statue360

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο νεαρός ποιητής Γιάννης Δούκας φτιάχνει το δικό του ύφος και το εγκαθιδρύει με τη δεύτερη ποιητική συλλογή του με τίτλο Το σύνδρομο Σταντάλ. Κι αυτό δείχνει όχι μόνο ότι έχει χωνέψει επαρκώς τις φωνές των ποιητών που έχει διαβάσει, μια παράδοση που συνεχώς ζυμώνεται από κάθε νέα γενιά, αλλά και ότι σκοτώνει τις φωνές αυτές, για να ορθώσει τη δική του, που έχει χροιά, μέταλλο κι ένταση.

Είναι σίγουρο ότι μέσα στα ποιήματά του φαίνονται οι απηχήσεις άλλων ποιητών, αλλά αυτό δεν μένει σε επίπεδο επίδρασης. Σκόπιμα διαπλέκονται στρώματα και χρώματα σε μια διακειμενική ύφανση, η οποία παραπέμπει αλλού, προκειμένου να ξαναβάλει το γόνιμο χώμα της παράδοσης στο σύγχρονο προβληματισμό για την τέχνη και την κοινωνία. Έτσι, υποβάλλει τον αναγνώστη σε ένα πολυποίκιλο κρυφτό, το οποίο στηρίζεται στις εξωτερικές αφηγήσεις, αλλά και στα αινίγματα που εγείρονται από τους υπαινιγμούς, τις ιστορικές απηχήσεις και τις (συνυπο)δηλώσεις των κυρίων ονομάτων.

Αν η τέχνη ακολουθεί τη σπειροειδή τροχιά της ιστορίας, τότε παλιά μοτίβα είναι δυνατόν να επανέλθουν ώστε να ταρακουνήσουν τη φθαρμένη υφή των κατεστημένων μορφών

Ο Γ. Δούκας γράφει σε έμμετρο ομοιοκατάληκτο λόγο, γεγονός που ξενίζει, σε μια εποχή συνηθισμένη –πλην εξαιρέσεων– στον ελεύθερο στίχο και στη χωρίς καλούπια φυγόκεντρη τάση της ποίησης. Αν όμως η ποίηση λειτουργεί κατεξοχήν ανοικειωτικά και αποστρέφεται απόλυτες νόρμες και κανόνες, τότε ο ποιητής μπορεί και πρέπει να δρα αντικομφορμιστικά. Κι αν η τέχνη ακολουθεί τη σπειροειδή τροχιά της ιστορίας, τότε παλιά μοτίβα είναι δυνατόν να επανέλθουν ώστε να ταρακουνήσουν τη φθαρμένη υφή των κατεστημένων μορφών. Ο ποιητής, όπως ο Γ. Δούκας, ακολουθεί την αντίστροφη πορεία από αυτήν στις αρχές του 20ού αιώνα, αφού φθείρει τον ελεύθερο στίχο με φαινομενικά τυποποιημένους στίχους.

Η φαινομενική κανονικότητα σπάει ποικιλοτρόπως και πρώτα απ' όλα με την αναντιστοιχία των παύσεων που τα σημεία στίξης υποβάλλουν και αυτών τις οποίες το τέλος του στίχου ορίζει. Οι απανωτοί διασκελισμοί σταματάνε συχνά πυκνά την ανάγνωση και υπαγορεύουν πολλαπλές στάσεις, ώστε να αντιληφθούμε τις πολυδιάστατες εκφάνσεις του νοήματος. Από την άλλη, η δύσκολη σύνταξη και η απρόσμενη σειρά των λέξεων οδηγούν σε μια υπομονετική αναζήτηση αφενός του υποκειμένου των ρημάτων και αφετέρου του συνολικού νοήματος, που αλλάζει, καθώς οι λέξεις στρώνονται σταδιακά μπροστά μας.

Όλα αυτά κάνουν διάχυτη την αμφιβολία, αφού σε πολλά σημεία άλλο φαίνεται κι άλλο τελικά προκύπτει. Τυπικά κάθε ποίημα συνομιλεί με ένα άγαλμα, που βρίσκεται είτε στην Αθήνα είτε σε άλλες πόλεις. Έτσι, η ποίηση έρχεται να γίνει ο λεκτικός αντίλογος στο σημαινόμενο της γλυπτικής, συνομιλία που έχουν χρησιμοποιήσει πολλοί ποιητές έως τώρα: από τον Κ. Καβάφη (π.χ. "Ενώπιον του αγάλματος του Eνδυμίωνος") μέχρι τον Κ. Καρυωτάκη (π.χ. "Στο Άγαλμα της Ελευθερίας που φωτίζει τον κόσμο") κι από τη Ζ. Καρέλλη ("Ο Έφηβος των Αντικυθήρων") ώς τον Γ. Παυλόπουλο ("Το άγαλμα και ο τεχνίτης") και φυσικά την Κ. Δημουλά (λ.χ. "Σημείο αναγνωρίσεως", "Υπό Φθινόπωρον") κ.ά. Η διαλεκτική σχέση δεν αφορά μόνο τις δύο τέχνες αλλά και τον διάλογο ποίησης με την ιστορία, την εθνική ταυτότητα, την παράδοση, με ό,τι δηλαδή αποτελεί το νόημα που έδωσε ο γλύπτης ή οι αρχές στο άγαλμα. Παράλληλα, είναι και μια διακαλλιτεχνική ανακύκλωση σημαινόντων και σημαινομένων, όπως φαίνεται στο ποίημα του Τ. Πατρίκιου "Σφετερισμός των αγαλμάτων":

Φτιάχνουμε αγάλματα με υλικά
από αγάλματα που τα είχαν φτιάξει
άλλοι παλιότεροι τεχνίτες,
φτιάχνουμε ποιήματα με λέξεις
από ποιήματα γραμμένα
σ' άλλους καιρούς από άλλους ποιητές,
φτιάχνουμε ζωές με αισθήματα με βιώματα
που άλλοι άνθρωποι πριν από μας
τα είχαν ζήσει.
Σφετεριζόμαστε έργα, τροποποιούμε
σχέδια, αλλάζουμε προοπτικές
κάτι καινούργιο επινοούμε
φτιάχνουμε πράγματα ολότελα δικά μας
αφήνοντας πάντοτε τα ίχνη
μιας προγενέστερης προέλευσης.
Συνεχίζουμε βάζοντας τ' όνομά μας
δίπλα σ' άλλα ονόματα
ακόμα και σ' εκείνα
που θα θέλαμε να σβήσουμε.

Ο Γ. Δούκας καταφέρνει να σταθεί σκεφτικός αλλά και ομιλητικός απέναντι σε κάθε άγαλμα και να ξεκλειδώσει όχι τόσο το νόημα που έκλεισε στη μορφή του όταν κατασκευάστηκε, όσο στην πρόσληψή του σε μια κοινωνία που έχει αλλάξει κατά πολύ. Αυτή η διάσταση δημιουργεί μια σχέση αμφισβήτησης, μια αναθεωρητική διάθεση, αφού τα ποιήματα της συλλογής βρίσκουν συχνά το άγαλμα ξένο προς τον περιβάλλοντα χώρο και την ψυχολογία των περαστικών που το συναντούν.

ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ

altΤο σύνδρομο Σταντάλ
Γιάννης Δούκας
Πόλις 2013
Σελ. 73, τιμή € 10,00

alt

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΔΟΥΚΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη γλώσσα της υφαντικής

Στη γλώσσα της υφαντικής

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου*

Η ποιητική συλλογή του Κυριάκου Χαραλαμπίδη ήδη από τον τίτλο της προαναγγέλλει την έννοια της ποιητικής τέχνης. Η υφαντική, πανάρχαια τέχνη δημιουργεί ποικίλα "έργα", καθώς ο υφαντής ή η υφάντρα χρ...

Έμιλι Ντίκινσον, Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά

Έμιλι Ντίκινσον, Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά

Για τη συλλογή με ποιήματα και επιστολές της Emily Dickinson «Επειδή δεν άντεχα να ζήσω φωναχτά» (ανθολόγηση: Λιάνα Σακελλίου, μτφρ. Λιάνα Σακελλίου, Άρτεμις Γρίβα, Φρόσω Μαντά) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg. 

Του Νίκου Ξένιου  ...

Μιχάλης Γκανάς, Ποιήματα 1978-2012

Μιχάλης Γκανάς, Ποιήματα 1978-2012

Τους σημερινούς ποιητές, και δικαίως, το ευρύ κοινό τους έχει πάρει από στραβό μάτι. Τους θεωρεί στριφνούς, δύσκολους, ακατάδεκτους. Δύσκολα τους πιάνει στο χέρι του. Αλλά και οι ποιητές από τη μεριά τους, δεν σκοτίζονται και πολύ για αναγνώστες κι απήχηση, μόνη ευγενική φιλοδοξί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, η διαδικτυακή πύλη για το βιβλίο Book Press και τα Public σας προσκαλούν σε μια βραδιά αφιερωμένη στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, Annie Ernaux.

Επιμέλεια: Book Press

Την Πέμπτη ...

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μάρια...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ