lakis papastathis 728

Για τη συλλογή κειμένων του Λάκη Παπαστάθη «Ο δάσκαλος αγαπούσε το βωβό σινεμά» (εκδ. Πόλις). Ο Λάκης Παπαστάθης έχει ενισχύσει την αγορά του πολιτισμού με σημαντικά δείγματα δημιουργικής παραγωγής υπό την έννοια της πρωτότυπης, ευρηματικής, ενίοτε αποκλίνουσας από την κοινή αντίληψη, και πάντως επιλεκτικής διαχείρισης υλικού από μια βαθειά δεξαμενή βιωμάτων και γνώσεων. 

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Με αυτή την προϋπόθεση, το έργο του Λάκη Παπαστάθη διαθέτει αφενός τη διάσταση της παραστατικής έκφρασης και τεκμηρίωσης, που αντιπροσωπεύουν οι κινηματογραφικές ταινίες του Τον καιρό των Ελλήνων (1981), Θεόφιλος (1987), Το μόνον της ζωής του ταξείδιον (με αφορμή τον βίο και το έργο του Γεωργίου Βιζυηνού, 2001), Ταξίδι στη Μυτιλήνη (2010), με τις οποίες θα πρέπει να συνεκτιμηθεί και η μικρού μήκους Γράμματα από την Αμερική (1972), καθώς και η αποφασιστική εμπλοκή του στην ιδιαιτέρως σημαντική τηλεοπτική εκπομπή «Παρασκήνιο», και αφετέρου τη διάσταση της λογοτεχνικής γραφής, όπου ανήκουν οι συλλογές διηγημάτων Η νυχτερίδα πέταξε (2002), Η ήσυχη (2005), Το καλοκαίρι θα παίξει την Κλυταιμνήστρα (2011), καθώς και Όταν ο Δαμιανός γύριζε την Ευδοκία (2006) ως μια ενδιαφέρουσα, τεκμηριωμένη αποτύπωση των σταδίων παραγωγής καλλιτεχνικού έργου.

altΑυτή η δημιουργική συμπεριφορά του Λάκη Παπαστάθη αναγνωρίζεται και στο βιβλίο Ο δάσκαλος αγαπούσε το βωβό σινεμά ως σύνθεση πενήντα αριθμημένων, αφηγηματικών κειμένων με ιδιαίτερους τίτλους. Σημασιολογική εστίαση στην οργάνωση του βιβλίου αποτελεί το περιεχόμενο με τη συνακόλουθη λειτουργικότητα της διδασκαλίας ως συνειδητής διαδικασίας για τη διατύπωση και μετάδοση πληροφοριών, όπως άλλωστε προειδοποιεί και το εκτός αρίθμησης κείμενο («Διδάσκω σημαίνει παίρνω την ευθύνη») που εισάγει τη θεματική ανάπτυξη του βιβλίου.

Τα κείμενα αντιστοιχούν στις θεματικές και αισθητικές ενότητες μιας εκτενούς πινακοθήκης που αποτυπώνει ποικίλες διαπροσωπικές σχέσεις με ένα ευρύτατο φάσμα λεπτομερειών, ακόμα και των πλέον φαινομενικά «ασήμαντων» (π.χ. τα ψίχουλα στο τραπεζάκι του επαρχιακού καφενείου), μέσα σε φυσικά, αστικά, κοινωνικά τοπία ως πεδία για τα κέρδη και τις ζημίες του βίου και ως γέφυρα ανάμεσα στον αντικειμενικό κόσμο και στην τέχνη.

Η συναρπαστική, καλειδοσκοπική, αλλά και γοητευτική αφήγηση καταγράφει τον διάλογο ανάμεσα στην τέχνη και στη ζωή.

Στην πραγματικότητα όμως η συναρπαστική, καλειδοσκοπική, αλλά και γοητευτική αφήγηση καταγράφει τον διάλογο ανάμεσα στην τέχνη και στη ζωή, μάλλον αποδίδει την ουσία και τα φαινόμενα της ζωής μέσα στην τέχνη με έμφαση στην ύψιστη μορφή επικοινωνίας που αντιπροσωπεύει η σχέση διδάσκοντος και διδασκομένου (όπου πάντως υπάρχει και η πρόβλεψη για μια ενδεχόμενη απόρριψη του δασκάλου από τον μαθητή ως μια μορφή «πατροκτονίας»).

Κατά την ευρηματική οργάνωση κάθε κειμένου σε δύο μέρη, εκ των οποίων το πρώτο αποτελεί ανάπτυξη θεματικής με τη μορφή παραδειγματικής διδασκαλίας, ενώ το δεύτερο λειτουργεί ως διδακτική «άσκηση» με ζητούμενο την πρόσληψη και την παραστατική απόδοση της θεματικής, κυριαρχεί η τέχνη σε όλες τις δημιουργικές εκφάνσεις της: πρωτίστως η λογοτεχνία και η χρήση της γλώσσας (με τη συνακόλουθη όσο και απαραίτητη αξιοποίηση των λεξικών, και με τον τρόπο αυτόν δηλώνεται η έμφαση στη λογοτεχνική μορφή του κειμένου ασχέτως θεματικού περιεχομένου), και περαιτέρω η μουσική, η εικόνα, το θέατρο, ο χορός, καθώς και η σχέση της τέχνης με την παράδοση, αλλά και η σχέση της τέχνης με την κριτική.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Λάκης Παπαστάθης φαίνεται να διαχειρίζεται με ενδιαφέρουσα επιχειρηματολογία σημαντικά ζητήματα, όπως είναι: η σχέση του αντικειμενικού και του υπο-/κειμενικού κόσμου, η σχέση του βιώματος και της δημιουργίας, η σχέση ανάμεσα στη δημιουργία και στη σιωπή, το πλήρες νοημάτων κενό ή η πλήρης σημασίας σιωπή, η σχέση ανάμεσα στο έργο τέχνης και στον αποδέκτη, η σχέση εικόνας και κειμένου, η σχέση εικόνας και ήχου, η σχέση τέχνης και τεχνολογίας, η ποιότητα και η ποσότητα στη δημιουργία, η δημιουργία απέναντι στην ανάγνωση, στην ερμηνεία, στην απόδοση, στην αποτύπωση, στην αναπαράσταση, στη σημειολογία, η δημιουργία σε σχέση με τη φαντασία, με τον φόβο, με τον τρόμο σε ό,τι αφορά τον δημιουργό, τον ερμηνευτή, τον αποδέκτη, η σχέση ανάμεσα στον λόγο, στη γλώσσα των εικόνων, στη γλώσσα των ήχων, στη μιμόγλωσσα (γλώσσα του σώματος), η επιφάνεια των πραγμάτων και η σημασιολογική διαστρωμάτωση κάτω από την προσπελάσιμη όψη, κυρίως η δημιουργία ανάμεσα ή απέναντι στη ζωή και στον θάνατο.

alt
   Ο Λάκης Παπαστάθης
 

Παράλληλα τον Λάκη Παπαστάθη φαίνεται να απασχολούν έννοιες, όπως: η σχέση του υλικού με το άυλο, η νομοτέλεια, το δίκαιο, η εξουσία, η συγκίνηση, η ένταση, η αμεσότητα, η φιλοδοξία, η ειρωνεία, ο αποχαιρετισμός, η τραγικότητα, η ανασφάλεια, ο ναρκισσισμός, η έπαρση, η επιθετικότητα, η αδικία, το αίσθημα και το συναίσθημα.

Μέσα στο πολύμορφο αυτό σημασιολογικό τοπίο συναντώνται συγγραφείς (π.χ. Κ.Π. Καβάφης, Κώστας Καρυωτάκης, Άγγελος Σικελιανός, Γιώργος Σεφέρης, Οδυσσέας Ελύτης, Μανόλης Αναγνωστάκης, Μιχάλης Κατσαρός, Γιώργος Ιωάννου, Δημήτρης Κεχαΐδης, αλλά και Λωτρεαμόν και Αντόν Τσέχωφ), συνθέτες (π.χ. Μότσαρτ, αλλά και Μάνος Λοΐζος), εικαστικοί καλλιτέχνες (π.χ. Ιωάννης Αλταμούρας, Πικάσσο), δημιουργοί από την πολυσήμαντη περιοχή του θεάτρου (π.χ. Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, Θωμάς Οικονόμου, Μαρίκα Κοτοπούλη, Κατίνα Παξινού, Αλέξης Μινωτής, Κλεόβουλος Κλώνης, Αντώνης Φωκάς, Βασίλης Λογοθετίδης, Κάρολος Κουν, Έλλη Λαμπέτη, Λευτέρης Βογιατζής), δημιουργοί από την εξίσου πολυσήμαντη, εκτενή περιοχή του κινηματογράφου βωβού και ομιλούντος, παλαιού και νέου (π.χ. αδελφοί Λυμιέρ, Παμπστ, Μούρναου, οι μεγάλοι ρώσοι, Μπουνιουέλ, αλλά και Αλέκος Σακελάριος, Αλέξης Δαμιανός, Θόδωρος Αγγελόπουλος), και κοντά τους ο κριτικός Γιάννης Μπακογιαννόπουλος.

Ο Λάκης Παπαστάθης συνδυάζει δρόμους, πλατείες, κτήρια, αγάλματα του ανοιχτού χώρου ως τοπόσημα που δηλώνουν τη διαχρονική παρουσία της τέχνης και γενικότερα της πολιτισμικής παραγωγής κατά τη ροή της γενικής αλλά και της ατομικής/προσωπικής ιστορίας.

Με αυτά τα μεγέθη πολιτισμικής τεκμηρίωσης και αναφοράς ως υλικό σπουδών εντός και κυρίως εκτός αιθουσών (η περιπατητική διδασκαλία), ο Λάκης Παπαστάθης συνδυάζει δρόμους, πλατείες, κτήρια, αγάλματα του ανοιχτού χώρου ως τοπόσημα που δηλώνουν τη διαχρονική παρουσία της τέχνης και γενικότερα της πολιτισμικής παραγωγής κατά τη ροή της γενικής αλλά και της ατομικής/προσωπικής ιστορίας.

Ο Λάκης Παπαστάθης επιμένει ιδιαιτέρως στη σχέση παρελθόντος και παρόντος (το παρελθόν εμπλέκεται διαρκώς στο παρόν), στη βιωματική πρόσληψη του προσωπικού και του ιστορικού χρόνου ως παράγοντα προσδιοριστικό της δημιουργίας, στην αποτύπωση της ροής του χρόνου επάνω στα έργα τέχνης.

Αν ακολουθήσουμε τους «συναισθηματικούς οδοδείκτες» (για να παραπέμψω και στον Ρίχαρντ Βάγκνερ) που οδηγούν στην παραβίαση των ορίων ανάμεσα στα εξωτερικά και στα εσωτερικά τοπία, όπως αυτά αποτυπώνονται στα κείμενα του βιβλίου, θα αναγνωρίσουμε τη δεσπόζουσα έμφαση του Λάκη Παπαστάθη σε ιδέες, σε έννοιες, σε νοήματα, σε βιώματα, και όχι σε ανθρώπινους χαρακτήρες στο πλαίσιο της επικοινωνιακής συμπεριφοράς τους με εργαλείο τον εκφερόμενο λόγο. Η εστίαση αφορά τη γλώσσα του σώματος (μιμόγλωσσα) που διεκπεραιώνει κινήσεις, εκφράσεις του προσώπου, βλέμματα ως κώδικας διατύπωσης και μετάδοσης του μηνύματος.

Το βιβλίο του Λάκη Παπαστάθη λειτουργεί ως ένα σημαντικό, παραδειγματικό εργαλείο για την αισθητική της διδακτικής.

Η παραπομπή στον βωβό κινηματογράφο είναι αυτονόητη, και με τον τρόπο αυτόν είναι δυνατόν να προσλάβουμε την αναβάθμιση του τίτλου του κείμενου «Ο δάσκαλος αγαπούσε το βωβό σινεμά» εκ των περιεχομένων της έκδοσης σε τίτλο του βιβλίου ως συνόλου.

Με αυτές τις προϋποθέσεις το συγκεκριμένο βιβλίο, σε απόλυτη έννοια, χωρίς δηλαδή να συνεκτιμηθεί κατ’ ανάγκην με το μέχρι τώρα έργο του Λάκη Παπαστάθη, λειτουργεί ως ένα σημαντικό, παραδειγματικό εργαλείο για την αισθητική της διδακτικής στο πλαίσιο της ελεύθερης όσο και ευρείας περιοχής της πολιτισμικής παιδείας.

Παράλληλα, η θεματική οργάνωση προσκαλεί σε ποικίλες προσεγγίσεις σύμφωνα με το κατά περίπτωση βιωματικό και γνωστικό φορτίο, καθώς και με τις προτεραιότητες των αποδεκτών σε ό,τι αφορά την πρόσληψη των αγαθών της τέχνης και γενικότερα της πολιτισμικής αγοράς.


* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.

 

altΟ δάσκαλος αγαπούσε το βωβό σινεμά
Λάκης Παπαστάθης
Πόλις 2014
Σελ. 160, τιμή € 12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΛΑΚΗ ΠΑΠΑΣΤΑΘΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» του Μπεν Άνσελ (κριτική) – Οι πέντε παγίδες της δημοκρατίας και πώς να τις αποφύγουμε

«Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» του Μπεν Άνσελ (κριτική) – Οι πέντε παγίδες της δημοκρατίας και πώς να τις αποφύγουμε

Για το βιβλίο του Μπεν Άνσελ [Ben Ansell] «Γιατί η πολιτική αποτυγχάνει» (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Η πολιτική αποτυγχάνει όταν πιστεύουμε ή υποκρινόμαστε πως πιστεύουμε ότι μπορο...

«Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» − Έτσι χτίστηκε ο μύθος του Έλληνα κροίσου

«Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» − Έτσι χτίστηκε ο μύθος του Έλληνα κροίσου

Για τον τόμο του Ιδρύματος Ωνάση «Ιστορία των επιχειρήσεων Ωνάση 1924-1975» (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Κεντρική εικόνα: (από αριστερά) Θεόδωρος Γαροφαλίδης, Σοφοκλής Βενιζέλος, Αριστοτέλης Ωνάσης. Πηγή: Αρχείο Ωνάση, Αρχείο Κλεισθένη Δασκαλάκου.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Διασκέδαση μέχρι θανάτου» του Νιλ Πόστμαν (κριτική) – Το «λάθος» του Όργουελ και η δικαίωση του Χάξλεϋ: από την τηλεόραση στον πολιτισμό της εικόνας

«Διασκέδαση μέχρι θανάτου» του Νιλ Πόστμαν (κριτική) – Το «λάθος» του Όργουελ και η δικαίωση του Χάξλεϋ: από την τηλεόραση στον πολιτισμό της εικόνας

Για το βιβλίο του Νιλ Πόστμαν [Neil Postman] «Διασκέδαση μέχρι θανάτου: ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος» (μτφρ. Φωτεινή Ρουγκούνη, Αφροδίτη Τζαμουράνη, εκδ. Παπαζήση).

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Το περίφημο βιβλίο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

Παρουσίαση της έκδοσης των Ημερολογίων του (1943-2014) Κώστα Στεργιόπουλου, με τίτλο Ex Nihilo, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Γιάννης Μαρίνος του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής»).

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων και η Ελληνική Εταιρε...

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ