xyrafi tou Okam credit stefanos aliprantis

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Το ξυράφι του Όκαμ» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Φωτογραφία: Στέφανος Αλιπράντης

Της Άννας Γρίβα

Η δεύτερη ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα θέτει στο επίκεντρό της την ποιητική συνείδηση και τον τρόπο που αυτή προσλαμβάνει τον άνθρωπο και τον κόσμο. Στη διάρκεια μίας περίπου ημέρας, οι στίχοι παρακολουθούν τις διαρκείς μεταβάσεις του ποιητικού υποκειμένου από τον εξωτερικό κόσμο στον εσωτερικό και αντιστρόφως. Κάθε ερέθισμα γίνεται αφορμή ενδοσκόπησης και κάθε σκέψη τροφοδοτεί τη θέαση του κόσμου με έναν νέο τρόπο.

Τίθεται έτσι στο προσκήνιο μια στάση που έρχεται σε αντιπαράθεση με τον σύγχρονο τρέχοντα τρόπο αντίληψης των πραγμάτων...

Εντός της συλλογής οριοθετούνται, κατά τη γνώμη μου, δύο διακριτά μέρη. Το πρώτο μέρος ορίζεται από τους στίχους: Αν μόνο το ψέμα/ είναι ευτυχία/ τότε ας είναι αλήθεια/ μόνο ό,τι μας κάνει ελεύθερους. Κατανοεί ο αναγνώστης εξαρχής ότι το ζητούμενο είναι η αναζήτηση της αλήθειας, που ίσως δεν οδηγεί στην ευτυχία, αλλά τελικά κατορθώνει την ελευθερία. Τίθεται έτσι στο προσκήνιο μια στάση που έρχεται σε αντιπαράθεση με τον σύγχρονο τρέχοντα τρόπο αντίληψης των πραγμάτων, κατά τον οποίο στόχος του ανθρώπου είναι η όσο το δυνατόν «αναίμακτη», χωρίς προσωπικούς, εσωτερικούς κινδύνους ευτυχία, η οποία συχνά βασίζεται σε μια πλαστή εικόνα του εαυτού. Το βιβλίο, λοιπόν, ορίζεται από μια επιστροφή σε έναν κόσμο, όπου πυρήνας κάθε προσπάθειας είναι η εύρεση του αληθούς.

Ο δύσκολος δρόμος της γνώσης

Αυτή η θέαση διαγράφεται και στη συνέχεια του βιβλίου: Γράφω δεν θα πει δημιουργώ/ θα πει διαχειρίζομαι, επισημαίνω. Με αυτούς τους στίχους δηλώνεται ότι η γραφή, η δημιουργία, η ποίηση είναι μια ανακάλυψη της μυστικής φύσης του υπάρχοντος. Σε εκείνο ακριβώς το σημείο λαμβάνει τη σημαντική του θέση και το άλογο της έμπνευσης: λόγος και υποσυνείδητο συλλειτουργούν και συμπληρώνουν το ένα το άλλο. Μέσα από αμέτρητους καθρέπτες, ο άνθρωπος παλεύει να διακρίνει το είδωλο από το πραγματικό ον. Ο κόσμος ερμηνεύεται πλατωνικά και ο άνθρωπος επιστρέφει στα πανάρχαια ερωτήματα. Το κάθε κάτοπτρο γίνεται αφορμή στοχασμού για τη φύση και τις δυνατότητες αυτής: Η φύση μπορεί να με δημιουργήσει και να με μιμηθεί. Ομοίως, σε άλλο ποίημα: Ο νους καταδύεται/ σε δυο διπλούς καθρέφτες/ της μνήμης/ και της ζωής – είναι, δηλαδή, ο χρόνος και η πολλαπλότητα των βιωμάτων που κάποτε δημιουργούν τα κάτοπτρα του εαυτού μας, που μας τραβούν μακριά από τον αληθινό μας πυρήνα. Κι όμως ο πυρήνας αυτός υπάρχει πάντοτε και γίνεται μια αυτόφωτη ανάγκη. Στο παρόν του ποιητικού υποκειμένου συνυπάρχουν η αίσθηση, η σκέψη, η γραφή, ενώ ο χώρος και ο χρόνος απορροφώνται σε μία και μόνη κατάσταση: Ο χώρος είναι εξίσου γριφώδης με το χρόνο/ αλλά πιο επίπεδος ή λιγότερο ελαστικός./ Επίσης: στο σκοτάδι μοιάζει να καμπυλώνεται λίγο/ προς τις άκρες και να στενεύει. Τότε είναι που συντελείται μια μετάβαση, η οποία συνίσταται στην καταβύθιση στον εαυτό με στόχο την άνοδό του στο φως: Ήρθε η ώρα να μπούμε στο θέμα. Να ανακαλύψουμε τους/ βυθισμένους εαυτούς μας, το ασήμι.

Mainas To xyrafi tou Okam EXOFΈτσι περνάμε στο δεύτερο μέρος, στο οποίο υπάρχει μια μετατόπιση, ως αποτέλεσμα της κατάδυσης στον εαυτό: Κι αν μόνο το ψέμα/ είναι ελευθερία/ τότε ας είναι αλήθεια/ αυτό που θα μας δίνει νόημα. Η αλήθεια δεν συνδέεται με την ευτυχία αλλά ούτε με την ελευθερία πια. Η αλήθεια είναι ένα νόημα που υπερβαίνει και τα δύο, ένα νόημα άρρητο και σε βάθος βιωμένο. Η πορεία της συνείδησης στο εξής γίνεται ακόμη πιο δύσβατη, αφού πάντοτε συντελείται μια ματαίωση, η αίσθηση του ερειπίου. Σε εκείνο ακριβώς το σημείο αναφαίνεται ο Θεός, ο οποίος ορίζεται ως ο δημιουργός της τύχης στον κόσμο των πιθανοτήτων και χαρακτηρίζεται από την απόσταση που τον χωρίζει από τα ανθρώπινα πάθη: Ξέρω πως κάπου, στο βασίλειό του/ ο δημιουργός του κόσμου των συμπτώσεων/ (κάτοχος της αναισθησίας θαυμάσιος)/ αναπαύεται ικανοποιημένος απ’ την τέχνη του. Ο καθένας μας είναι ο πρώτος άνθρωπος, εκείνος που προσπαθεί να αποφύγει όχι την πρώτη αμαρτία, αλλά την πρώτη πληγή: Τα πλευρά σου, Αδάμ – / φύλαγε τα πλευρά σου. Έτσι, φτάνει ο άνθρωπος στο οριακό εκείνο σημείο, όπου πρέπει να κατανοήσει το σώμα στη σχέση του με τη συνείδηση και τον κόσμο. Έλα σώμα/ δώσε χέρι: βοήθα, δηλαδή, σώμα, τον εαυτό, που είναι κάτι δικό σου αλλά και κάτι έξω από εσένα.

Όταν θα έχουμε ορίσει τη σχέση του εαυτού με το σώμα και το πνεύμα, με τον κόσμο, τη φύση και τον θεό, με την τύχη και το νόημα, με την ομορφιά, την ευδαιμονία και την ελευθερία, τότε βρίσκουν όλα την αληθινή τους διάσταση, τότε λάμπει η αλήθεια, γιατί μονάχα ο φόβος μεγαλώνει τη σημασία της ύλης. Όταν έχει φτάσει κανείς στην ουσία του στοχασμού και έχει ορίσει την θέση του στο σύμπαν εμείς ως άλλοι πια/ ξεπερνάμε τους εαυτούς μας.

Ο Όκαμ μάς προέτρεπε να αναζητούμε τις ελάχιστες προκείμενες, την απλούστερη μέθοδο, ως την ασφαλέστερη οδό της αλήθειας.

Ο Όκαμ μάς προέτρεπε να αναζητούμε τις ελάχιστες προκείμενες, την απλούστερη μέθοδο, ως την ασφαλέστερη οδό της αλήθειας. Την ίδια προτροπή κάνει και αυτό το βιβλίο: έχουμε έναν εαυτό πάντοτε ακέραιο στο βάθος του και αυτό το ελάχιστο δώρο της φύσης μάς είναι αρκετό, για να πορευτούμε προς την αλήθεια του κόσμου. Ας διαβάσουμε τα ποιήματα ως ένα εύστοχα δομημένο σύνολο, ως μια διάφανη και λιτή μικρογραφία πάνω στο αιώνιο ζήτημα του ανθρώπου, που είναι η πορεία από την άγνοια στη γνώση, μέσα από τον μόχθο, τη συντριβή και την έκσταση της ανακάλυψης.

* Η ΑΝΝΑ ΓΡΙΒΑ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα Εξόριστες βασίλισσες (εκδ. Μελάνι).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

«Αναγέννηση» του Χάρη Βλαβιανού (κριτική) – 39 ποιητικά πορτρέτα

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

...
«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

Για το βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη «Ποιήματα και τραγούδια» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη με τίτλο: «Δύο άντρες με φτερά πεταλούδας» © Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη. 

Γράφει ο Γιώργος Γκόζης

…ή αλλιώς, περί του υμνογραφι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ