papageorgiou_aidinis

Του Γιώργου Βέη

Οι διαπιστώσεις συνέχονται από μια ιδιάζουσα ρηματική ευθύτητα. Το κοσμοείδωλο δεν χρειάζεται να αντιστραφεί, να κατακερματιστεί ή καν να επινοηθεί. Αρκεί ο έμπειρος λειτουργός να εντοπίσει τις οριακές αλληλουχίες ονειρικών και ενσυνειδήτων ρυθμών, τις σημαίνουσες ανταποκρίσεις μεταξύ ύπαρξης και μη ύπαρξης και τις διαχρονικές, υποδόριες σχεδόν πάντα διασυνδέσεις προσώπων και πραγμάτων, οι οποίες είναι εκεί και τον αναμένουν να τις δει. Προωθώντας έτσι τα όποια πορίσματά του, ο ποιητής ανατέμνει το Όλον.

 

Έστω ένα πρώτο παράδειγμα

«Ένα λουλούδι μπορεί να μην ερμηνεύει τον κόσμο, ερμηνεύει ωστόσο το χρώμα του που είναι μια μουσική ανεξήγητη όσο και αν δεν ακούγεται./ Ίσως γιατί οι αποχρώσεις της απλότητας επιβάλλουν σιωπή αλλά σιωπή πραγματική και όχι ενός βιβλίου που διαρκώς μηρυκάζει τις σελίδες του».

Το ποιητικό υποκείμενο φαίνεται να αντιλαμβάνεται εδώ και μάλιστα σε αρκετά μεγάλο βαθμό τη λεγομένη εξ αντικειμένου πραγματικότητα. Ευρηματικό, αναστοχαστικό, αεικίνητο και αυτοελεγχόμενο, την ερμηνεύει κατά το δοκούν, προσεταιρίζεται τις εμφανώς φίλιες εκδοχές της, υπομνηματίζει ουσιώδεις πτυχές της, απορρίπτει οχληρά ή επικίνδυνα μυθολογήματα, ξεσκεπάζει εμφανείς ή αφανείς αυταπάτες και βεβαίως προσαρμόζεται κατ΄ ανάγκην στο μέτρο εκείνο, το οποίο του επιτρέπει τον πλήρη ή μερικό έστω αυτοπροσδιορισμό του.

Αυτή άλλωστε, η εξ αντικειμένου πραγματικότητα, υπάρχει εξ ορισμού για να το περιέχει. Επιχειρώντας να το διαποτίσει ιδεολογήματα και παντοειδή ήθη, για να το οδηγήσει εν τέλει εκεί όπου εκείνη προ πολλού έχει προκαθορίσει, βάσει ενός συγκεκριμένου σχεδίου δράσης, το οποίο συνάδει, εννοείται, μόνο με τις δικές της αρχές, η πραγματικότητα αυθαιρετεί, σφάλλει και υπεραίρεται. Το ποιητικό υποκείμενο αντιδρά αναλόγως. Εξ ου και «παιδικό», δηλαδή αθώο/ αυθεντικό είναι κατά των ψευδεπίγραφων συνθηκών εν γένει και «κουρείο», δηλαδή αποφασιστικό γίγνεσθαι τομών και αποδομών. Η «Ευσπλαχνία θανάτου» συνοψίζει τα ανωτέρω με συναρπαστική, φρονώ, συνθετική ετοιμότητα.

Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, παραθέτω τα εξής ενδεικτικά: «Ο θάνατος είναι σπλαχνικός. Θα /μπορούσε και να είναι βαθύπλουτος αν / και να νέμεται αυτός τα ναυάγια του βυθού του/ όπως η θάλασσα, μα όχι./ Τα ξεβράζει με κίνημα τόσο απαλό,/ μ’ ένα λίκνισμα πένθους μόλις ταράζοντας / τα νερά με επιπόλαια κύματα ή χαμόγελα αφρού. /Ο θάνατος είναι τρυφερός και αγαπάει τους υπηκόους του. /Χαρίζει εκτάσεις ύπνου απέραντες, / δωρεάν τους τρέφει και τους συντηρεί,/ με λάσπη τους στερεώνει τα μαλλιά /να μη χαλάει τη χωρίστρα τους ο αέρας».

Ο κόσμος υπάρχει για να αποδοθεί λεκτικώς

Η οριστική αποτυχία της συνύπαρξης, η επακόλουθη πενία πάσης φύσεως, η επίμονη προσφυγή στη μνήμη κάποιων άλλων, διαρκώς παρόντων στον καθημαγμένο χώρο, ιδίως όταν "χρόνια τώρα στοιβάζονται ακατάστατα των ηττημένων τα διανυμένα χιλιόμετρα", οι διαψεύσεις και οι ψευδαισθήσεις ενός αρχετυπικού, ταλαιπωρημένου ήρωα συγκινήσεων, οι αλλεπάλληλες καταχρήσεις του σχεδόν ανενεργού πλέον πολιτισμού των αγορών και των πωλήσεων, οι κατάφορες αβελτηρίες της κοινωνικής κυψέλης, κοινωνικής και βεβαίως πολιτικής υφής, αλλά και η υπόγεια εκείνη συναίσθηση για το αναπόφευκτο πέρας όλων των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων από την επιφάνεια μιας καταδικασμένης να εξαλειφθεί Γης, συναποτελούν μέρη της ειδικότερης θεματικής. Λειτουργώντας αντιστικτικά από κοινού, προκαλούν αλυσιδωτά, προς όφελος της αναγνωστικής ηδονής, τους ικανούς και αναγκαίους κειμενικούς σπινθήρες στη σκιά εναργέστατων αισθητικά εικόνων, όπως είναι, μεταξύ πολλών άλλων, και η εξής αφοπλιστική: "ένας ευαίσθητος άνθρωπος δεν μπορεί παρά να λιμοκτονεί στη θέα του φθινοπώρου, όταν η κάθε ιθαγένεια ταλαντεύεται ανάμεσα στη στέρηση και την ιδιοτελή φιλανθρωπία. / Ή ανάμεσα στο σαν ψεύτικο όμορφο και στο αληθινό ηλιοβασίλεμα της μακρινής πατρίδας του άστεγου».

Διαβάζοντας κανείς προσεκτικά το τριακοστό δεύτερο κομμάτι της συλλογής, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Αυτοψία», διαπιστώνει ότι η ενδελεχής πρόσληψη των παραστάσεων, τις οποίες αφειδώς προσφέρει η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, είναι εν τέλει υπόθεση προσεκτικής παρατήρησης των σημαντικότερων αποχρώσεων της ροής των συμβαινόντων, τόσο σε ατομική, όσο και σε συλλογική βάση.

Παραθέτω ως έχει το προαναφερόμενο ποίημα της συλλογής:

«Αφρός φεγγαριού στις άκρες του στόματος. Ο κρόταφος από μνήμης φιλάργυρος / το φως συγκρατεί γιασεμιού λευκό πέταλο /που ριγεί στις άδηλες εκπνοές του δέρματος. / Στα χείλη λέξεων υπολείμματα, λειψές ανάσες,/ αιχμές, καμπύλες ήχων και ζωύφια που πάγωσαν/ στη θέα μπροστά της πύλης των νοημάτων./ Ο αέρας τέφρα νερού. Μετέωρα σταματημένος/ σαν από αιφνίδιο αλτ λουφάζω ένας ίσκιος/ βαρύς απ’ όλα όσα δεν πρόλαβα να φυγαδεύσω».

Η καλώς συγκερασμένη πρόταση - στροφή είναι κατά συνέπεια όχημα μιας νηφάλιας συναίνεσης: ό,τι αποδίδει, ό,τι κομίζει στην επικοινωνιακή σκηνή έχει προηγουμένως φιλτραριστεί επαρκώς από τον ακάματο, εποπτικό οφθαλμό της ψυχής.

Ο κόσμος συνεπώς υπάρχει για να προλάβει ν΄αποδοθεί λεκτικώς. Χωρίς όμως έπαρση ή ασύγγνωστη προπέτεια. Η καλώς συγκερασμένη πρόταση - στροφή είναι κατά συνέπεια όχημα μιας νηφάλιας συναίνεσης: ό,τι αποδίδει, ό,τι κομίζει στην επικοινωνιακή σκηνή έχει προηγουμένως φιλτραριστεί επαρκώς από τον ακάματο, εποπτικό οφθαλμό της ψυχής. Η δε αναζήτηση στη συνέχεια των αιτίων και των αιτιατών, τα οποία διέπουν επακριβώς τη λειτουργία του διαλεκτικού αντίποδα της αντικειμενικότητας, δηλαδή της υπερπραγματικότητας, θα καταστήσουν το ποιητικό υποκείμενο φορέα μιας άλλης αλήθειας. Εξ ίσου δραματικής. Εξ ίσου βαρύνουσας. Η αντίπερα όχθη, η αμιγώς φαντασιακή, περιμένει τη σειρά της να φωτισθεί κι αυτή από το έμπειρο πλέον και καθόλα τολμηρό εγώ. Άλλη μια φορά, η τιθασευμένη ορμή του ρητορικού ποταμού, η παραγωγική χρήση της κρίσιμης μεταφοράς, της ελλειπτικής εκφοράς του λόγου και της καίριας, υπαινικτικής, όποτε δει, αποτύπωσης, σε συνδυασμό με το όλο προσωποπαγές ιδίωμα του ποιητή και κριτικού της λογοτεχνίας Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, ενός από τους αντιπροσωπευτικότερους, πολυβραβευμένους δημιουργούς της γενιάς του ΄70, προσδίδει στο τελικό κείμενο εκείνη τη στίλβουσα ρηματική χροιά, η οποία είθισται να χαρακτηρίζει την ποίηση των υψηλών προδιαγραφών.

Ο «Ρεμβασμός Ιουλίου» συνιστά από την άποψη αυτή δείγμα μετατροπής του δήθεν εξωλογικού σε κανόνα βίου. Εννοώ κι απομονώνω τα εξής, καθαρά ηρακλείτειας καταγωγής: «Κι όμως χιονίζει στην καρδιά κατακαλόκαιρου. Σκύβω στις φλέβες του φλεγόμενου μεσημεριού που επιμένει να εμπιστεύεται τον Ιούλιο κι ακούω να τρίζει το λευκό κάτω από τα πατήματα των αμέριμνων κολυμβητών. Το κύμα ας σβήνει τα ίχνη τους με ιλαρότητα ίσως αλλά όχι θριαμβικά. Στο κάτω της γραφής ποτέ φωτιά δεν διάρκεσε πέρα από την ύλη που την έθρεψε, ούτε ηλικία ένιωσε ντροπή μπροστά στων ημερών της την υπέρβαση. Άσε η ψυχή νερό που πάγωσε αλλά κι έγκλειστο στο σχήμα του ακόμη αγωνιά, με τρόμο υπολογίζοντας των πιθανών σχημάτων του το εφήμερο της τήξης το άπλωμα». Το ποίημα, αυτή η απροσμάχητη μαρτυρία ισομερώς καταυγασμένης ζωής, δεν συνιστά έναν ακόμη κόμπο σκοτεινών σημαινόντων, αλλά την κομψή επίλυση ενός βασανιστικού αινίγματος. Αυτό τουλάχιστον διατείνεται εμμέσως πλην σαφώς το «Παιδικό κουρείο» στο σύνολό του.

* Ο πίνακας της κεντρικής εικόνας είναι του Διαμαντή Αϊδίνη.

papageorgiou_exofylloΠαιδικό Κουρείο
Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
Εκδόσεις Κέδρος, 2013
Τιμή € 10,00, σελ. 60

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων καταδικάζει τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». 

Επιμέλεια: Book Press

...
«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ