le-fils-de-la-vie emile-fabry

Του Δημήτρη Αργασταρά

Στο βιβλίο του «Το νήμα της ζωής» ο ψυχαναλυτής Στήβεν Γκρος συγκεντρώνει περίπου τριανταμία περιπτώσεις ασθενών του, τριανταμία ανθρώπινες ιστορίες, στις οποίες ευσύνοπτα και γλαφυρά αναδεικνύει τη θεραπευτική δυναμική της ψυχανάλυσης αλλά και των ίδιων των ασθενών καθώς προσπαθούν να κατανοήσουν και να ξαναβρούν το χαμένο νόημα στις πράξεις και τα συναισθήματά τους.

Όπως έχουν δείξει, για παράδειγμα, τα μυθιστορήματα του Ίρβιν Γιάλομ και τα βιβλία του Χόρχε Μπουκάι, η λογοτεχνία βρίσκει μια ιδιαίτερη απήχηση όταν συναντάται με την ψυχολογία. Αυτό οφείλεται μάλλον στο ότι στον πυρήνα της προβληματικής της δεύτερης περιέχονται στοιχεία που αγγίζουν τον καθένα μας αλλά και σε μια εγγενή εκλεκτική συγγένεια που χαρακτηρίζει και τις δύο. Ήδη από την καταγραφή των ιστοριών των πρώτων του ασθενών (όπως στις περίφημες περιπτώσεις της Ντόρα, του μικρού Χανς, του ''Λυκανθρώπου'') ο Φρόυντ έκανε μια παρατήρηση που εξέπληξε και τον ίδιο: οι ιστορίες του διαβάζονταν σαν μυθιστορήματα, κάτι που απέδωσε στην φύση του ίδιου του αντικειμένου και όχι στην δική του ικανότητα. Όπως γράφει: «από μια ενδελεχή παρουσίαση των ψυχικών διαδικασιών, όπως αυτές που έχει συνηθίσει κανείς να ακούει από ποιητές, μπορώ να κερδίσω, αν εφαρμόσω κάποιους λίγους ψυχολογικούς τύπους, ένα είδος ''ανάγνωσης'' της ασθένειας». Έτσι, αυτή η εφεύρεση του Φρόυντ, η αφήγηση των ιστοριών των περιπτώσεων, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως ο ακρογωνιαίος λίθος της ψυχανάλυσης, δημιούργησε ένα νέο αφηγηματολογικό πεδίο όπου προηγουμένως κανείς δεν είχε εξερευνήσει και που θα αποδεικνυόταν έκτοτε τόσο γοητευτικό.

Αναζητώντας ένα τρόπο να διηγηθούμε την ιστορία μας 

«Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς».

Ομοίως μέσα από την αφήγηση των περιπτώσεων των ασθενών του ο Γκρος φανερώνει με όμορφο και πετυχημένο τρόπο τις οφειλές του στον Φρόυντ και την ίδια στιγμή συνθέτει το πρόσωπο ενός ζεστού, ανθρώπινου, υπομονετικού και δημιουργικού ψυχοθεραπευτή επί το έργο, ενός ανθρώπου με ενσυναίσθηση και πραγματικό ενδιαφέρον. Πολύ χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναδεικνύει την σχέση ανάμεσα στις φαινομενικά τυχαίες λέξεις που χρησιμοποιούν οι ασθενείς του και τα πραγματικά τους ασυνείδητα συναισθήματα, ενώ αποκαλυπτική είναι και η σημασία που δίνει στην ανάλυση των ονείρων και των ελεύθερων συνειρμών τους. Ο Γκρος χρησιμοποιεί την ανάλυση ως ένα είδος ενδοσκόπησης που δίνει ιδιαίτερη προσοχή στα δευτερεύοντα και αχνά στοιχεία, σε αυτό που στον καθημερινό άνθρωπο φαίνεται συμπτωματικό και χωρίς νόημα, γιατί όπως γράφει «αν δεν καταφέρναμε να κατανοήσουμε τις δυνάμεις που τον είχαν ωθήσει σε αυτή (την συμπεριφορά), θα είχαμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι θα την επαναλάμβανε», αλλά ταυτόχρονα δίνει μεγάλη σημασία και στη δυνατότητα του ατόμου να διηγηθεί την ιστορία του και να έχει την αίσθηση πως αυτή ακούστηκε προσεκτικά από έναν άλλο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς: ονειρευόμαστε αυτή την ιστορία, αναπτύσσουμε συμπτώματα ή οδηγούμαστε σε πράξεις που δεν κατανοούμε».

Οι ασθενείς του Γκρος είναι ως επί το πλείστον συνηθισμένοι, καθημερινοί άνθρωποι –εμπίπτουν στην «ψυχοπαθολογία της κανονικότητας» του Φρόυντ (χρησιμοποιούμε γι’ αυτούς αυτόν τον όρο για να αποφύγουμε την μάλλον πιο άκομψη λέξη ''πελάτες'')– και έτσι δεν είναι καθόλου δύσκολο να παρακολουθήσουμε από κοντά τις διαδρομές και τις επιλογές τους, να βρούμε σε αυτές γνώριμα στοιχεία, ακόμη και να ταυτιστούμε μαζί τους. Ο παθολογικός ψεύτης, ο αυτοκαταστροφικός τύπος, ο ηλικιωμένος καθηγητής που αφήνεται πλέον να γευτεί τη γαλήνη στη σεξουαλική του ιδιαιτερότητα, η νοσηρή ερωτική προσκόλληση, τα προβλήματα που αναπτύσσονται μεταξύ παιδιών και γονιών και μέσα στο ζευγάρι, οι τραυματικές παιδικές εμπειρίες, ακόμη κι όταν είναι ανεπαίσθητες, ο φόβος της απώλειας και η συμφιλίωση με το θάνατο αποτελούν περιπτώσεις της ''διπλανής πόρτας'', και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται είναι εξίσου διεισδυτικός, ευθύβολος και αναγνωστικά απολαυστικός – το τελευταίο είναι ένα ακόμη σπουδαίο στοιχείο του βιβλίου : ο Γκρος γράφει ως ένας ικανός διηγηματογράφος.

Ψυχανάλυση μέσα από την λογοτεχνία

Grosz-2Στο βιβλίο του Γκρος δεν λείπουν και οι αναφορές στην λογοτεχνία, σε γνωστά και χαρακτηριστικά έργα, και θα σταθώ σε δύο παραδείγματα που μου έκαναν μεγαλύτερη εντύπωση. Στην μία περίπτωση προχωρά σε μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική ανάλυση του αφηγήματος «Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα» του Ντίκενς, για το οποίο γράφει ότι «περιγράφει μια εκπληκτική ψυχολογική μεταμόρφωση και ο συγγραφέας μάς διδάσκει κάτι πολύ σημαντικό γύρω από το πώς αλλάζουν οι άνθρωποι». Χωρίς να αποκαλύψουμε περισσότερα, είναι πολύ πετυχημένη η αναλογία στην οποία προβαίνει τελικά: «θα πρέπει να παίξω τον ρόλο των πνευμάτων του Ντίκενς: να κρατήσω τον ασθενή σε επαφή με αυτό που τον στοιχειώνει και να το αφήσω να επιδράσει». Σε μια άλλη ιστορία, για να περιγράψει την υπαρξιακή αρνητικότητα του ασθενή του, ο Γκρος χρησιμοποιεί το παράδειγμα του γραφέα Μπάρτλμπι του Χέρμαν Μέλβιλ. Το «θα προτιμούσα όχι» που απευθύνει ο Μπάρτλμπι σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να αποτελέσει έναν οδηγό για να ''διαβάσουμε'' εκείνη την περίπτωση όπου κυριαρχεί η καταθλιπτική επιθυμία να γυρίσουμε την πλάτη στον κόσμο και να απαρνηθούμε τις συνήθεις, φυσιολογικές επιθυμίες και ανάγκες.

Καταλήγοντας, με «Το νήμα της Ζωής» ο Στήβεν Γκρος μάς αφήνει να ρίξουμε μια ματιά στο έργο της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας, μας φανερώνει τη θεραπευτική σημασία της ψυχανάλυσης και, ακόμη πιο σημαντικό, την σημασία που έχει η πραγματική επαφή ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που προσπαθούν να επικοινωνήσουν και να κατανοήσουν αληθινά ο ένας τον άλλο. Και τελικά, το βιβλίο του δικαιώνεται χάρη στον ανθρωπισμό και την αισθητική του αξία.

argastaras@yahoo.gr

* Ο πίνακας της κεντρικής εικόνας είναι το έργο του Βέλγου ζωγράφου Emile Fabry (1865-1966) με τίτλο "Το νήμα της ζωής". 

Grosz-3Το νήμα της ζωής
Stephen Grosz
Μτφ: Πέτρος Γεωργίου
Πατάκης 2013, σελ. 301

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

Για το βιβλίο-μαρτυρία του Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) «Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» (μτφρ. Γιώργος Μπολιεράκης, εκδ. Στερέωμα).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Πολλές φορές ...

«Οικιακή βοηθός» της Στέφανι Λαντ: Όταν τα «λευκά σκουπίδια» αποκτούν φωνή

«Οικιακή βοηθός» της Στέφανι Λαντ: Όταν τα «λευκά σκουπίδια» αποκτούν φωνή

Για το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Στέφανι Λαντ (Stephanie Land) «Οικιακή βοηθός» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

Ένα βιβλίο που έχει γίνει σειρά στο Νetflix, έχει μεταφραστεί ήδη σε δεκαεπτά γλώσσες, προτείνεται από το...

«Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» του Μίλαν Κούντερα (κριτική)

«Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» του Μίλαν Κούντερα (κριτική)

Για τον τόμο με δύο κείμενα του Μίλαν Κούντερα (Milan Kundera) «Ο ακρωτηριασμός της Δύσης ή Η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης» (μτφρ. Γιάννης Η. Χάρης, εκδ. Εστία), εκ των οποίων το πρώτο διαβάστηκε στο Συνέδριο των Τσεχοσλοβάκων Συγγραφέων το 1967 και το δεύτερο δημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό “Le Débat” τον Νοέμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

30 χρόνια από την ίδρυση του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού – Βραβεύτηκε η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου, στον κήπο του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, στον αναγεννημένο χώρο της οικίας Μποδοσάκη, πραγματοποιήθηκε η επετειακή εκδήλωση για τον εορτασμό των τριάντα χρόνων από την ίδρυση του ΕΙΠ (1992-2022). Κεντρική εικόνα: Ο Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, Νίκος Α. Κούκης, προ...

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Ελίζαμπεθ Στράουτ: «Στην πανδημία, ο χρόνος έπαψε να υπάρχει»

Σε συνέντευξή της στον Guardian, η Αμερικανίδα πεζογράφος Ελίζαμπεθ Στράουτ (Elizabeth Strout) μίλησε για το μυθιστόρημά της «Lucy by the Sea», στο οποίο επανεμφανίζονται οι πρωταγωνίστριες των παλαιότερων μυθιστορημάτων της «Το όνομά μου είναι Λούσυ Μπάρτον» και «Όλιβ Κίττριτζ». Αμφότερα κυκλοφορούν από τις εκδόσει...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ