xyrafi tou Okam credit stefanos aliprantis

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Το ξυράφι του Όκαμ» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Φωτογραφία: Στέφανος Αλιπράντης

Της Άννας Γρίβα

Η δεύτερη ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα θέτει στο επίκεντρό της την ποιητική συνείδηση και τον τρόπο που αυτή προσλαμβάνει τον άνθρωπο και τον κόσμο. Στη διάρκεια μίας περίπου ημέρας, οι στίχοι παρακολουθούν τις διαρκείς μεταβάσεις του ποιητικού υποκειμένου από τον εξωτερικό κόσμο στον εσωτερικό και αντιστρόφως. Κάθε ερέθισμα γίνεται αφορμή ενδοσκόπησης και κάθε σκέψη τροφοδοτεί τη θέαση του κόσμου με έναν νέο τρόπο.

Τίθεται έτσι στο προσκήνιο μια στάση που έρχεται σε αντιπαράθεση με τον σύγχρονο τρέχοντα τρόπο αντίληψης των πραγμάτων...

Εντός της συλλογής οριοθετούνται, κατά τη γνώμη μου, δύο διακριτά μέρη. Το πρώτο μέρος ορίζεται από τους στίχους: Αν μόνο το ψέμα/ είναι ευτυχία/ τότε ας είναι αλήθεια/ μόνο ό,τι μας κάνει ελεύθερους. Κατανοεί ο αναγνώστης εξαρχής ότι το ζητούμενο είναι η αναζήτηση της αλήθειας, που ίσως δεν οδηγεί στην ευτυχία, αλλά τελικά κατορθώνει την ελευθερία. Τίθεται έτσι στο προσκήνιο μια στάση που έρχεται σε αντιπαράθεση με τον σύγχρονο τρέχοντα τρόπο αντίληψης των πραγμάτων, κατά τον οποίο στόχος του ανθρώπου είναι η όσο το δυνατόν «αναίμακτη», χωρίς προσωπικούς, εσωτερικούς κινδύνους ευτυχία, η οποία συχνά βασίζεται σε μια πλαστή εικόνα του εαυτού. Το βιβλίο, λοιπόν, ορίζεται από μια επιστροφή σε έναν κόσμο, όπου πυρήνας κάθε προσπάθειας είναι η εύρεση του αληθούς.

Ο δύσκολος δρόμος της γνώσης

Αυτή η θέαση διαγράφεται και στη συνέχεια του βιβλίου: Γράφω δεν θα πει δημιουργώ/ θα πει διαχειρίζομαι, επισημαίνω. Με αυτούς τους στίχους δηλώνεται ότι η γραφή, η δημιουργία, η ποίηση είναι μια ανακάλυψη της μυστικής φύσης του υπάρχοντος. Σε εκείνο ακριβώς το σημείο λαμβάνει τη σημαντική του θέση και το άλογο της έμπνευσης: λόγος και υποσυνείδητο συλλειτουργούν και συμπληρώνουν το ένα το άλλο. Μέσα από αμέτρητους καθρέπτες, ο άνθρωπος παλεύει να διακρίνει το είδωλο από το πραγματικό ον. Ο κόσμος ερμηνεύεται πλατωνικά και ο άνθρωπος επιστρέφει στα πανάρχαια ερωτήματα. Το κάθε κάτοπτρο γίνεται αφορμή στοχασμού για τη φύση και τις δυνατότητες αυτής: Η φύση μπορεί να με δημιουργήσει και να με μιμηθεί. Ομοίως, σε άλλο ποίημα: Ο νους καταδύεται/ σε δυο διπλούς καθρέφτες/ της μνήμης/ και της ζωής – είναι, δηλαδή, ο χρόνος και η πολλαπλότητα των βιωμάτων που κάποτε δημιουργούν τα κάτοπτρα του εαυτού μας, που μας τραβούν μακριά από τον αληθινό μας πυρήνα. Κι όμως ο πυρήνας αυτός υπάρχει πάντοτε και γίνεται μια αυτόφωτη ανάγκη. Στο παρόν του ποιητικού υποκειμένου συνυπάρχουν η αίσθηση, η σκέψη, η γραφή, ενώ ο χώρος και ο χρόνος απορροφώνται σε μία και μόνη κατάσταση: Ο χώρος είναι εξίσου γριφώδης με το χρόνο/ αλλά πιο επίπεδος ή λιγότερο ελαστικός./ Επίσης: στο σκοτάδι μοιάζει να καμπυλώνεται λίγο/ προς τις άκρες και να στενεύει. Τότε είναι που συντελείται μια μετάβαση, η οποία συνίσταται στην καταβύθιση στον εαυτό με στόχο την άνοδό του στο φως: Ήρθε η ώρα να μπούμε στο θέμα. Να ανακαλύψουμε τους/ βυθισμένους εαυτούς μας, το ασήμι.

Mainas To xyrafi tou Okam EXOFΈτσι περνάμε στο δεύτερο μέρος, στο οποίο υπάρχει μια μετατόπιση, ως αποτέλεσμα της κατάδυσης στον εαυτό: Κι αν μόνο το ψέμα/ είναι ελευθερία/ τότε ας είναι αλήθεια/ αυτό που θα μας δίνει νόημα. Η αλήθεια δεν συνδέεται με την ευτυχία αλλά ούτε με την ελευθερία πια. Η αλήθεια είναι ένα νόημα που υπερβαίνει και τα δύο, ένα νόημα άρρητο και σε βάθος βιωμένο. Η πορεία της συνείδησης στο εξής γίνεται ακόμη πιο δύσβατη, αφού πάντοτε συντελείται μια ματαίωση, η αίσθηση του ερειπίου. Σε εκείνο ακριβώς το σημείο αναφαίνεται ο Θεός, ο οποίος ορίζεται ως ο δημιουργός της τύχης στον κόσμο των πιθανοτήτων και χαρακτηρίζεται από την απόσταση που τον χωρίζει από τα ανθρώπινα πάθη: Ξέρω πως κάπου, στο βασίλειό του/ ο δημιουργός του κόσμου των συμπτώσεων/ (κάτοχος της αναισθησίας θαυμάσιος)/ αναπαύεται ικανοποιημένος απ’ την τέχνη του. Ο καθένας μας είναι ο πρώτος άνθρωπος, εκείνος που προσπαθεί να αποφύγει όχι την πρώτη αμαρτία, αλλά την πρώτη πληγή: Τα πλευρά σου, Αδάμ – / φύλαγε τα πλευρά σου. Έτσι, φτάνει ο άνθρωπος στο οριακό εκείνο σημείο, όπου πρέπει να κατανοήσει το σώμα στη σχέση του με τη συνείδηση και τον κόσμο. Έλα σώμα/ δώσε χέρι: βοήθα, δηλαδή, σώμα, τον εαυτό, που είναι κάτι δικό σου αλλά και κάτι έξω από εσένα.

Όταν θα έχουμε ορίσει τη σχέση του εαυτού με το σώμα και το πνεύμα, με τον κόσμο, τη φύση και τον θεό, με την τύχη και το νόημα, με την ομορφιά, την ευδαιμονία και την ελευθερία, τότε βρίσκουν όλα την αληθινή τους διάσταση, τότε λάμπει η αλήθεια, γιατί μονάχα ο φόβος μεγαλώνει τη σημασία της ύλης. Όταν έχει φτάσει κανείς στην ουσία του στοχασμού και έχει ορίσει την θέση του στο σύμπαν εμείς ως άλλοι πια/ ξεπερνάμε τους εαυτούς μας.

Ο Όκαμ μάς προέτρεπε να αναζητούμε τις ελάχιστες προκείμενες, την απλούστερη μέθοδο, ως την ασφαλέστερη οδό της αλήθειας.

Ο Όκαμ μάς προέτρεπε να αναζητούμε τις ελάχιστες προκείμενες, την απλούστερη μέθοδο, ως την ασφαλέστερη οδό της αλήθειας. Την ίδια προτροπή κάνει και αυτό το βιβλίο: έχουμε έναν εαυτό πάντοτε ακέραιο στο βάθος του και αυτό το ελάχιστο δώρο της φύσης μάς είναι αρκετό, για να πορευτούμε προς την αλήθεια του κόσμου. Ας διαβάσουμε τα ποιήματα ως ένα εύστοχα δομημένο σύνολο, ως μια διάφανη και λιτή μικρογραφία πάνω στο αιώνιο ζήτημα του ανθρώπου, που είναι η πορεία από την άγνοια στη γνώση, μέσα από τον μόχθο, τη συντριβή και την έκσταση της ανακάλυψης.

* Η ΑΝΝΑ ΓΡΙΒΑ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα Εξόριστες βασίλισσες (εκδ. Μελάνι).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

Για την ποιητική συλλογή της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη «Τα λόγια του ονείρου» (εκδ. Βακχικόν). 

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ένα μεγάλο στόμα
ανοίγει η ψυχή
μες από τα μάτια τα βαθιά του χάους
και κράζει
πεταλούδες το πρωί ...



«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης...

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου «Κυψέλες» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφία © Pierre Bourjo.

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα, ένατη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου φέρει τον μονολεκτικό, πολύσημο τίτλο Κυψέλες,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου

Η Ελλάδα θα είναι η τιμώμενη χώρα της 53ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου, που θα πραγματοποιηθεί από τις 26 Ιανουαρίου μέχρι τις 7 Φεβρουαρίου και η οποία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά γεγονότα στον αραβικό κόσμο και σε όλη την Μέση Ανατολή. Στην φωτογραφία, ο Έλληνας πρέσβης στην Αίγυπτο, Νίκος ...

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ