Για την ποιητική συλλογή της Άνθιας Χριστοδούλου Θεοφίλου «Το ξενοδοχείο της αυτοπραγμάτωσης» (εκδ. Βακχικόν). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ξενοδοχείο Grand Budapest» του Γουες Άντερσον.
Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου
Είναι δυνατόν η ποίηση να λειτουργήσει ψυχοθεραπευτικά, είναι απαραίτητο να δηλώνει κάποιος ποιητής ή, ακόμα, είναι απαραίτητο το σπουδαίο ταλέντο για να ασχοληθεί κανείς με την ποίηση; Ερωτήματα που εγείρονται με την ανάγνωση της ποιητικής συλλογής της Άνθιας Χριστοδούλου, η οποία βιοπορίζεται με το επάγγελμα της ψυχολόγου -συμβούλου- ψυχοθεραπεύτριας στο Κέντρο Προσωπικής Ανάπτυξης και Αυτογνωσίας που διευθύνει στη Λεμεσό της Κύπρου. Μετά το μυθιστόρημα της Στην άλλη πλευρά του κρεβατιού (εκδ. Βακχικόν) η λογοτέχνις Άνθια Χριστοδούλου επιστρατεύει άλλη μία φορά την επιστήμη της και οπλίζει τη γραφίδα της με στοιχεία ψυχοθεραπευτικά, βαδίζοντας στον πολυπόθητο δρόμο της αυτοπραγμάτωσης. Κατά την άποψη της «Η ποίηση είναι η πυξίδα όταν χάνεσαι, /ο διαλύτης της ομίχλης που σε περιβάλλει /της φαντασίας σου το λίπασμα.» (σ. 9), είναι ένας δρόμος ανοιχτός για όλους, αφού «…μπορεί να σώσει/από την απόγνωση τον πληγωμένο έρωτα, την εφηβεία απ’ την τρικυμία /να βρει την ταυτότητά της /μπορεί να γίνει φίλος και εμψυχωτής» (σ. 9).
Η ποίησή της κινείται μεταξύ της ρεαλιστικής αφήγησης, του συμβολισμού, της απεύθυνσης, όπως στο ποίημα με τον τίτλο «Απόλαυσε» (σ. 10), όπου προτρέπει τον αναγνώστη να απολαύσει τα απλά καθημερινά πράγματα που βιώνει. Το αφηγηματικό-ποιητικό της σύμπαν περιέχει αρετές τόσο ισορροπημένες με τη θεματική της, η οποία δεν είναι άλλο από αυτό που δηλώνει ο τίτλος της συλλογής: ένα ξενοδοχείο αυτοπραγμάτωσης, δηλαδή η ίδια η ζωή, ο Εαυτός, το μονοπάτι προς την Αυτογνωσία. Κάπως έτσι εισάγει το ποιητικό της σύμπαν, καθώς ο Εαυτός σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση ακροβατεί μεταξύ του πραγματικού και του ιδεατού, μεταξύ του υλικού κόσμου και της ψευδαίσθησης, εκεί όπου το σώμα προσπαθεί να ισορροπήσει, να συμφιλιωθεί με την ψυχή, με όσα βίωσε, όσα διδάχτηκε, όσα είναι και όσα επιθυμεί, όσα οραματίζεται. «-δεν είμαι τίποτα συγκεκριμένο από αυτά, /δεν είμαι το άθροισμα αυτών- /είμαι κάτι πιο μεγάλο, /είμαι η πνοή του Σύμπαντος.» (σ. 11).
Οι τίτλοι της και το περιεχόμενό τους κινούνται μεταξύ του α΄ και β΄ προσώπου. Μεταξύ της προσωπικής υπαρξιακής καταβύθισης και ενδοσκόπησης με στόχο την αυτό-αγάπη και την αποδοχή του Εαυτού και της παραίνεσης-απεύθυνσης. Ωστόσο, χρησιμοποιεί και σύμβολα, όπως το ψαλίδι, η λεμονιά, ο ακροβάτης. Ταυτόχρονα, συναντάμε αρκετούς τίτλους με παραινετική διάθεση, όπως «Απόλαυσε», «Αγάπησε τον εαυτό σου», «Απαλλάξου», «Ψάξε τη συνήθεια», καθώς ο έρωτας, ανεκπλήρωτος, κρυφός ή ιδεατός, η αγάπη, οι αναμνήσεις, το μικρό παιδί που κρύβεται μέσα μας, η μοναξιά, η ευτυχία, γίνονται τίτλοι και θεματικές για τα ποιήματά της. Γίνονται αφορμές για να διαλυθούν οι πεποιθήσεις που εγκαθιδρύθηκαν μέσω του λόγου και των κοινωνικών συμβάσεων και μας αποτρέπουν συχνά από την πραγματοποίηση των ονείρων μας: «και κάθε φορά ελπίζοντας ότι νικήσαμε/γυρίζουμε την πλάτη ο ένας στον άλλον/κι ο ενήλικας εγωισμός γελάει μαζί μας/ενώ τα μικρά αθώα παιδιά μέσα μας/-οι αληθινοί νικητές- κλείνουν το μάτι το ένα στον άλλο/ και απλώνουν τα χέρια.» (σ. 40).
Αναφορές στην ποίηση του Κ.Π. Καβάφη
Άλλοτε τίτλοι, όπως το ποίημα «Ας ήταν», περιγράφουν τις βαθιές επιθυμίες μας, μα και πάλι καταλήγουν στην αποδοχή της ανθρώπινης φύσης. «Ας ήταν να ήξερα πώς είναι να είσαι/πεταλούδα, παπαδίτσα ή ένα μικρό ασήμαντο σκαθάρι/θα υπολόγιζα άραγε του κόσμου το βάρος;» (σ. 59). Είναι αρκετά τα αφηγηματικά εργαλεία της Χριστοδούλου, γεγονός που αποδεικνύει τη μελέτη αφηγηματικών τεχνικών, αλλά και τη λογοτεχνική της μελέτη. Έτσι οι παρωδήσεις γνωστών παραμυθιών, όπως η «Κοκκινοσκουφίτσα», τίτλοι όπως η παράφραση του ποιήματος του Κ.Π. Καβάφη «Επέστρεφε» -εκείνη δίνει σ’ ένα της ποίημα τον τίτλο «Επέστρεψε»- πλουτίζουν το ποιητικό της σύμπαν και ταυτόχρονα επιτρέπουν στη θεραπευτική λειτουργία της γραφής να λειτουργήσει.
Προοδευτικά, το ύφος της αποκτά λυρισμό, ευαισθησία, λογοτεχνικότητα και ενώ οι προθέσεις της συνδέονται πάντα με την ψυχοθεραπευτική οδό, τον μακρύ δρόμο της αυτοπραγμάτωσης, η γλώσσα της αποκτά όλο και περισσότερο ποιητική χροιά, καθώς περιγράφει τη Μοναξιά, παραφράζοντας και πάλι την «Ιθάκη» του Κ. Π. Καβάφη: «Πορεύεσαι σε δρόμους/και βρίσκεις καρπούς κι αρώματα/εκεί όπου οι άλλοι δεν βρίσκουν τίποτα/και αφού σε καλοτυχίζουν/για το θάρρος και την επιμονή σου/για όλα όσα «ακατόρθωτα», όπως λένε, κατορθώνεις/γιατί στο τέλος πάντα σε αφήνουν μόνο;» (σ. 47).
Η συγγραφέας επικαλείται την πίστη σε μια ανώτερη δύναμη, στην ενέργεια που δημιούργησε τον κόσμο, αυτήν τη δύναμη που αποκαλούμε θεό, σύμπαν, που ίσως και να μην γνωρίζουμε, μα όλοι ελπίζουμε πως κάπου εκεί ψηλά υπάρχει.
«Αγάπησε τον εαυτό σου», θα προτρέψει τον αναγνώστη, γιατί «Περιμένοντας το μεγάλο θαύμα/…παραλείπεις ακόμη όσα/είναι ήδη εδώ, μπροστά σου,/τα μικρά, τα καθημερινά, εκείνα που είναι καμουφλαρισμένα/μες στην απλότητά τους/…τα περισσότερα θαύματα/είναι ήσυχα, ταπεινά» (σ. 41). Η συγγραφέας επικαλείται την πίστη σε μια ανώτερη δύναμη, στην ενέργεια που δημιούργησε τον κόσμο, αυτήν τη δύναμη που αποκαλούμε θεό, σύμπαν, που ίσως και να μην γνωρίζουμε, μα όλοι ελπίζουμε πως κάπου εκεί ψηλά υπάρχει. Μα την ίδια στιγμή κάνει επίκληση στην παρουσία, αφού όπως αναφέρει στο ποίημα με τίτλο «ΤΑΠΕΙΝΑ» «Περιμένοντας το μεγάλο θαύμα/εξαντλείσαι, χάνεις/την υπομονή σου, παραλείπεις ακόμη όσα/είναι ήδη εδώ, μπροστά σου,/τα μικρά, τα καθημερινά,/…τα περισσότερα θαύματα/είναι ήσυχα και ταπεινά.» (σ. 41).
Ίσως ξεχνάμε πως είμαστε φτιαγμένοι από ύλη κοσμική, ο καθένας μας, ένας μικρός κόκκος αστερόσκονης. Μήπως ξεχνάμε πως:
«Στο τέλος της ημέρας
Είμαστε κόκκοι αστερόσκονης
Που πλανάται διάσπαρτη στο άπειρο σύμπαν
Αναζητώντας μια επιφάνεια να βολευτεί,
Τόσο τυχαίοι, τόσο προσωρινοί
Κι όμως αυτή την ασημαντότητα μας
Πώς να τη χαρούμε εμείς
Που σαν την αστερόσκονη
κουβαλάμε τον κώδικα της ζωής
σε τούτο το άπειρο και μοναχικό σύμπαν;» (σ. 62)
*Η ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ι. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής και αρθρογράφος, κάτοχος μεταπτυχιακού «Δημιουργικής γραφής και συγγραφής».
Δυο λόγια για την ποιήτρια
Η Άνθια Χριστοδούλου Θεοφίλου κατάγεται απ’ τη Λεμεσό της Κύπρου στην οποία και διαμένει μαζί με την οικογένειά της. Εργάζεται ως ψυχολόγος -σύμβουλος -ψυχοθεραπεύτρια στο Κέντρο Προσωπικής Ανάπτυξης και Aυτογνωσίας «Για την Ιθάκη», το οποίο και διευθύνει. Δίνει επίσης διαλέξεις, οργανώνει σεμινάρια και βιωματικά εργαστήρια κι έχει λάβει μέρος σε διάφορες τηλεοπτικές εκπομπές για την ενημέρωση του κοινού σε διάφορα ψυχολογικά θέματα. Πρόσφατα έγινε παρουσιάστρια σε δική της τηλεοπτική εκπομπή με θέμα την ψυχική και σωματική υγεία.
Αρθρογραφεί σε κυπριακά περιοδικά κι έχει δημοσιεύσει τόσο επιστημονικά άρθρα όσο και διηγήματα. Έχει συμμετάσχει με διηγήματά της στις συλλογές Οδός δημιουργικής γραφής (εκδόσεις Οσελότος 2011) και Ανθολογία σύντομου διηγήματος (εκδόσεις Γραφομηχανή 2014). Από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης κυκλοφόρησε η συλλογή διηγημάτων της με τίτλο Δάσος λύκων (2014). Από τις εκδόσεις Βακχικόν κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της Στην άλλη πλευρά του κρεβατιού (2023). Το Ξενοδοχείο της Αυτοπραγμάτωσης είναι η πρώτη ποιητική συλλογή της.
