nathalie jolie adespota

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Φιλντίση «Όλα τα αδέσποτα γατιά του ονείρου μου» (εκδ. Μικρή Άρκτος).

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα ποιητική συλλογή του Νίκου Φιλντίση, τρίτη κατά σειρά, που κυκλοφορεί υπό τον μάλλον πεζολογικό τίτλο Όλα τα αδέσποτα γατιά του ονείρου μου, επαναφέρει την εντύπωση της πρόσφατης στροφής που σημειώθηκε στη νεοελληνική ποίηση και στη νεοελληνική λογοτεχνία γενικότερα προς την έννοια και τη μορφή του ζώου, το οποίο έρχεται για να αποτυπώσει τον τρόπο που ο καλλιτέχνης αντιλαμβάνεται την παρουσία και τη θέση του σε σχέση με τη δική του ψυχοσύνθεση και ιδιοσυγκρασία, αλλά και σε σχέση με τη λογοτεχνική δημιουργία. Η ιδιαίτερα επιμελημένη έκδοση του βιβλίου συμπληρώνεται και ενισχύεται από τη δομική αρτιότητα που το χαρακτηρίζει και που συνίσταται στη διαίρεση του βιβλίου σε επιμέρους ενότητες, καθεμιά από τις οποίες φέρει και έναν ξεχωριστό τίτλο – «Καθ’ εαυτόν», «Κατά κόσμον», «Κατά πόθον», «Κατά τους ποιητές». Όπως διαφαίνεται και από τις φράσεις των υπότιτλων αυτών που αντιστοιχούν σε επιμέρους θεματικές, η ποίηση του Φιλντίση κατευθύνεται και επικεντρώνεται στους λίγο πολύ γνωστούς πυρήνες της ποίησης διαχρονικά, δηλαδή την αυτοαναφορά, τον περιβάλλοντα κόσμο, τον πόθο και το πάθος, την τέχνη.

Τα ποιήματα της συλλογής παρουσιάζουν και παρουσιάζονται με μία ποικιλία μορφών που έχουν στο ένα άκρο τους τον ελεύθερο στίχο και στο άλλο το αυστηρά δομημένο και μορφοποιημένο χαϊκού πάνω στη βάση του γνωστού συλλαβικού κανόνα των 5-7-5 συλλαβών ανά στίχο. Η συνύπαρξη αυτή δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ποιητικό αποτέλεσμα κάνοντας το βιβλίο να μοιάζει, ουσιαστικά, με σύνθεση μέσα στην οποία εναλλάσσεται η ελεύθερη στιχουργία με την παραδοσιακή φόρμα και, συνεκδοχικά, η μοντέρνα με την παραδοσιακή ποίηση. Η επιλογή του χαϊκού δεν είναι τυχαία. Πέρα από την αυτοτέλεια, την αυθυπαρξία και την αυταξία των συγκεκριμένων ποιημάτων, πέρα από την αναμφισβήτητη δύναμη και τη δυναμική που, κυρίως, λόγω της συντομίας και της πυρηνικής τους έκφρασης διαθέτουν, τα τρίστιχα αυτά αναλαμβάνουν μια σειρά από άλλες δυνατότητες και λειτουργίες που, παρά το γεγονός ότι δεν τα υποτάσσουν, σε κάποιο βαθμό τους προσδίδουν ενισχυτικό, συμπληρωματικό, ερμηνευτικό ρόλο και λόγο. Διαμορφώνεται έτσι ένα πολυσύνθετο ποιητικό πεδίο όπου η έκταση του ποιήματος, κάθε φορά, δίνει τον ρυθμό και τον τόνο και ποικίλλει την ταχύτητα και την ποιότητα της ανάγνωσης. Το στοιχείο αυτό έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον από τη στιγμή που δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να επιταχύνει ή να επιβραδύνει, να συμπαρασυρθεί και να απολαύσει ή να βυθιστεί στην περίσκεψη και την περισυλλογή με όσα διαβάζει.

Τα ποιήματα της συλλογής παρουσιάζουν και παρουσιάζονται με μία ποικιλία μορφών που έχουν στο ένα άκρο τους τον ελεύθερο στίχο και στο άλλο το αυστηρά δομημένο και μορφοποιημένο χαϊκού πάνω στη βάση του γνωστού συλλαβικού κανόνα των 5-7-5 συλλαβών ανά στίχο.

Η πρώτη εντύπωση που αποκομίζει κανείς από την ανάγνωση των ποιημάτων είναι η παρουσία μιας έντονης ρυθμικότητας, ένα είδος κυματισμού του λόγου που δεν μένει στο βάθος του ποιήματος, αλλά αναδύεται στην επιφάνεια και φέρνει καθένα από τα ποιήματα πολύ κοντά στις πρωταρχές του ποιητικού λόγου, στη βασική του πτυχή και λειτουργία που είναι η παρηγορία. Στην πραγματικότητα, αυτό που παρακολουθεί κανείς είναι η κατίσχυση του σπαραγμού, ενός σπαραγμού που θα μπορούσε ίσως να χαρακτηριστεί υπαρξιακός, θα μπορούσε όμως, ίσως πιο σωστά, να χαρακτηριστεί υπαρκτικός. Η διαφορά και η διαφοροποίηση είναι μικρή αλλά σημαντική. Η υπαρξιακός προσανατολισμός είναι πιο σαφής και συνειδητοποιημένος, ενώ ο υπαρκτικός αφορά και προκύπτει από το ασύλληπτο, το απροσδιόριστο, το τραγικό της ύπαρξης που δεν εξηγείται, δεν ερμηνεύεται, δεν ξεδιαλύνεται. Γι’ αυτό και, πολλές φορές, τα ποιήματα του Φιλντίση μοιάζουν απόπειρες να καταγραφεί και να αποτυπωθεί το ανεξήγητο και το δυσερμήνευτο, χωρίς μάλιστα την προοπτική μιας απάντησης, μιας λύσης, μιας διεξόδου: 

«όσο μεγαλώνω
τόσο μικραίνω

στο διάστημα αυτό
χάνω το ανθρώπινό μου βάρος
σπάει το κολιέ με τους πλανήτες

σαν να μην έφτανε αυτό
το ρούχο μου ξεχείλωσε
και σκοτεινό νερό
γλιστράω στις ραφές» 

«Σκοτεινό νερό»

fildisis mesa
Ο Νίκος Φιλντίσης γεννήθηκε το 1987, στην Αθήνα. Σπούδασε Βιολογία στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης και εργάστηκε στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Έρευνας με αντικείμενο τον σχεδιασμό και την ενίσχυση εμβολίων. Το 2102 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή «Το παραβάν» (εκδ. Οδός Πανός) ήταν υποψήφιος για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή «Γιάννης Βαρβέρης», της Εταιρείας Συγγραφέων. 
 

Η τραγικότητα της ύπαρξης την οποία διαπιστώνει με πόνο ο ποιητής προκύπτει από την πικρή συνειδητοποίηση δύο πραγματικοτήτων. Είναι αφενός η πραγματικότητα του θανάτου ο οποίος στοιχειώνει την ανθρώπινη ζωή κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να φαίνεται πως γίνεται ένα με αυτήν, πως ενώνεται και ταυτοποιείται μαζί της και, αφετέρου η κοινωνική πραγματικότητα η οποία φέρει επάνω της το στίγμα μιας μοίρας που είναι αποτέλεσμα ελεύθερης επιλογής και που μοιάζει αναπότρεπτη, άρα και πιο τραγική από τη μοίρα του θανάτου. Στο σημείο αυτό ο ποιητής γίνεται ιδιαίτερα αιχμηρός, ειρωνικός και σαρκαστικός μαζί, για να καταδείξει ακριβώς την πτώση, το ρήμαγμα, την κατάρρευση και την παρακμή που έκανε πράξη τον καθημερινό θάνατο μιας παράλογης ζωής: 

«οι παλάμες απλώσαν να σφίξουνε χέρια
μα ίσα τα δάχτυλα που βρήκαν
κι η μουσική από καιρό είχε τελειώσει
έτσι
αρχίσαμε χειρονομώντας να αφηγούμαστε
ο καθείς κάτι δικό του

που όλο μαζί
αν το συνέλεγες
έμοιαζε με τραγούδι μέλισσας
του ’21 του ’22 του ’43 του ’74 του
δύο χιλιάδες και κάτι κέρματα
που χορεύεται
σε κύκλο

συρτά ή επιληπτικά»

«Πανηγυρικός»

Δέος αντίπαλο του θανάτου αναδεικνύεται και προβάλλεται, μέσα κυρίως από τα ποιήματα της τρίτης υποενότητας, ο πόθος. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ποιητής επιλέγει να μιλήσει για τον πόθο και όχι για τον έρωτα ως είθισται διαχρονικά στην ποιητική πράξη και πρακτική. Η επιλογή αυτή συνάδει και εξυπηρετεί την πρόθεση του Φιλντίση, τη διάθεσή του να αναδείξει τις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, τις ενστικτώδεις αντιδράσεις που ξεφεύγουν από τον λογισμό και κυριαρχούν με τη δύναμή τους στις ποικίλες εκφάνσεις της ζωής. Ακόμα και ο πόθος όμως, όπως προσεγγίζεται και τεχνουργείται, κρύβει κάτι το τραγικό, το αιχμηρό, το αιμάτινο, έχει μέσα του και πάνω του ανεξίτηλη τη σφραγίδα του πόνου και του τέλους. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο πόθος σαν ένστικτο παντοδύναμο της ανθρώπινης υπόστασης ακυρώνεται. Ίσα ίσα που αποκτά μιαν άλλη διάσταση, αυτή της ποιητικής προοπτικής, της προσέγγισής του σαν κινητήριο ερέθισμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας και, μέσα από αυτή, της «εκλογίκευσης» και της καταξίωσής του.

fildisis exΜε αυτές τις σκέψεις και με αυτήν την οπτική ο ποιητής μεταβαίνει στην τελευταία του ποιητική κατάθεση που, αυτή τη φορά, αφορά την τέχνη του, την τέχνη του ποιητικού λόγου. Εδώ ο ποιητής αναλύεται σε εύστοχους στοχασμούς σχετικά με τον τρόπο που έχει η ποίηση να επηρεάζει, να προσδιορίζει και στην κυριολεξία να κυριαρχεί στη ζωή του ποιητή, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό, ώστε αυτός να καθίσταται αληθινός της υπηρέτης και θεράπων. Είναι φανερή εδώ η επιθυμία και η διάθεση του ποιητή να παραδεχθεί και να τονίσει την «υποταγή» ή, καλύτερα, την υπόταξή του στην ποίηση, γεγονός που ίσως πιστοποιεί και επικυρώνει την ανάγκη του να υπερασπιστεί το έργο του, να το τοποθετήσει στη δική του αξιολογική κλίμακα και να δικαιώσει με αυτόν τον τρόπο την αφοσίωσή του στη δούλεψη του στίχου. Γιατί, πράγματι, εκείνο που μπορεί κανείς με βεβαιότητα να υποστηρίξει στην περίπτωση της συγκεκριμένης συλλογής είναι η απόλυτη σύζευξη της τεχνικής αρτιότητας του στίχου, της προσεκτικής του και μετρημένης, ισορροπημένης και ζυγισμένης μέχρι την τελευταία λέξη σύνθεσης με το πάθος που κινητοποιεί τη γραφίδα του ποιητή, ένα πάθος που αποδεικνύει την καταιγιστικότητά του ακριβώς επειδή μοιάζει εκλογικευμένο και εγκεφαλικό.

* Η ΕΥΣΤΑΘΙΑ ΔΗΜΟΥ είναι φιλόλογος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο της, η συλλογή διηγημάτων «Κλέφτες + Αστυνόμοι» (εκδ. Γκοβόστη).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Bildungsroman, του Άκη Παπαντώνη (κριτική)

Bildungsroman, του Άκη Παπαντώνη (κριτική)

Κάθε μήνα, μια ποιητική συλλογή, μπαίνει στο μικροσκόπιο και εξετάζεται με πάθος και χωρίς κανέναν φόβο. Σήμερα, η πρώτη ποιητική συλλογή του Άκη Παπαντώνη «Bildungsroman» (εκδ. Κίχλη). 

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Bildungsroman ...

Το ξυράφι του Όκαμ, του Αλέξιου Μάινα

Το ξυράφι του Όκαμ, του Αλέξιου Μάινα

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Το ξυράφι του Όκαμ» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Φωτογραφία: Στέφανος Αλιπράντης

Της Άννας Γρίβα

Η δεύτερη ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα θέτει στο επίκεντρό της την ποιητική συνείδηση και τον τρό...

Η Μεγάλη Παρασκευή, του Στρατή Πασχάλη

Η Μεγάλη Παρασκευή, του Στρατή Πασχάλη

Για την ποιητική συλλογή του Στρατή Πασχάλη «Η Μεγάλη Παρασκευή & Ο τοίχος με την κόκκινη βουκαμβίλια» (Κάπα Εκδοτική). 

Της Λένας Καλλέργη

Η Μεγάλη Παρασκευή του Στρατή Πασχάλη είναι μια πολυδιάστατη ποιητική σύνθεση που έχει στον πυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ