alt

Για την ποιητική συλλογή του Nouri el Jarrah «Μια βάρκα για τη Λέσβο και άλλα ποιήματα» (μτφρ. Πέρσα Κουμούτση, εκδ. ΑΩ).

Της Διώνης Δημητριάδου

Ένα χαρακτηριστικό δείγμα της σύγχρονης αραβικής ποίησης προσφέρει στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό η έμπειρη μεταφράστρια Πέρσα Κουμούτση (κατευθείαν από τα αραβικά) αποδίδοντας στην ελληνική γλώσσα το έργο του σπουδαίου Σύριου ποιητή Nouri el Jarrah.

Η ίδια στο προλογικό της σημείωμα χαρακτηρίζει «τραγική» την ποίησή του έχοντας σαφή γνώση της γειτνίασης του ποιητικού του λόγου με τα όρια του τραγικού, όπως έχουν δοθεί από τους αρχαίους τραγικούς ποιητές. Ο ποιητής, πρόσφυγας ο ίδιος σε παλαιότερα χρόνια (έφυγε από την πατρίδα του το 1981), καταγράφει το σημερινό δράμα των Σύριων προσφύγων που οδηγημένοι από τη μοίρα τους καταφεύγουν μετά από μακρύ και εφιαλτικό ταξίδι (όσοι διασωθούν) στην πλησιέστερη ελληνική, σωτήρια ακτή της Λέσβου, για να συναντήσουν εκεί έναν νέο εφιάλτη μπροστά σε ένα αβέβαιο μέλλον. Πολύ δύσκολα μπορεί να αποδοθεί το δράμα τους μέσα από τη λογοτεχνική γραφή· σκηνές ανείπωτου πόνου δεν χρειάζονται τον φροντισμένο και ίσως λυρικά ωραιοποιημένο λόγο – τον έχουν ήδη υπερβεί με τη σκληρότητα της αλήθειας τους. Η ποίηση, όμως, απογυμνωμένη από κάθε εξωραϊσμό και αρκούμενη στο ελάχιστο των λέξεων, ίσως είναι ικανή να δείξει ένα κομμάτι της απελπισίας των ανθρώπων – και αυτό να θεωρηθεί αρκετό.

Ο Nouri el Jarrah γράφει ενσωματώνοντας στην ποίησή του μύθους, θρύλους και παραδόσεις, αντιστοιχίζει τα δικά του λόγια με τις παλαιές γραφές, παραπέμπει σε άλλα μακρινά ταξίδια φυγής αλλά και (μάταιης ίσως αλλά ποθητής) επιστροφής στην πατρίδα.

Ο Nouri el Jarrah γράφει ενσωματώνοντας στην ποίησή του μύθους, θρύλους και παραδόσεις, αντιστοιχίζει τα δικά του λόγια με τις παλαιές γραφές, παραπέμπει σε άλλα μακρινά ταξίδια φυγής αλλά και (μάταιης ίσως αλλά ποθητής) επιστροφής στην πατρίδα. Τα πρόσωπα για τα οποία μιλά είναι σύγχρονες μορφές ενός μεταποιημένου Οδυσσέα, που δεν γνωρίζει πια παρά μόνο τις ταλαιπωρίες του ταξιδιού χωρίς την ελπίδα να δει ξανά καπνό αναθρώσκοντα από τα σπίτια της πατρίδας του. Την ενδιαφέρουσα αναλογία επισημαίνει και ο ποιητής Παύλος Πέζαρος στον Πρόλογό του στο βιβλίο γράφοντας για τον ιδιότυπο «διάλογο» – αντίστιξη μεταξύ αραβικής και ελληνικής κουλτούρας με την επίκληση στη Σαπφώ και στη θάλασσα του Αιγαίου αλλά κυρίως με τα επτά συν ένα αριθμητικά μέλη (πλάκες), στα οποία ο Σύριος ποιητής χωρίζει την ποιητική του σύνθεση σαν να χαράσσει τους στίχους του σε αρχαίες μαρμάρινες πλάκες ενσωματώνοντας μέσα τους τις Φωνές σαν τα λειτουργικά εμβόλιμα χορικά Στάσιμα στην αρχαία τραγωδία.

«[…]
Σύριοι, εξαντλημένοι, δυστυχείς, εσείς που παλεύετε με τα
κύματα, εσείς που ξεβράζεστε στις ακτές νεκροί, εμπύρετοι
κι εσείς που με λαχτάρα ανείπωτη και πρόσωπα φωτεινά,
και αναγεννημένη ελπίδα, φτάνετε στις θλιμμένες όχθες
αυτής της γης της Λέσβου, που δεν σταμάτησε ποτέ να
θρηνεί την καταστροφή της Τροίας.
[…]
Επιβιβάζεστε σε βάρκες και σας καταπίνει η θάλασσα, εκτός
από εκείνη της Λέσβου, ενώ εγώ, πεθαίνω στη Σικελία, στην
εξορία όπου βρίσκομαι, μακριά από το σπίτι μου. Μην εμπιστεύεστε
τον Ποσειδώνα, ούτε το καράβι του Οδυσσέα, μην πιστέψετε
τις επιστολές, ούτε τις λέξεις. Δεν απέμεινε από το καράβι του Κάδμου
που δραπέτευσε μαζί με την αδελφή του από την καμένη Σουρ,
παρά μόνο τα συντρίμμια του».
(I. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΛΑΚΑ, ΣΑΝ ΕΚΕΙΝΗ ΤΟΥ ΜΩΥΣΗ)

Η μεταφράστρια, με την άριστη γνώση της αραβικής γλώσσας και των ιδιαιτεροτήτων της, αποδίδει στην ελληνική γλώσσα (που έχει «“δομικές” γλωσσολογικές και νοηματικές αντιστοιχίες με την αραβική που δεν υπάρχουν σε άλλες γλώσσες», όπως μας πληροφορεί) όχι μόνο το νόημα των λέξεων και τη δομή του αρχικού κειμένου αλλά το ύφος καθώς και το πνεύμα της ποίησης του Nouri el Jarrah. Αυτό άλλωστε είναι και το στοίχημα που δίνει ο κάθε μεταφραστής καθώς αναμετράται με το ξενόγλωσσο κείμενο στο δύσκολο εγχείρημα της πιστής αλλά και ποιητικής απόδοσης. Η αξία μιας ποιητικής μετάφρασης καταδεικνύεται από την αίσθηση που σου δημιουργεί, καθώς διαβάζεις, πως πρόκειται για ποίηση που γράφτηκε εξ αρχής στην ελληνική γλώσσα. Κάτι πολύ σημαντικό.

alt
Ο Σύριος ποιητής Nouri al-Jarrah (γενν. 1956 στη Δαμασκό),
μετακόμισε στη Βηρυττό το 1981, έπειτα στην Κύπρο και
τελικά στο Λονδίνο, όπου δουλεύει ως δημοσιογράφος
σε πολλές αραβόφωνες εφημερίδες. Ίδρυσε και
εξέδωσε το λογοτεχνικό περιοδικό Al-Katiba,
από το οποίο κυκλοφόρησαν 15 τεύχη.




«[…]
Θρηνώ τη Συρία που χάθηκε,
σαν λάβαρο που το κομμάτιασε ο άνεμος.
Θρηνώ τα παιδιά της και το νυχτερινό παιχνίδι τους,
τη δίψα των κοριτσιών και τον πόνο στις φωνές τους.
Θρηνώ το τραγούδι μου
που
δεν
έχει
επίλογο…»
 
Φωνή
«Κατέβηκα από ένα βουνό της Δαμασκού,
στον ήλιο του Δία…
Είδα το γέλιο
στη χαρά των παιδιών που έπαιζαν,
τις κορδέλες που έσταζαν αίμα».
(VII. ΕΒΔΟΜΗ ΠΛΑΚΑ)

Ο Nouri el Jarrah, ένας από τους σημαντικότερους Άραβες ποιητές του 20ού και 21ου αιώνα, καταφέρνει να δώσει μια ποιητική σύνθεση που έχει μεν ως αφορμή το δράμα των Σύριων προσφύγων, ωστόσο αφορά κάθε κατατρεγμένο όπου γης, κάθε άνθρωπο που αναγκάζεται να στερηθεί τα απαραίτητα καταφεύγοντας (αν επιζήσει) σε ανοίκειο (αν όχι εχθρικό εντελώς) περιβάλλον αναζητώντας το πέρασμα σε μια καινούργια, πιο τυχερή ζωή. Αφορά όμως και όλους εμάς που, μέσα στη θεωρούμενη ασφάλεια μιας προστατευμένης προσώρας ζωής, δεν εννοούμε το δράμα του άλλου αλλά και την πιθανή ανατροπή των δεδομένων μας σε ένα γύρισμα της τύχης ή πιο ρεαλιστικά σε μια παράμετρο των πολιτικών συμφερόντων. Ως ποιητής νιώθει πως πρέπει να δώσει με τη φωνή του βήμα ελάχιστο σε όποιον έχει στερηθεί το δικαίωμα να μιλάει. Γράφει ολοκληρώνοντας το συνθετικό του ποίημα:

«Σύριοι, εξαντλημένοι, εσείς που τρέμετε από το κρύο στις ακτές. […] Μετά την καταιγίδα και τη συντριβή, σηκωθείτε πάνω. Εγερθείτε, σε κάθε γλώσσα, σε κάθε βιβλίο, σε κάθε εποχή, και σε κάθε φαντασία. Εξυψωθείτε παντού και λάμψετε, όπως η αστραπή ανάμεσα στα δέντρα».

Στο εξώφυλλο και στο οπισθόφυλλο δύο έργα του ζωγράφου Βαγγέλη Τζερμιά αποτυπώνουν με έξοχα μινιμαλιστικό εικαστικό τρόπο όσα αφηγείται ποιητικά ο Nouri el Jarrah.

* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο της βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ο ευτυχισμένος Σίσυφος» (εκδ. ΑΩ).


altΜια βάρκα για τη Λέσβο και άλλα ποιήματα
Mια ελεγεία για τις κόρες της (Μεγάλης) Άρκτου
Nouri el Jarrah
Μτφρ. (από τα αραβικά) Πέρσα Κουμούτση
ΑΩ 2019
Σελ. 72, τιμή εκδότη €12,72

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

«Γυναικών τε» του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη (κριτική) – Δέος και λατρεία για τις γυναίκες του κόσμου

Για την ποιητική συλλογή του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη «Γυναικών τε, Ποίηση», (εκδ. Εύμαρος). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του Γιάννη Μόραλη «Νέα γυναίκα». 

Γράφει η Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη

...

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

«Μύθοι για το τέλος του κόσμου» της Ευτυχίας Παναγιώτου (κριτική) – O μύθος της ανθρώπινης συνθήκης

Για την ποιητική συλλογή της Ευτυχίας Παναγιώτου «Μύθοι για το τέλος του κόσμου» (εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γκάι Ντένινγκ. 

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Οι ...

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

«Το πιο ωραίο τοπίο» του Διονύση Στεργιούλα (κριτική) – Ποίηση κρυφά αισιόδοξη

Για την ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα «Το πιο ωραίο τοπίο» (εκδ. Νησίδες). Kεντρική εικόνα: πίνακας της ζωγράφου Ντι Νίκερσον. 

Γράφει ο Ιγνάτης Χουβαρδάς

Στην σχετικά πρόσφατη ποιητική συλλογή του Διονύση Στεργιούλα με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...
Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Η Λαμπρινή Λαδά σε ένα διαδραστικό workshop στη ΒιβλιοΠρόταση στο Μαρούσι

Διαδραστικό workshop με τη Λαμπρινή Λαδά, στη ΒιβλιοΠρόταση, το Σάββατο 9 Μαρτίου, την επομένη της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας.

Επιμέλεια: Book Press

Η ομάδα της ΒιβλιοΠρότασης, διοργανώνει το Σάββατο 9 Μαρτίου και ώρα 12:00, ένα διαδραστι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ