alt

Για την ποιητική συλλογή του Στέργιου Μήτα Έμμετρη φυσική ιστορία των θεάτρων (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Του Θοδωρή Ρακόπουλου

Υπάρχει, στην περιβαλλοντολογία και τη φυσική γεωγραφία, η έννοια «πολική σύντηξη», που αποδίδει την σχετικότητα των μετρήσεων: είναι το φαινόμενο όπου οι δύο σημαίνουσες κλίμακες μέτρησης θερμοκρασίας, οι Φαρενάιτ και Κελσίου, συγκλίνουν. Συμβαίνει στους -40 βαθμούς, όπου η «αμερικάνικη» και η «ευρωπαϊκή» κλίμακα τυχαίνει να καταρρέουν, και να αποδίδουν, συνταυτιζόμενες απόλυτα, την ίδια καταμέτρηση βαθμών.

Γνώμη μου είναι πως είναι πάντα ζητούμενο, στην ποιητική γραφή και απόλαυση, οι δύο κλίμακες καταγραφής του ποιητικού γεγονότος, οι δύο θερμοκρασίες συγκίνησης ας το πούμε, να συγκλίνουν και να συνταυτίζονται, ωσότου να είναι αδύνατον να θεωρηθούν αξεχώριστα. Εννοώ εκείνους τους πόλους που συμβατικά έχουμε αποκαλέσει «μορφή» και «περιεχόμενο». Η αισθητική θεωρία έχει καταδείξει, σε σύγχρονες πτυχές της εννοιολογικής εικαστικής τέχνης, για παράδειγμα, πως η εμμονή στον διαχωρισμό και τη διάσταση των δύο δεν είναι παρά, στην καλύτερη περίπτωση, ιδεαλιστικής κοπής θέση, ότι το «σώμα» υπολείπεται ή ακολουθεί την ιδέα.

Στην καταμέτρηση θερμοκρασιών που φέρνουν τους πόλους σε σύγκλιση, και μάλιστα με την ελπίδα πως οι πόλοι τελικά θα συνταυτιστούν σε ένα θερμομετρικό σημείο, ο/η ποιητής/-τρια χρειάζεται ενταμένη προσοχή. Κι αυτό διότι για να κατορθώσει κείμενο εντελές στην αυτοτέλεια της ποιητικής του, κι όχι εντελούμενο σε διανοητικά παιγνιδίσματα, πρέπει να βαστά, σε όλη την πορεία του κειμένου, σταθερά το τιμόνι της σοβαρότητας, υπενθυμίζοντας όμως -ει δυνατόν, με τόνους χιούμορ- την αισθητική απόλαυση του λογοτεχνικού φαινομένου.

Σκοπός του ταξιδιού είναι η διαλεκτική συνάρθρωση του λυρισμού με μετρική αγωγή, ακόμη και σε ακραιφνώς παραδοσιακή φόρμα (βιλανέλλα, σονέττο, μπαλάντα) και της μικροαφηγηματικής και “πολιτικής” ποίησης

Στην περίπτωση του Στέργιου Μήτα, οι θερμομετρικές δίοδοι που ο ποιητής επέλεξε, με την ολισθηρότητά τους, επιτείνουν την εν λόγω ανάγκη προσοχής. Το βιβλίο Έμμετρη Φυσική Ιστορία των Θεάτρων με έναν τίτλο ήδη στρυφνό, αλλά εν τέλει απόλυτα δικαιολογημένο, χτίζει έναν μικρόκοσμο από βινιέττες, και μας οδηγεί, με βολάν σταθερό, ανάμεσα σε μικροϊστορίες. Σκοπός του ταξιδιού είναι η διαλεκτική συνάρθρωση του λυρισμού με μετρική αγωγή, ακόμη και σε ακραιφνώς παραδοσιακή φόρμα (βιλανέλλα, σονέττο, μπαλάντα) και της μικροαφηγηματικής και «πολιτικής» ποίησης.

Νεοφορμαλισμός και πολιτική

Σε ό,τι αφορά την επιστροφή (ή μάλλον: τη συζήτηση για την επιστροφή) της παραδοσιακής/αυστηρής μορφής στην ποίηση χρειάζεται κανείς να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός, αφού ο νεοφορμαλισμός ή ακόμη και η... οιονεί τραγουδοποιία καραδοκούν. Εξίσου, αν όχι περισσότερο προσεκτικός, πρέπει να είναι ο ποιητής στους τρόπους που μετέρχεται για να μετουσιώσει την πλέον επιτακτική αντανάκλαση του πολιτικού στοιχείου στον λογοτεχνικό του μικρόκοσμο και εν γένει στο συντελούμενο ποιητικό γίγνεσθαι.

alt
Ο Στέργιος Μήτας

Όταν μάλιστα είναι πρωτοεμφανιζόμενος ο ποιητής που αρθρώνει γλώσσα στους αρμούς αυτών των δύο φαινομένων, τότε ο βαθμός προσοχής και ετοιμότητας που οφείλει να επειδείξει είναι ιδιαίτατα υψηλός. Ο Μήτας φαίνεται να κατορθώνει το στοίχημα της πολικής σύντηξης. Οι ιστορίες που διηγείται αδρομερώς έχουν παράξενους ήρωες, και χωρίζονται μάλλον σε σετ, παρά σε μέρη: η πρώτη δεσμίδα ιστοριών είναι φτιαγμένη με υλικά από τον κόσμο του παράδοξου (τον αλαφροϊσκιωτο αλλά σκληρό κόσμο του τσίρκου), ενώ ακολουθεί, με το ιντερλούδιο ενός σκηνικού, πολιτικοποιημένου ποιήματος για το σύγχρονο πρεκαριάτο, η βασική στιγμή ειρωνείας και χιουμοριστικής ανάπλασης μιας γραμματείας που ο Μήτας (που διδάσκει φιλοσοφία του Δικαίου), γνωρίζει καλά: της μαρξικής. Παρεμβάλλεται, στη διάρκεια του βιβλίου, ένα λυρικό ξαναδιάβασμα του άγνωστου έργου «καρδιά από υγραέριο» του Τριστάν Τζαρά, σε έκτακτα poèmes-en-prose, και η αυτοειρωνική ματιά του βιβλίου κορυφώνεται στο «ποθητό του ανθολόγου νυστέρι», του τελευταίου εκτενούς ποίηματος («η μπαλάντα της κλινικής»).

Ο λυρισμός των ποιημάτων ποτέ δεν είναι ακέραιος: γίνεται πάντα ιλαρόπικρα, συχνά με σαρκασμό, κάποτε και με σκώμμα

Ο λυρισμός των ποιημάτων πάντως ποτέ δεν είναι ακέραιος: γίνεται πάντα ιλαρόπικρα, συχνά με σαρκασμό, κάποτε και με σκώμμα, ενώ σε σημεία είναι απόλυτα ακυρωμένος, στα πρότυπα του Τσελάν, με τον οποίο ο Μήτας συνομιλεί αδιόρατα («ο θάνατος είναι ένας μάστορας κι η επανάσταση μια μπαλαρίνα»). Οι υποψίες «περιεχομενικά» σπασμένου λυρισμού αποτυπώνονται έξοχα στη «μορφή»: ορισμένες από τις ομοιοκαταληξίες είναι θερισμένες λέξεις, κομμένες στην ομοιοκαταληκτούσα συλλαβή, όπως το πρωτοσυνέλαβε, στα ελληνικά, ο Σολωμός. Απόλυτο, όσο και αυτοσαρκαστικό κατόρθωμα του σημείου κοινής τήξης μορφής και περιεχόμενου, του σημείου πολικής σύντηξης, είναι το ποίημα με τον ειρωνικό τίτλο «παραδοσιακής κοπής» («Με σπάγγο κρατιούνται οι μέρες / Νυχτώνουν οι μνήμες νωρίς»), μία από τις οκτώ μικροϊστορίες του πρώτου, και κατά τη γνώμη μου πιο συγκινητικού μέρους, που περιγράφει μια μπαχτινική και φελλινική ερωτική σχέση, από το πρώτο σκίρτημα ώς τον τραγικό γάμο.

Το βιβλίο, νομίζω, δεν θέτει ζήτημα προς την ίδια την πορεία του ποιητή (όσον αφορά, ας πούμε, το επόμενό του βήμα), όσο στους ομότεχνους, ειδικά της «παραδοσιακής κοπής». Το στοίχημα που το βιβλίο κέρδισε θέτει επόμενα στοιχήματα, κυρίως σε όσους ποιητές έχουν διαλέξει την συνάρμωση αυστηρών μορφών με την απόδοση νέων περιεχομένων. Πρόκειται για το στοίχημα της στοίχισης με το πρώτο βήμα του Μήτα, που ήδη πήγε μακριά: σχεδόν στους πόλους. 

* Ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ είναι ποιητής.

altΈμμετρη φυσική ιστορία των θεάτρων
Στέργιος Μήτας
Μικρή Άρκτος 2014
Σελ. 40, τιμή € 7,70

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΜΗΤΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

«Όλα δεν τα 'χω πει» του Χρήστου Δανιήλ (κριτική) – Μια τεκμηριωμένη μελέτη για την Μάτση Χατζηλαζάρου

Για το βιβλίο του Χρήστου Δανιήλ «Όλα δεν τα' χω πει / Η «αντίστροφη αφιέρωση» της Μάτσης Χατζηλαζάρου (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: η Μάτση Χατζηλαζάρου. 

Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας 

«Η μεγάλη λογοτεχνία  ...

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ