le-fils-de-la-vie emile-fabry

Του Δημήτρη Αργασταρά

Στο βιβλίο του «Το νήμα της ζωής» ο ψυχαναλυτής Στήβεν Γκρος συγκεντρώνει περίπου τριανταμία περιπτώσεις ασθενών του, τριανταμία ανθρώπινες ιστορίες, στις οποίες ευσύνοπτα και γλαφυρά αναδεικνύει τη θεραπευτική δυναμική της ψυχανάλυσης αλλά και των ίδιων των ασθενών καθώς προσπαθούν να κατανοήσουν και να ξαναβρούν το χαμένο νόημα στις πράξεις και τα συναισθήματά τους.

Όπως έχουν δείξει, για παράδειγμα, τα μυθιστορήματα του Ίρβιν Γιάλομ και τα βιβλία του Χόρχε Μπουκάι, η λογοτεχνία βρίσκει μια ιδιαίτερη απήχηση όταν συναντάται με την ψυχολογία. Αυτό οφείλεται μάλλον στο ότι στον πυρήνα της προβληματικής της δεύτερης περιέχονται στοιχεία που αγγίζουν τον καθένα μας αλλά και σε μια εγγενή εκλεκτική συγγένεια που χαρακτηρίζει και τις δύο. Ήδη από την καταγραφή των ιστοριών των πρώτων του ασθενών (όπως στις περίφημες περιπτώσεις της Ντόρα, του μικρού Χανς, του ''Λυκανθρώπου'') ο Φρόυντ έκανε μια παρατήρηση που εξέπληξε και τον ίδιο: οι ιστορίες του διαβάζονταν σαν μυθιστορήματα, κάτι που απέδωσε στην φύση του ίδιου του αντικειμένου και όχι στην δική του ικανότητα. Όπως γράφει: «από μια ενδελεχή παρουσίαση των ψυχικών διαδικασιών, όπως αυτές που έχει συνηθίσει κανείς να ακούει από ποιητές, μπορώ να κερδίσω, αν εφαρμόσω κάποιους λίγους ψυχολογικούς τύπους, ένα είδος ''ανάγνωσης'' της ασθένειας». Έτσι, αυτή η εφεύρεση του Φρόυντ, η αφήγηση των ιστοριών των περιπτώσεων, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως ο ακρογωνιαίος λίθος της ψυχανάλυσης, δημιούργησε ένα νέο αφηγηματολογικό πεδίο όπου προηγουμένως κανείς δεν είχε εξερευνήσει και που θα αποδεικνυόταν έκτοτε τόσο γοητευτικό.

Αναζητώντας ένα τρόπο να διηγηθούμε την ιστορία μας 

«Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς».

Ομοίως μέσα από την αφήγηση των περιπτώσεων των ασθενών του ο Γκρος φανερώνει με όμορφο και πετυχημένο τρόπο τις οφειλές του στον Φρόυντ και την ίδια στιγμή συνθέτει το πρόσωπο ενός ζεστού, ανθρώπινου, υπομονετικού και δημιουργικού ψυχοθεραπευτή επί το έργο, ενός ανθρώπου με ενσυναίσθηση και πραγματικό ενδιαφέρον. Πολύ χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναδεικνύει την σχέση ανάμεσα στις φαινομενικά τυχαίες λέξεις που χρησιμοποιούν οι ασθενείς του και τα πραγματικά τους ασυνείδητα συναισθήματα, ενώ αποκαλυπτική είναι και η σημασία που δίνει στην ανάλυση των ονείρων και των ελεύθερων συνειρμών τους. Ο Γκρος χρησιμοποιεί την ανάλυση ως ένα είδος ενδοσκόπησης που δίνει ιδιαίτερη προσοχή στα δευτερεύοντα και αχνά στοιχεία, σε αυτό που στον καθημερινό άνθρωπο φαίνεται συμπτωματικό και χωρίς νόημα, γιατί όπως γράφει «αν δεν καταφέρναμε να κατανοήσουμε τις δυνάμεις που τον είχαν ωθήσει σε αυτή (την συμπεριφορά), θα είχαμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι θα την επαναλάμβανε», αλλά ταυτόχρονα δίνει μεγάλη σημασία και στη δυνατότητα του ατόμου να διηγηθεί την ιστορία του και να έχει την αίσθηση πως αυτή ακούστηκε προσεκτικά από έναν άλλο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς: ονειρευόμαστε αυτή την ιστορία, αναπτύσσουμε συμπτώματα ή οδηγούμαστε σε πράξεις που δεν κατανοούμε».

Οι ασθενείς του Γκρος είναι ως επί το πλείστον συνηθισμένοι, καθημερινοί άνθρωποι –εμπίπτουν στην «ψυχοπαθολογία της κανονικότητας» του Φρόυντ (χρησιμοποιούμε γι’ αυτούς αυτόν τον όρο για να αποφύγουμε την μάλλον πιο άκομψη λέξη ''πελάτες'')– και έτσι δεν είναι καθόλου δύσκολο να παρακολουθήσουμε από κοντά τις διαδρομές και τις επιλογές τους, να βρούμε σε αυτές γνώριμα στοιχεία, ακόμη και να ταυτιστούμε μαζί τους. Ο παθολογικός ψεύτης, ο αυτοκαταστροφικός τύπος, ο ηλικιωμένος καθηγητής που αφήνεται πλέον να γευτεί τη γαλήνη στη σεξουαλική του ιδιαιτερότητα, η νοσηρή ερωτική προσκόλληση, τα προβλήματα που αναπτύσσονται μεταξύ παιδιών και γονιών και μέσα στο ζευγάρι, οι τραυματικές παιδικές εμπειρίες, ακόμη κι όταν είναι ανεπαίσθητες, ο φόβος της απώλειας και η συμφιλίωση με το θάνατο αποτελούν περιπτώσεις της ''διπλανής πόρτας'', και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται είναι εξίσου διεισδυτικός, ευθύβολος και αναγνωστικά απολαυστικός – το τελευταίο είναι ένα ακόμη σπουδαίο στοιχείο του βιβλίου : ο Γκρος γράφει ως ένας ικανός διηγηματογράφος.

Ψυχανάλυση μέσα από την λογοτεχνία

Grosz-2Στο βιβλίο του Γκρος δεν λείπουν και οι αναφορές στην λογοτεχνία, σε γνωστά και χαρακτηριστικά έργα, και θα σταθώ σε δύο παραδείγματα που μου έκαναν μεγαλύτερη εντύπωση. Στην μία περίπτωση προχωρά σε μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική ανάλυση του αφηγήματος «Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα» του Ντίκενς, για το οποίο γράφει ότι «περιγράφει μια εκπληκτική ψυχολογική μεταμόρφωση και ο συγγραφέας μάς διδάσκει κάτι πολύ σημαντικό γύρω από το πώς αλλάζουν οι άνθρωποι». Χωρίς να αποκαλύψουμε περισσότερα, είναι πολύ πετυχημένη η αναλογία στην οποία προβαίνει τελικά: «θα πρέπει να παίξω τον ρόλο των πνευμάτων του Ντίκενς: να κρατήσω τον ασθενή σε επαφή με αυτό που τον στοιχειώνει και να το αφήσω να επιδράσει». Σε μια άλλη ιστορία, για να περιγράψει την υπαρξιακή αρνητικότητα του ασθενή του, ο Γκρος χρησιμοποιεί το παράδειγμα του γραφέα Μπάρτλμπι του Χέρμαν Μέλβιλ. Το «θα προτιμούσα όχι» που απευθύνει ο Μπάρτλμπι σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να αποτελέσει έναν οδηγό για να ''διαβάσουμε'' εκείνη την περίπτωση όπου κυριαρχεί η καταθλιπτική επιθυμία να γυρίσουμε την πλάτη στον κόσμο και να απαρνηθούμε τις συνήθεις, φυσιολογικές επιθυμίες και ανάγκες.

Καταλήγοντας, με «Το νήμα της Ζωής» ο Στήβεν Γκρος μάς αφήνει να ρίξουμε μια ματιά στο έργο της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας, μας φανερώνει τη θεραπευτική σημασία της ψυχανάλυσης και, ακόμη πιο σημαντικό, την σημασία που έχει η πραγματική επαφή ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που προσπαθούν να επικοινωνήσουν και να κατανοήσουν αληθινά ο ένας τον άλλο. Και τελικά, το βιβλίο του δικαιώνεται χάρη στον ανθρωπισμό και την αισθητική του αξία.

argastaras@yahoo.gr

* Ο πίνακας της κεντρικής εικόνας είναι το έργο του Βέλγου ζωγράφου Emile Fabry (1865-1966) με τίτλο "Το νήμα της ζωής". 

Grosz-3Το νήμα της ζωής
Stephen Grosz
Μτφ: Πέτρος Γεωργίου
Πατάκης 2013, σελ. 301

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το υπερκινητικό παιδί, του Ουμπέρτο Τζουκάρντι Μέρλι

Το υπερκινητικό παιδί, του Ουμπέρτο Τζουκάρντι Μέρλι

Για το βιβλίο «Το υπερκινητικό παιδί - Δεν μπορώ να σταματήσω» (μτφρ. Γιοβάνα Βεσσαλά) του ψυχαναλυτή Ουμπέρτο Τζουκάρντι Μέρλι που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος.

Της Ελένης Κορόβηλα

Στο ευσύνοπτο βιβλίο του Το υπερκινητικό παιδί&n...

Τα ζώα και εμείς, της Έλλης Βιντιάδη

Τα ζώα και εμείς, της Έλλης Βιντιάδη

Για το βιβλίο της Έλλης Βιντιάδη «Τα ζώα και εμείς» (σειρά Μικρές Εισαγωγές, εκδ. Παπαδόπουλος). Εικόνα: Υπεύθυνη κέντρου αποκατάστασης ζώων επιβραβεύει έναν μικρό ελέφαντα.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Δεν το περίμενα πως θα το έλ...

Στο βάθος του αιώνα – ένα αφήγημα για την Αθήνα, του Νίκου Βατόπουλου

Στο βάθος του αιώνα – ένα αφήγημα για την Αθήνα, του Νίκου Βατόπουλου

Για το βιβλίο του Νίκου Βατόπουλου «Στο βάθος του αιώνα – Ένα αφήγημα για την Αθήνα» (εκδ. Μεταίχμιο). Στην εικονογράφηση, φωτογραφία της Χριστίνας Κουτσογιάννη που αποτυπώνει ένα «τυπικό» στιγμιότυπο της αθηναϊκής ζωής. 

Της Έλενας Χουζούρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μια μέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1911, γεννήθηκε στη Ζυρίχη ο Μαξ Φρις, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μαξ Φρις μεγάλωσε στη Ζυρίχη με τον πατέρα του, Φραντς Μπρούνο Φρις κ...

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Για τον συλλογικό τόμο «Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία – Νέες φιλοσοφικές και ιστορικές προσεγγίσεις» (Επιμελητές τόμου: Σωτήρης Μητραλέξης, Paul Tyson, Peter Harrison, επίμετρο: Αθανάσιος Σ. Φωκάς, εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: Γαλιλαίος: «Κι όμως γυρίζει».

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι ...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ