργική προσέγγιση ως μια γοητευτική προσωπική περιπλάνηση μέσα από τις πυκνές, συχνά σκοτεινές και πάντως ονειρικές ατραπούς στην ποικιλόμορφη περιοχή του Ρομαντισμού.

Στην προκειμένη περίπτωση, ο σύγχρονος αποδέκτης των έργων του πολιτισμού που δεν (θέλει να) στηρίζεται κατ’ ανάγκην σε ανάλογο γνωστικό υλικό, έρχεται αντιμέτωπος με μια σύνθετη σημασιολογική τοιχογραφία, όπου διασταυρώνουν διαδρομές αντιπαραθέσεων και αντεγκλήσεων άγγελοι και δαίμονες, δράκοντες και γίγαντες, προφήτες, ποιητές, φιλόσοφοι, αλχημιστές, θεολόγοι και θεοσοφιστές, ανάμεσα σε μέλισσες, αράχνες, κάμπιες, αρουραίους, ποντίκια, ερπετά, λιοντάρια, λύκους, αλεπούδες, τίγρεις, λαγούς, άλογα, ελέφαντες, αετούς, κοράκια που λειτουργούν περισσότερο ως φορείς εννοιών παρά ως φυσικές οντότητες, μέσα σε τοπία φυσικά και κυρίως φανταστικά (όπου και ένα Τυπογραφείο της Κόλασης), τον χαρακτήρα των οποίων προσδιορίζουν θάλασσες, ποτάμια, πηγές, κοιλάδες, βουνά, ολισθηρά μονοπάτια, σπηλιές, φως και σκοτάδι, κεραυνοί και φωτιές, αλλά και τριαντάφυλλα, αγριολούλουδα, μηλιές, οξιές.

william blake the marriage of heaven and hellΜέσα στην πυκνή αυτή τοιχογραφία ο εσωτερικός άνθρωπος κλυδωνίζεται στη διελκυστίνδα ανάμεσα σε έννοιες, όπως είναι ο θάνατος, η ζωή, η ύπαρξη, η μοίρα, η ψυχή, ο θεός, η ενέργεια, η λογική, η επιθυμία, η σύνεση, η σοφία, η αιωνιότητα, η θλίψη, η τρέλα, η απάτη, η έπαρση, ο νόμος, η θρησκεία, η λαγνεία, η γενναιοδωρία, η οργή, η λύπη, η χαρά, η φιλία, η αλήθεια, η κατάρα, η καταφρόνια, η ευχή, η ευγένεια, το πάθος, η ομορφιά, η πρόοδος, η γνώση, η τέχνη, κυρίως η ελευθερία.

Για τη διαχείριση αυτών των εννοιών ο εσωτερικός άνθρωπος επιδεικνύει διάθεση απολύτως σαρκαστική, ανατρεπτική, τολμηρή, προκλητική σε ό,τι αφορά τα κοινωνικώς ισχύοντα περί του Καλού και του Κακού σύμφωνα με την τρέχουσα συμβατική (και εν πολλοίς αυθαιρέτως επιβληθείσα κυρίως από τον Κλήρο) ηθική. Προσδίδει στο συναίσθημα και στη φαντασία δεσπόζουσα θέση έναντι της λογικής και επιμένει στην αποκλίνουσα από την κοινή αντίληψη σύνθεση των αντιθέτων που εξασφαλίζουν τη δομή και την ανεξαρτησία της ανθρώπινης σκέψης: πράγμα που αποδίδει με παραστατικό τρόπο η ένωση του Ουρανού και της Κόλασης ως δύο ισότιμων, με δυσδιάκριτα μεταξύ τους όρια, στοιχείων της ίδιας οντότητας. Προϊόν αυτής της ένωσης αποτελεί μια βαθειά δεξαμενή υλικού για το περιεχόμενο της ανθρώπινης ύπαρξης.

Βίαιη καταστροφή της αντικειμενικής πραγματικότητας

Το κείμενο του βιβλίου, υποστηριζόμενο από τη θεματική των χαλκογραφιών του Μπλέικ, αποτυπώνει έναν υποκειμενικό κόσμο που αντιπροσωπεύει την απόλυτη όσο και βίαιη καταστροφή της κοινώς αποδεκτής αντικειμενικής πραγματικότητας.

Με αυτές τις προϋποθέσεις το κείμενο του βιβλίου, υποστηριζόμενο από τη θεματική των χαλκογραφιών του Μπλέικ, αποτυπώνει έναν υποκειμενικό κόσμο που αντιπροσωπεύει την απόλυτη όσο και βίαιη καταστροφή της κοινώς αποδεκτής αντικειμενικής πραγματικότητας, και ταυτόχρονα προσφέρει στον σύγχρονο αναγνώστη την ευκαιρία να προσεγγίσει τις αρχές του (προγόνου του ρομαντισμού) κινήματος Θύελλα και Ορμή (Sturm und Drang).

Παράλληλα, αν θελήσουμε να «αγνοήσουμε» τις ιστορικές-αντικειμενικές συντεταγμένες που αναλογούν στη σύνθεση του κειμένου (ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, Γαλλική Επανάσταση, πολιτικά γεγονότα στην Αγγλία και στη βόρεια Αμερική, γενικότερη κινητικότητα ιδεών στην Ευρώπη της στροφής του 18ου προς τον 19ο αιώνα), είναι δυνατόν να αναγνωρίσουμε στο βιβλίο ένα σύνθετο, αυθύπαρκτο σε απόλυτη έννοια πεδίο σημασιών και αισθητικής με σταθερά διαχρονική αξία που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες απαιτήσεις της δημιουργικής προσέγγισης, όπως έχει μεταφέρει στα καθ’ ημάς με τον ασφαλέστερο τρόπο η μετάφραση του Χ. Βλαβιανού:

altΕλεύθερος στίχος, ηχητικά/ρυθμικά σχήματα ως προϊόντα της σειράς των λέξεων σε συνδυασμό με την οικονομία αφηγηματικού, συχνά παραβολικού λόγου, ανάπτυξη γραμματικών εικόνων ιδιαίτερης έντασης (π.χ. τα τοπία στις «αξιομνημόνευτες φαντασιώσεις»), ευρηματική χρήση της μεταφοράς (π.χ. «Πεινασμένα σύννεφα κρέμονται πάνω από την άβυσσο», «Οι τίγρεις της οργής είναι σοφότερες από τα άλογα της μάθησης», «Στα τρεμάμενα χέρια της πήρε τον νεογέννητο τρόμο»), εξίσου ευρηματική διατύπωση αφορισμών (π.χ. «Ο Άνθρωπος δεν έχει Σώμα χωριστό από την Ψυχή του», «Η Ενέργεια είναι η Αιώνια Ηδονή», «Ο δρόμος της υπερβολής καταλήγει στο παλάτι της σοφίας», «Η οργή του λιονταριού είναι η σοφία του Θεού», «Η αλεπού καταριέται το δόκανο, όχι τον εαυτό της», «Αυτό που σήμερα είναι αποδεδειγμένο, κάποτε δεν ήταν παρά γέννημα της φαντασίας», «Μια σκέψη γεμίζει το άπειρο», «Εκεί που απουσιάζει ο άνθρωπος, η φύση είναι στείρα»).

altΕίναι φανερό ότι το κείμενο του Μπλέικ παραβιάζει τη συγχρονική διάσταση της ατμόσφαιρας του αγγλικού ρομαντισμού και παρέχει στοιχεία που είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν ως οδοδείκτες διαχρονικής ισχύος για τις υπαρξιακές διαδρομές του εσωτερικού ανθρώπου.

Με αυτή την προϋπόθεση, αν μάλιστα προσεγγίσουμε το κείμενο του Μπλέικ κάτω από την οπτική της εξέλιξης των λογοτεχνικών και γενικότερα των πολιτισμικών πραγμάτων μέχρι σήμερα, θα συναντήσουμε στο κείμενο αυτό έναν εξαιρετικό συνομιλητή με τα ιδιαίτερα σημασιολογικά, συχνά ζοφερά τοπία του εξπρεσσιονισμού, όπως είναι η ποίηση του Γκέοργκ Τρακλ (Georg Trakl 1887-1914), αλλά και περαιτέρω (γιατί όχι;) με την ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη (1919-2005): έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η αντιστικτική, δημιουργική ανάγνωση μέχρι το βάθος των σημαινομένων σε γραμματικές εικόνες, όπως στο κείμενο του Μπλέικ «από κάτω μας, στα βάθη, ήταν ο ήλιος, μαύρος αλλά λαμπερός» και στη συλλογή Ο περίπατος του Μ. Σαχτούρη «Μαύρος ο ήλιος/ στον κήπο/ της μητέρας μου», ή επίσης στο κείμενο του Μπλέικ «Ακούγοντας αυτά ο Άγγελος σχεδόν πρασίνισε αλλά συγκρατώντας τον θυμό έγινε κίτρινος, και τέλος λευκορόδινος» και στη συλλογή Το σκεύος του Μ. Σαχτούρη «Το χρώμα της βροχής/ είναι άσπρο;/πράσινο;/ ή μήπως είν’ γαλάζιο;».

Εξάλλου, σε μια διαγνωσιακή διάσταση, για να παραπέμψω και στον Γιάννη Ξενάκη (1922-2001), όταν μιλούσε για τον διάλογο ανάμεσα στα ποικίλα γνωστικά πεδία, μεταξύ των οποίων και οι ποικίλες μορφές τέχνης: Η προσωποποίηση της ελεύθερης ανθρώπινης σκέψης στο συγκλονιστικό «Τραγούδι Ελευθερίας» του Μπλέικ («πέτα, φτερωτή σκέψη» / «go, winged thought»), όπου (μεταξύ άλλων) και ρητή αναφορά στην πολιτική-εκκλησιαστική εξουσία της Ρώμης, θα μπορούσε να συναντήσει μια εντυπωσιακή συγγενή μορφή στο εξίσου συγκλονιστικό χορωδιακό-ύμνο στην ανθρώπινη ελευθερία από την όπερα του Τζουζέππε Βέρντι (Giuseppe Verdi 1813-1901) Ναβουχοδονόσωρ (ο γνωστός Ναμπούκο: «Πέτα, σκέψη» / «Va, pensiero»).

Η έκδοση του κειμένου του Μπλέικ ενισχύεται με εκτενή εισαγωγή του Χάρη Βλαβιανού, όπου παρατίθενται καταρχήν πλείστες πληροφορίες που αφορούν τον βίο, το έργο και τις απόψεις του συγγραφέα περί τέχνης, ηθικής, κοινωνίας, πολιτικής, θρησκείας.

Η έκδοση του κειμένου του Μπλέικ ενισχύεται με εκτενή εισαγωγή του Χάρη Βλαβιανού, όπου παρατίθενται καταρχήν πλείστες πληροφορίες που αφορούν τον βίο, το έργο (με ιδιαίτερη αυτονόητη έμφαση στους Γάμους του Ουρανού και της Κόλασης) και τις απόψεις του συγγραφέα περί τέχνης, ηθικής, κοινωνίας, πολιτικής, θρησκείας, καθώς επίσης και τις ποικίλες αντιδράσεις ειδικών και μη, απέναντι στον ίδιον ως φυσικό πρόσωπο και στο έργο του, όσο ζούσε αλλά και μετά τον θάνατό του. Σε ιδιαίτερο τμήμα της εισαγωγής ο Χάρης Βλαβιανός αναπτύσσει τη διαδικασία που ακολούθησε προκειμένου να μεταφράσει το συγκεκριμένο έργο του Μπλέικ, ενώ παρουσιάζει ενδιαφέρουσα κριτική επιχειρηματολογία σχετικά με προγενέστερες μεταφράσεις του ίδιου έργου από δύο σημαντικούς (τηρουμένων των αναλογιών) διανοητές, τον συγγραφέα, δοκιμιογράφο και ποιητή Ζήσιμο Λορεντζάτο (1915-2004) και τον φιλόλογο, καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών, κριτικό και ποιητή Βαγγέλη Αθανασόπουλο (1946-2011).

Την θαυμάσια έκδοση ολοκληρώνουν αφενός ποικίλα σχόλια σχετικά με τη θεματική των χαλκογραφιών του πρωτοτύπου, και αφετέρου επιλεγμένη κατά την άποψη του Χάρη Βλαβιανού όσο και χρήσιμη (όχι μόνον για τους ειδικούς) βιβλιογραφία (εκδόσεις έργων του Μπλέικ, μελέτες για τη ζωή και το έργο του, καθώς και μελέτες για την αγγλική ρομαντική ποίηση).

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


blake gamoi nefeliΟι γάμοι του Ουρανού και της Κόλασης
William Blake
Εισαγωγή-Μτφρ.-Σημειώσεις: Χάρης Βλαβιανός
Νεφέλη 2014
Σελ. 122, τιμή εκδότη € 17,50

alt

ΒΙΒΛΙΑ ΜΕ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ WILLIAM BLAKE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Θάνατος ο Δεύτερος, του Αντώνη Φωστιέρη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η ποιητική συλλογή του Αντώνη Φωστιέρη «Θάνατος ο Δεύτερος» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Θάνατος ο Δεύτ...

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Θυρίδα 1821, της Σοφίας Διονυσοπούλου (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση «Θυρίδα 1821», της Σοφίας Διονυσοπούλου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Το Ροδακιό. 

Της Τιτίκας Δημητρούλια

«Στην ποίηση οι στίχοι είναι σφαίρες», διαβάζαμε στην προηγούμενη ποιητική σύνθεση της Σοφίας Διονυσοπούλου, ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή

Ιστορίες από τη ζωή των αρχαίων ημών – και όχι μόνο.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Συγγενής και σύντροφος του Αλκιβιάδη, ο Αξίοχος (γράφει ο Λυσίας) τον ακολούθησε στην Άβυδο. Εκεί και οι δυο τους νυμφεύθηκαν τη Μεδοντιάδα. Όταν από τον γάμο των τριών γεννήθηκ...

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ