le-fils-de-la-vie emile-fabry

Του Δημήτρη Αργασταρά

Στο βιβλίο του «Το νήμα της ζωής» ο ψυχαναλυτής Στήβεν Γκρος συγκεντρώνει περίπου τριανταμία περιπτώσεις ασθενών του, τριανταμία ανθρώπινες ιστορίες, στις οποίες ευσύνοπτα και γλαφυρά αναδεικνύει τη θεραπευτική δυναμική της ψυχανάλυσης αλλά και των ίδιων των ασθενών καθώς προσπαθούν να κατανοήσουν και να ξαναβρούν το χαμένο νόημα στις πράξεις και τα συναισθήματά τους.

Όπως έχουν δείξει, για παράδειγμα, τα μυθιστορήματα του Ίρβιν Γιάλομ και τα βιβλία του Χόρχε Μπουκάι, η λογοτεχνία βρίσκει μια ιδιαίτερη απήχηση όταν συναντάται με την ψυχολογία. Αυτό οφείλεται μάλλον στο ότι στον πυρήνα της προβληματικής της δεύτερης περιέχονται στοιχεία που αγγίζουν τον καθένα μας αλλά και σε μια εγγενή εκλεκτική συγγένεια που χαρακτηρίζει και τις δύο. Ήδη από την καταγραφή των ιστοριών των πρώτων του ασθενών (όπως στις περίφημες περιπτώσεις της Ντόρα, του μικρού Χανς, του ''Λυκανθρώπου'') ο Φρόυντ έκανε μια παρατήρηση που εξέπληξε και τον ίδιο: οι ιστορίες του διαβάζονταν σαν μυθιστορήματα, κάτι που απέδωσε στην φύση του ίδιου του αντικειμένου και όχι στην δική του ικανότητα. Όπως γράφει: «από μια ενδελεχή παρουσίαση των ψυχικών διαδικασιών, όπως αυτές που έχει συνηθίσει κανείς να ακούει από ποιητές, μπορώ να κερδίσω, αν εφαρμόσω κάποιους λίγους ψυχολογικούς τύπους, ένα είδος ''ανάγνωσης'' της ασθένειας». Έτσι, αυτή η εφεύρεση του Φρόυντ, η αφήγηση των ιστοριών των περιπτώσεων, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως ο ακρογωνιαίος λίθος της ψυχανάλυσης, δημιούργησε ένα νέο αφηγηματολογικό πεδίο όπου προηγουμένως κανείς δεν είχε εξερευνήσει και που θα αποδεικνυόταν έκτοτε τόσο γοητευτικό.

Αναζητώντας ένα τρόπο να διηγηθούμε την ιστορία μας 

«Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς».

Ομοίως μέσα από την αφήγηση των περιπτώσεων των ασθενών του ο Γκρος φανερώνει με όμορφο και πετυχημένο τρόπο τις οφειλές του στον Φρόυντ και την ίδια στιγμή συνθέτει το πρόσωπο ενός ζεστού, ανθρώπινου, υπομονετικού και δημιουργικού ψυχοθεραπευτή επί το έργο, ενός ανθρώπου με ενσυναίσθηση και πραγματικό ενδιαφέρον. Πολύ χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο, σε ορισμένες περιπτώσεις, αναδεικνύει την σχέση ανάμεσα στις φαινομενικά τυχαίες λέξεις που χρησιμοποιούν οι ασθενείς του και τα πραγματικά τους ασυνείδητα συναισθήματα, ενώ αποκαλυπτική είναι και η σημασία που δίνει στην ανάλυση των ονείρων και των ελεύθερων συνειρμών τους. Ο Γκρος χρησιμοποιεί την ανάλυση ως ένα είδος ενδοσκόπησης που δίνει ιδιαίτερη προσοχή στα δευτερεύοντα και αχνά στοιχεία, σε αυτό που στον καθημερινό άνθρωπο φαίνεται συμπτωματικό και χωρίς νόημα, γιατί όπως γράφει «αν δεν καταφέρναμε να κατανοήσουμε τις δυνάμεις που τον είχαν ωθήσει σε αυτή (την συμπεριφορά), θα είχαμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι θα την επαναλάμβανε», αλλά ταυτόχρονα δίνει μεγάλη σημασία και στη δυνατότητα του ατόμου να διηγηθεί την ιστορία του και να έχει την αίσθηση πως αυτή ακούστηκε προσεκτικά από έναν άλλο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς: ονειρευόμαστε αυτή την ιστορία, αναπτύσσουμε συμπτώματα ή οδηγούμαστε σε πράξεις που δεν κατανοούμε».

Οι ασθενείς του Γκρος είναι ως επί το πλείστον συνηθισμένοι, καθημερινοί άνθρωποι –εμπίπτουν στην «ψυχοπαθολογία της κανονικότητας» του Φρόυντ (χρησιμοποιούμε γι’ αυτούς αυτόν τον όρο για να αποφύγουμε την μάλλον πιο άκομψη λέξη ''πελάτες'')– και έτσι δεν είναι καθόλου δύσκολο να παρακολουθήσουμε από κοντά τις διαδρομές και τις επιλογές τους, να βρούμε σε αυτές γνώριμα στοιχεία, ακόμη και να ταυτιστούμε μαζί τους. Ο παθολογικός ψεύτης, ο αυτοκαταστροφικός τύπος, ο ηλικιωμένος καθηγητής που αφήνεται πλέον να γευτεί τη γαλήνη στη σεξουαλική του ιδιαιτερότητα, η νοσηρή ερωτική προσκόλληση, τα προβλήματα που αναπτύσσονται μεταξύ παιδιών και γονιών και μέσα στο ζευγάρι, οι τραυματικές παιδικές εμπειρίες, ακόμη κι όταν είναι ανεπαίσθητες, ο φόβος της απώλειας και η συμφιλίωση με το θάνατο αποτελούν περιπτώσεις της ''διπλανής πόρτας'', και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται είναι εξίσου διεισδυτικός, ευθύβολος και αναγνωστικά απολαυστικός – το τελευταίο είναι ένα ακόμη σπουδαίο στοιχείο του βιβλίου : ο Γκρος γράφει ως ένας ικανός διηγηματογράφος.

Ψυχανάλυση μέσα από την λογοτεχνία

Grosz-2Στο βιβλίο του Γκρος δεν λείπουν και οι αναφορές στην λογοτεχνία, σε γνωστά και χαρακτηριστικά έργα, και θα σταθώ σε δύο παραδείγματα που μου έκαναν μεγαλύτερη εντύπωση. Στην μία περίπτωση προχωρά σε μια ενδιαφέρουσα ψυχολογική ανάλυση του αφηγήματος «Χριστουγεννιάτικα Κάλαντα» του Ντίκενς, για το οποίο γράφει ότι «περιγράφει μια εκπληκτική ψυχολογική μεταμόρφωση και ο συγγραφέας μάς διδάσκει κάτι πολύ σημαντικό γύρω από το πώς αλλάζουν οι άνθρωποι». Χωρίς να αποκαλύψουμε περισσότερα, είναι πολύ πετυχημένη η αναλογία στην οποία προβαίνει τελικά: «θα πρέπει να παίξω τον ρόλο των πνευμάτων του Ντίκενς: να κρατήσω τον ασθενή σε επαφή με αυτό που τον στοιχειώνει και να το αφήσω να επιδράσει». Σε μια άλλη ιστορία, για να περιγράψει την υπαρξιακή αρνητικότητα του ασθενή του, ο Γκρος χρησιμοποιεί το παράδειγμα του γραφέα Μπάρτλμπι του Χέρμαν Μέλβιλ. Το «θα προτιμούσα όχι» που απευθύνει ο Μπάρτλμπι σε όλο και περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να αποτελέσει έναν οδηγό για να ''διαβάσουμε'' εκείνη την περίπτωση όπου κυριαρχεί η καταθλιπτική επιθυμία να γυρίσουμε την πλάτη στον κόσμο και να απαρνηθούμε τις συνήθεις, φυσιολογικές επιθυμίες και ανάγκες.

Καταλήγοντας, με «Το νήμα της Ζωής» ο Στήβεν Γκρος μάς αφήνει να ρίξουμε μια ματιά στο έργο της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας, μας φανερώνει τη θεραπευτική σημασία της ψυχανάλυσης και, ακόμη πιο σημαντικό, την σημασία που έχει η πραγματική επαφή ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που προσπαθούν να επικοινωνήσουν και να κατανοήσουν αληθινά ο ένας τον άλλο. Και τελικά, το βιβλίο του δικαιώνεται χάρη στον ανθρωπισμό και την αισθητική του αξία.

argastaras@yahoo.gr

* Ο πίνακας της κεντρικής εικόνας είναι το έργο του Βέλγου ζωγράφου Emile Fabry (1865-1966) με τίτλο "Το νήμα της ζωής". 

Grosz-3Το νήμα της ζωής
Stephen Grosz
Μτφ: Πέτρος Γεωργίου
Πατάκης 2013, σελ. 301

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Διερευνώντας την ψυχολογία του θρησκευτικού βιώματος: Χριστιανισμός, μουσουλμανισμός, ισλαμισμός

Διερευνώντας την ψυχολογία του θρησκευτικού βιώματος: Χριστιανισμός, μουσουλμανισμός, ισλαμισμός

Ένα κείμενο με αφορμή το βιβλίο του William James «Οι παραλλαγές της θρησκευτικής εμπειρίας» (μτφρ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες) και το βιβλίο της Anne-Clémentine Larroque «Η γεωπολιτική των ισλαμισμών» (μτφρ. Γιάννης Σιδέρης, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: «Η έκσταση της Αγίας Θηρεσίας», του&nbs...

Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021, του Χέιρτ Μακ

Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021, του Χέιρτ Μακ

Για το βιβλίο του Ολλανδού δημοσιογράφου Χέιρτ Μακ «Μεγάλες προσδοκίες: Το όνειρο της Ευρώπης 1999 - 2021» (μτφρ. Ινώ βαν Ντάικ-Μπαλτά), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Ένα πανόραμα για τα όνειρα και τις ματαιώσεις των Ευρωπαίων τα τελευταία 20 χρόνια. 

Του Κ. Β. Κατσουλάρη ...

«Metropolis» του Μπεν Γουίλσον – Ένα βιβλίο για τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου

«Metropolis» του Μπεν Γουίλσον – Ένα βιβλίο για τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου

Για το βιβλίο του Βρετανού ιστορικού Ben Wilson «Metropolis, η ιστορία των πόλεων, της μεγαλύτερης ανακάλυψης του ανθρώπου» (μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. Ένα βιβλίο που μας κάνει να δούμε τον κόσμο μας με νέα μάτια.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ