alt

Για την ποιητική συλλογή του Nouri el Jarrah «Μια βάρκα για τη Λέσβο και άλλα ποιήματα» (μτφρ. Πέρσα Κουμούτση, εκδ. ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της σύγχρονης αραβικής ποίησης προσφέρει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό η έμπειρη μεταφράστρια Πέρσα Κουμούτση (κατευθείαν από τα αραβικά) αποδίδοντας στην ελληνική γλώσσα το έργο του σπουδαίου Σύριου ποιητή Nouri el Jarrah.

Η ίδια στο προλογικό της σημείωμα χαρακτηρίζει «τραγική» την ποίησή του έχοντας σαφή γνώση της γειτνίασης του ποιητικού του λόγου με τα όρια του τραγικού, όπως έχουν δοθεί από τους αρχαίους τραγικούς ποιητές. Ο ποιητής, πρόσφυγας ο ίδιος σε παλαιότερα χρόνια (έφυγε από την πατρίδα του το 1981), καταγράφει το σημερινό δράμα των Σύριων προσφύγων που οδηγημένοι από τη μοίρα τους καταφεύγουν μετά από μακρύ και εφιαλτικό ταξίδι (όσοι διασωθούν) στην πλησιέστερη ελληνική, σωτήρια ακτή της Λέσβου, για να συναντήσουν εκεί έναν νέο εφιάλτη μπροστά σε ένα αβέβαιο μέλλον. Πολύ δύσκολα μπορεί να αποδοθεί το δράμα τους μέσα από τη λογοτεχνική γραφή· σκηνές ανείπωτου πόνου δεν χρειάζονται τον φροντισμένο και ίσως λυρικά ωραιοποιημένο λόγο – τον έχουν ήδη υπερβεί με τη σκληρότητα της αλήθειας τους. Η ποίηση, όμως, απογυμνωμένη από κάθε εξωραϊσμό και αρκούμενη στο ελάχιστο των λέξεων, ίσως είναι ικανή να δείξει ένα κομμάτι της απελπισίας των ανθρώπων – και αυτό να θεωρηθεί αρκετό.

Ο Nouri el Jarrah γράφει ενσωματώνοντας στην ποίησή του μύθους, θρύλους και παραδόσεις, αντιστοιχίζει τα δικά του λόγια με τις παλαιές γραφές, παραπέμπει σε άλλα μακρινά ταξίδια φυγής αλλά και (μάταιης ίσως αλλά ποθητής) επιστροφής στην πατρίδα.

Ο Nouri el Jarrah γράφει ενσωματώνοντας στην ποίησή του μύθους, θρύλους και παραδόσεις, αντιστοιχίζει τα δικά του λόγια με τις παλαιές γραφές, παραπέμπει σε άλλα μακρινά ταξίδια φυγής αλλά και (μάταιης ίσως αλλά ποθητής) επιστροφής στην πατρίδα. Τα πρόσωπα για τα οποία μιλά είναι σύγχρονες μορφές ενός μεταποιημένου Οδυσσέα, που δεν γνωρίζει πια παρά μόνο τις ταλαιπωρίες του ταξιδιού χωρίς την ελπίδα να δει ξανά καπνό αναθρώσκοντα από τα σπίτια της πατρίδας του. Την ενδιαφέρουσα αναλογία επισημαίνει και ο ποιητής Παύλος Πέζαρος στον Πρόλογό του στο βιβλίο γράφοντας για τον ιδιότυπο «διάλογο» – αντίστιξη μεταξύ αραβικής και ελληνικής κουλτούρας με την επίκληση στη Σαπφώ και στη θάλασσα του Αιγαίου αλλά κυρίως με τα επτά συν ένα αριθμητικά μέλη (πλάκες), στα οποία ο Σύριος ποιητής χωρίζει την ποιητική του σύνθεση σαν να χαράσσει τους στίχους του σε αρχαίες μαρμάρινες πλάκες ενσωματώνοντας μέσα τους τις Φωνές σαν τα λειτουργικά εμβόλιμα χορικά Στάσιμα στην αρχαία τραγωδία.

«[…]
Σύριοι, εξαντλημένοι, δυστυχείς, εσείς που παλεύετε με τα
κύματα, εσείς που ξεβράζεστε στις ακτές νεκροί, εμπύρετοι
κι εσείς που με λαχτάρα ανείπωτη και πρόσωπα φωτεινά,
και αναγεννημένη ελπίδα, φτάνετε στις θλιμμένες όχθες
αυτής της γης της Λέσβου, που δεν σταμάτησε ποτέ να
θρηνεί την καταστροφή της Τροίας.
[…]
Επιβιβάζεστε σε βάρκες και σας καταπίνει η θάλασσα, εκτός
από εκείνη της Λέσβου, ενώ εγώ, πεθαίνω στη Σικελία, στην
εξορία όπου βρίσκομαι, μακριά από το σπίτι μου. Μην εμπιστεύεστε
τον Ποσειδώνα, ούτε το καράβι του Οδυσσέα, μην πιστέψετε
τις επιστολές, ούτε τις λέξεις. Δεν απέμεινε από το καράβι του Κάδμου
που δραπέτευσε μαζί με την αδελφή του από την καμένη Σουρ,
παρά μόνο τα συντρίμμια του».
(I. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΛΑΚΑ, ΣΑΝ ΕΚΕΙΝΗ ΤΟΥ ΜΩΥΣΗ)

Η μεταφράστρια, με την άριστη γνώση της αραβικής γλώσσας και των ιδιαιτεροτήτων της, αποδίδει στην ελληνική γλώσσα (που έχει «“δομικές” γλωσσολογικές και νοηματικές αντιστοιχίες με την αραβική που δεν υπάρχουν σε άλλες γλώσσες», όπως μας πληροφορεί) όχι μόνο το νόημα των λέξεων και τη δομή του αρχικού κειμένου αλλά το ύφος καθώς και το πνεύμα της ποίησης του Nouri el Jarrah. Αυτό άλλωστε είναι και το στοίχημα που δίνει ο κάθε μεταφραστής καθώς αναμετράται με το ξενόγλωσσο κείμενο στο δύσκολο εγχείρημα της πιστής αλλά και ποιητικής απόδοσης. Η αξία μιας ποιητικής μετάφρασης καταδεικνύεται από την αίσθηση που σου δημιουργεί, καθώς διαβάζεις, πως πρόκειται για ποίηση που γράφτηκε εξ αρχής στην ελληνική γλώσσα. Κάτι πολύ σημαντικό.

alt
Ο Σύριος ποιητής Nouri al-Jarrah (γενν. 1956 στη Δαμασκό),
μετακόμισε στη Βηρυττό το 1981, έπειτα στην Κύπρο και
τελικά στο Λονδίνο, όπου δουλεύει ως δημοσιογράφος
σε πολλές αραβόφωνες εφημερίδες. Ίδρυσε και
εξέδωσε το λογοτεχνικό περιοδικό Al-Katiba,
από το οποίο κυκλοφόρησαν 15 τεύχη.




«[…]
Θρηνώ τη Συρία που χάθηκε,
σαν λάβαρο που το κομμάτιασε ο άνεμος.
Θρηνώ τα παιδιά της και το νυχτερινό παιχνίδι τους,
τη δίψα των κοριτσιών και τον πόνο στις φωνές τους.
Θρηνώ το τραγούδι μου
που
δεν
έχει
επίλογο…»
 
Φωνή
«Κατέβηκα από ένα βουνό της Δαμασκού,
στον ήλιο του Δία…
Είδα το γέλιο
στη χαρά των παιδιών που έπαιζαν,
τις κορδέλες που έσταζαν αίμα».
(VII. ΕΒΔΟΜΗ ΠΛΑΚΑ)

Ο Nouri el Jarrah, ένας από τους σημαντικότερους Άραβες ποιητές του 20ού και 21ου αιώνα, καταφέρνει να δώσει μια ποιητική σύνθεση που έχει μεν ως αφορμή το δράμα των Σύριων προσφύγων, ωστόσο αφορά κάθε κατατρεγμένο όπου γης, κάθε άνθρωπο που αναγκάζεται να στερηθεί τα απαραίτητα καταφεύγοντας (αν επιζήσει) σε ανοίκειο (αν όχι εχθρικό εντελώς) περιβάλλον αναζητώντας το πέρασμα σε μια καινούργια, πιο τυχερή ζωή. Αφορά όμως και όλους εμάς που, μέσα στη θεωρούμενη ασφάλεια μιας προστατευμένης προσώρας ζωής, δεν εννοούμε το δράμα του άλλου αλλά και την πιθανή ανατροπή των δεδομένων μας σε ένα γύρισμα της τύχης ή πιο ρεαλιστικά σε μια παράμετρο των πολιτικών συμφερόντων. Ως ποιητής νιώθει πως πρέπει να δώσει με τη φωνή του βήμα ελάχιστο σε όποιον έχει στερηθεί το δικαίωμα να μιλάει. Γράφει ολοκληρώνοντας το συνθετικό του ποίημα:

«Σύριοι, εξαντλημένοι, εσείς που τρέμετε από το κρύο στις ακτές. […] Μετά την καταιγίδα και τη συντριβή, σηκωθείτε πάνω. Εγερθείτε, σε κάθε γλώσσα, σε κάθε βιβλίο, σε κάθε εποχή, και σε κάθε φαντασία. Εξυψωθείτε παντού και λάμψετε, όπως η αστραπή ανάμεσα στα δέντρα».

Στο εξώφυλλο και στο οπισθόφυλλο δύο έργα του ζωγράφου Βαγγέλη Τζερμιά αποτυπώνουν με έξοχα μινιμαλιστικό εικαστικό τρόπο όσα αφηγείται ποιητικά ο Nouri el Jarrah.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).


altΜια βάρκα για τη Λέσβο και άλλα ποιήματα
Mια ελεγεία για τις κόρες της (Μεγάλης) Άρκτου
Nouri el Jarrah
Μτφρ. (από τα αραβικά) Πέρσα Κουμούτση
ΑΩ 2019
Σελ. 72, τιμή εκδότη €12,72

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

«Birds in the night» του Σταμάτη Πολενάκη (κριτική)

Για το ποίημα του Σταμάτη Πολενάκη «Birds in the night», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ενύπνιο. 

Γράφει η Σοφία Διονυσοπούλου

NOTTURNO ΣΕ ΛΑ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

Birds in the night ή Άσμα ασμάτων της αρχής της χιλιετίας. Ένα ποίημα χωρισμένο σε μικρ...

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

«Ευτοπία» των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου (κριτική)

Για τη συλλογή με σονέτα των Ευριπίδη Γαραντούδη και Σοφίας Κολοτούρου «Ευτοπία» (εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, έργο του Πάμπλο Πικάσο. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι συναντήσεις μεταξύ λογοτεχνών δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ