papageorgiou_aidinis

Του Γιώργου Βέη

Οι διαπιστώσεις συνέχονται από μια ιδιάζουσα ρηματική ευθύτητα. Το κοσμοείδωλο δεν χρειάζεται να αντιστραφεί, να κατακερματιστεί ή καν να επινοηθεί. Αρκεί ο έμπειρος λειτουργός να εντοπίσει τις οριακές αλληλουχίες ονειρικών και ενσυνειδήτων ρυθμών, τις σημαίνουσες ανταποκρίσεις μεταξύ ύπαρξης και μη ύπαρξης και τις διαχρονικές, υποδόριες σχεδόν πάντα διασυνδέσεις προσώπων και πραγμάτων, οι οποίες είναι εκεί και τον αναμένουν να τις δει. Προωθώντας έτσι τα όποια πορίσματά του, ο ποιητής ανατέμνει το Όλον.

 

Έστω ένα πρώτο παράδειγμα

«Ένα λουλούδι μπορεί να μην ερμηνεύει τον κόσμο, ερμηνεύει ωστόσο το χρώμα του που είναι μια μουσική ανεξήγητη όσο και αν δεν ακούγεται./ Ίσως γιατί οι αποχρώσεις της απλότητας επιβάλλουν σιωπή αλλά σιωπή πραγματική και όχι ενός βιβλίου που διαρκώς μηρυκάζει τις σελίδες του».

Το ποιητικό υποκείμενο φαίνεται να αντιλαμβάνεται εδώ και μάλιστα σε αρκετά μεγάλο βαθμό τη λεγομένη εξ αντικειμένου πραγματικότητα. Ευρηματικό, αναστοχαστικό, αεικίνητο και αυτοελεγχόμενο, την ερμηνεύει κατά το δοκούν, προσεταιρίζεται τις εμφανώς φίλιες εκδοχές της, υπομνηματίζει ουσιώδεις πτυχές της, απορρίπτει οχληρά ή επικίνδυνα μυθολογήματα, ξεσκεπάζει εμφανείς ή αφανείς αυταπάτες και βεβαίως προσαρμόζεται κατ΄ ανάγκην στο μέτρο εκείνο, το οποίο του επιτρέπει τον πλήρη ή μερικό έστω αυτοπροσδιορισμό του.

Αυτή άλλωστε, η εξ αντικειμένου πραγματικότητα, υπάρχει εξ ορισμού για να το περιέχει. Επιχειρώντας να το διαποτίσει ιδεολογήματα και παντοειδή ήθη, για να το οδηγήσει εν τέλει εκεί όπου εκείνη προ πολλού έχει προκαθορίσει, βάσει ενός συγκεκριμένου σχεδίου δράσης, το οποίο συνάδει, εννοείται, μόνο με τις δικές της αρχές, η πραγματικότητα αυθαιρετεί, σφάλλει και υπεραίρεται. Το ποιητικό υποκείμενο αντιδρά αναλόγως. Εξ ου και «παιδικό», δηλαδή αθώο/ αυθεντικό είναι κατά των ψευδεπίγραφων συνθηκών εν γένει και «κουρείο», δηλαδή αποφασιστικό γίγνεσθαι τομών και αποδομών. Η «Ευσπλαχνία θανάτου» συνοψίζει τα ανωτέρω με συναρπαστική, φρονώ, συνθετική ετοιμότητα.

Για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής, παραθέτω τα εξής ενδεικτικά: «Ο θάνατος είναι σπλαχνικός. Θα /μπορούσε και να είναι βαθύπλουτος αν / και να νέμεται αυτός τα ναυάγια του βυθού του/ όπως η θάλασσα, μα όχι./ Τα ξεβράζει με κίνημα τόσο απαλό,/ μ’ ένα λίκνισμα πένθους μόλις ταράζοντας / τα νερά με επιπόλαια κύματα ή χαμόγελα αφρού. /Ο θάνατος είναι τρυφερός και αγαπάει τους υπηκόους του. /Χαρίζει εκτάσεις ύπνου απέραντες, / δωρεάν τους τρέφει και τους συντηρεί,/ με λάσπη τους στερεώνει τα μαλλιά /να μη χαλάει τη χωρίστρα τους ο αέρας».

Ο κόσμος υπάρχει για να αποδοθεί λεκτικώς

Η οριστική αποτυχία της συνύπαρξης, η επακόλουθη πενία πάσης φύσεως, η επίμονη προσφυγή στη μνήμη κάποιων άλλων, διαρκώς παρόντων στον καθημαγμένο χώρο, ιδίως όταν "χρόνια τώρα στοιβάζονται ακατάστατα των ηττημένων τα διανυμένα χιλιόμετρα", οι διαψεύσεις και οι ψευδαισθήσεις ενός αρχετυπικού, ταλαιπωρημένου ήρωα συγκινήσεων, οι αλλεπάλληλες καταχρήσεις του σχεδόν ανενεργού πλέον πολιτισμού των αγορών και των πωλήσεων, οι κατάφορες αβελτηρίες της κοινωνικής κυψέλης, κοινωνικής και βεβαίως πολιτικής υφής, αλλά και η υπόγεια εκείνη συναίσθηση για το αναπόφευκτο πέρας όλων των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων από την επιφάνεια μιας καταδικασμένης να εξαλειφθεί Γης, συναποτελούν μέρη της ειδικότερης θεματικής. Λειτουργώντας αντιστικτικά από κοινού, προκαλούν αλυσιδωτά, προς όφελος της αναγνωστικής ηδονής, τους ικανούς και αναγκαίους κειμενικούς σπινθήρες στη σκιά εναργέστατων αισθητικά εικόνων, όπως είναι, μεταξύ πολλών άλλων, και η εξής αφοπλιστική: "ένας ευαίσθητος άνθρωπος δεν μπορεί παρά να λιμοκτονεί στη θέα του φθινοπώρου, όταν η κάθε ιθαγένεια ταλαντεύεται ανάμεσα στη στέρηση και την ιδιοτελή φιλανθρωπία. / Ή ανάμεσα στο σαν ψεύτικο όμορφο και στο αληθινό ηλιοβασίλεμα της μακρινής πατρίδας του άστεγου».

Διαβάζοντας κανείς προσεκτικά το τριακοστό δεύτερο κομμάτι της συλλογής, με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Αυτοψία», διαπιστώνει ότι η ενδελεχής πρόσληψη των παραστάσεων, τις οποίες αφειδώς προσφέρει η περιρρέουσα ατμόσφαιρα, είναι εν τέλει υπόθεση προσεκτικής παρατήρησης των σημαντικότερων αποχρώσεων της ροής των συμβαινόντων, τόσο σε ατομική, όσο και σε συλλογική βάση.

Παραθέτω ως έχει το προαναφερόμενο ποίημα της συλλογής:

«Αφρός φεγγαριού στις άκρες του στόματος. Ο κρόταφος από μνήμης φιλάργυρος / το φως συγκρατεί γιασεμιού λευκό πέταλο /που ριγεί στις άδηλες εκπνοές του δέρματος. / Στα χείλη λέξεων υπολείμματα, λειψές ανάσες,/ αιχμές, καμπύλες ήχων και ζωύφια που πάγωσαν/ στη θέα μπροστά της πύλης των νοημάτων./ Ο αέρας τέφρα νερού. Μετέωρα σταματημένος/ σαν από αιφνίδιο αλτ λουφάζω ένας ίσκιος/ βαρύς απ’ όλα όσα δεν πρόλαβα να φυγαδεύσω».

Η καλώς συγκερασμένη πρόταση - στροφή είναι κατά συνέπεια όχημα μιας νηφάλιας συναίνεσης: ό,τι αποδίδει, ό,τι κομίζει στην επικοινωνιακή σκηνή έχει προηγουμένως φιλτραριστεί επαρκώς από τον ακάματο, εποπτικό οφθαλμό της ψυχής.

Ο κόσμος συνεπώς υπάρχει για να προλάβει ν΄αποδοθεί λεκτικώς. Χωρίς όμως έπαρση ή ασύγγνωστη προπέτεια. Η καλώς συγκερασμένη πρόταση - στροφή είναι κατά συνέπεια όχημα μιας νηφάλιας συναίνεσης: ό,τι αποδίδει, ό,τι κομίζει στην επικοινωνιακή σκηνή έχει προηγουμένως φιλτραριστεί επαρκώς από τον ακάματο, εποπτικό οφθαλμό της ψυχής. Η δε αναζήτηση στη συνέχεια των αιτίων και των αιτιατών, τα οποία διέπουν επακριβώς τη λειτουργία του διαλεκτικού αντίποδα της αντικειμενικότητας, δηλαδή της υπερπραγματικότητας, θα καταστήσουν το ποιητικό υποκείμενο φορέα μιας άλλης αλήθειας. Εξ ίσου δραματικής. Εξ ίσου βαρύνουσας. Η αντίπερα όχθη, η αμιγώς φαντασιακή, περιμένει τη σειρά της να φωτισθεί κι αυτή από το έμπειρο πλέον και καθόλα τολμηρό εγώ. Άλλη μια φορά, η τιθασευμένη ορμή του ρητορικού ποταμού, η παραγωγική χρήση της κρίσιμης μεταφοράς, της ελλειπτικής εκφοράς του λόγου και της καίριας, υπαινικτικής, όποτε δει, αποτύπωσης, σε συνδυασμό με το όλο προσωποπαγές ιδίωμα του ποιητή και κριτικού της λογοτεχνίας Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, ενός από τους αντιπροσωπευτικότερους, πολυβραβευμένους δημιουργούς της γενιάς του ΄70, προσδίδει στο τελικό κείμενο εκείνη τη στίλβουσα ρηματική χροιά, η οποία είθισται να χαρακτηρίζει την ποίηση των υψηλών προδιαγραφών.

Ο «Ρεμβασμός Ιουλίου» συνιστά από την άποψη αυτή δείγμα μετατροπής του δήθεν εξωλογικού σε κανόνα βίου. Εννοώ κι απομονώνω τα εξής, καθαρά ηρακλείτειας καταγωγής: «Κι όμως χιονίζει στην καρδιά κατακαλόκαιρου. Σκύβω στις φλέβες του φλεγόμενου μεσημεριού που επιμένει να εμπιστεύεται τον Ιούλιο κι ακούω να τρίζει το λευκό κάτω από τα πατήματα των αμέριμνων κολυμβητών. Το κύμα ας σβήνει τα ίχνη τους με ιλαρότητα ίσως αλλά όχι θριαμβικά. Στο κάτω της γραφής ποτέ φωτιά δεν διάρκεσε πέρα από την ύλη που την έθρεψε, ούτε ηλικία ένιωσε ντροπή μπροστά στων ημερών της την υπέρβαση. Άσε η ψυχή νερό που πάγωσε αλλά κι έγκλειστο στο σχήμα του ακόμη αγωνιά, με τρόμο υπολογίζοντας των πιθανών σχημάτων του το εφήμερο της τήξης το άπλωμα». Το ποίημα, αυτή η απροσμάχητη μαρτυρία ισομερώς καταυγασμένης ζωής, δεν συνιστά έναν ακόμη κόμπο σκοτεινών σημαινόντων, αλλά την κομψή επίλυση ενός βασανιστικού αινίγματος. Αυτό τουλάχιστον διατείνεται εμμέσως πλην σαφώς το «Παιδικό κουρείο» στο σύνολό του.

* Ο πίνακας της κεντρικής εικόνας είναι του Διαμαντή Αϊδίνη.

papageorgiou_exofylloΠαιδικό Κουρείο
Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
Εκδόσεις Κέδρος, 2013
Τιμή € 10,00, σελ. 60

politeia-link

 

 

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Γ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

Για την ποιητική συλλογή του Σωκράτη Καμπουρόπουλου «Μετείκασμα» (εκδ. Θράκα). Κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι.

Γράφει ο Μιχάλης Μακρόπουλος 

Ένα πρόσωπο σ’ ένα χώρο, ένα στιγμιότυ...

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

«Σας αρέσουν τα σονέτα;» του Νίκου Παπάνα (κριτική) – Το ποιητικό μυστήριο του έρωτα

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα «Σας αρέσουν τα σονέτα;» (εκδ. Ιωλκός). Κεντρική εικόνα: O πίνακας του Jean Pierre Saint-Ours «Η επανένωση του Έρωτα και της Ψυχής».

Γράφει η Ελένη Παπανδρέου

Ο Νίκος Παπάνας με την...

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

«Προτελευταία αλήθεια» του Κυριάκου Ευθυμίου (κριτική) – Εκταφές και Αναστάσεις

Για την ποιητική συλλογή του Κυριάκου Ευθυμίου «Προτελευταία αλήθεια» (εκδ. Σαιξπηρικόν). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Berthe Morisot.  

Γράφει η Έλσα Κορνέτη  

Ο ποιητής διακατέχεται από ένα είδος πνευμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ