Για το βιβλίο του Βρετανού ιστορικού Ben Wilson «Metropolis, η ιστορία των πόλεων, της μεγαλύτερης ανακάλυψης του ανθρώπου» (μτφρ. Βιολέττα Ζεύκη), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα. Ένα βιβλίο που μας κάνει να δούμε τον κόσμο μας με νέα μάτια.
Του Κ.Β. Κατσουλάρη
Πόλεις-λιμάνια των Φοινίκων, Πόλεις-κράτη της αρχαιότητας, πόλεις-κέντρα της βιομηχανικής επανάστασης, μεγαπόλεις του 21ου αιώνα με δεκάδες εκατομμύρια κατοίκους και έκταση χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων… Τι συνδέει όλες αυτές τις πόλεις μέσα στους αιώνες, τι κάνει τις πόλεις να είναι, όπως το θέλει ο Μπεν Γουίλσον, η «μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου»;
Ο ίδιος θα απαντούσε περίπου ως εξής: Συνεκτικός ιστός όλων των πόλεων είναι η ανθρώπινη επινοητικότητα, η εκρηκτική δημιουργικότητα που πολλαπλασιάζεται όταν χιλιάδες ανθρώπινοι εγκέφαλοι εργάζονται ο ένας δίπλα στον άλλον.
Στο θεωρούμενο ως πρώτο γραπτό κείμενο της ανθρωπότητας, το Έπος του Γκιλγκαμές των Σουμερίων, ο ήρωας απαρνείται την ελευθερία του και την ύπαρξη μέσα στη φύση και αφήνεται να παρασυρθεί στην πόλη, σαν από μια πολλά υποσχόμενη γυναίκα…
Ένα φαντασμαγορικό ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο. Μια ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού μέσα από τη δημιουργία, την ανάπτυξη και την παρακμή ξακουστών πόλεων..
Πρόκειται για ένα φαντασμαγορικό ταξίδι στον χώρο και στον χρόνο. Μια ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού μέσα από τη δημιουργία, την ανάπτυξη και την παρακμή ξακουστών πόλεων, πόλεων που συχνά σηματοδότησαν την άνοδο και την πτώση ολόκληρων αυτοκρατοριών.
Σε αυτό το ταξίδι, αυτονόητη στάση οι αρχαιοελληνικές πόλεις-κράτη, και βέβαια η Αρχαία Αθήνα, όπου για πρώτη φορά η λέξη Πόλις παίρνει ένα εντελώς νέο περιεχόμενο.
Είναι πραγματικά δύσκολο να περιγράψει κανείς, με λίγες φράσεις, το εύρος και το βάθος των πληροφοριών που έχει εντάξει ο Βρετανός ιστορικός στις σχεδόν εξακόσιες σελίδες τούτου του βιβλίου. Κι όσο κι αν εντυπωσιάζουν οι γνώσεις του, η συνθετική του ικανότητα και η άνεσή του όταν μας μιλάει για παλιότερες εποχές, για τη γέννηση της Ρώμης, για τη Βαβυλώνα, την Αλεξάνδρεια ή τη Βαγδάτη, όλες αυτές οι αρετές πολλαπλασιάζονται και, τολμώ να πω, απογειώνονται όσο πλησιάζει προς την εποχή μας.
Το Λονδίνο του 17ου και του 18ου αιώνα, το Μάντεστερ και το Σικάγο του 19ου, η Νέα Υόρκη στις αρχές του εικοστού, περιγράφονται με θαυμαστό βάθος, καθώς ο Γουίλσον συνδέει έξυπνα την ιστορία των πόλεων με την οικονομική και κοινωνική ιστορία κάθε εποχής.
Κι όμως, αν και Βρετανός, η ανάλυσή του φτάνει στο απόγειό της στο κεφάλαιο που αφορά το Λος Άντζελες, αυτή τη γιγάντια πόλης με τα εκατοντάδες προάστια και κανένα κέντρο. Ο συγγραφέας εστιάζει στην ανάπτυξη των λευκών προαστίων στο Λέικγουντ και συνδέει με εξαιρετικά πρωτότυπο τρόπο την προώθηση αυτού του τύπου κατοικίας με την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας στην περιοχή στα χρόνια του ψυχρού πολέμου, καθώς και με την παρακμή τους στη δεκαετία του 90 και στη συνέχεια.
Μας μιλάει επίσης για το πώς δημιουργήθηκε το Κόμπτον, η μαύρη συνοικία του Λος Άντζελες που έγινε διάσημη μέσα από την επιθετική ραπ μουσική συγκροτημάτων σαν τους N.W.A. και το εμβληματικό άλμπουμ τους Straight Outta Compton (1988), που διακήρυττε τη βία και την ωμότητα των συμμοριών στις πιο δύσκολες γειτονιές του Λος Άντζελες.
Στο μέρος αυτό, δεκάδες είναι οι αναφορές σε τραγούδια της ποπ και ροκ μουσικής αλλά και σε τηλεοπτικές σειρές και ταινίες, όπου τα προάστια μετατρέπονται από όνειρο της λευκής μεσοαστικής τάξης σε τόπο μιας δυστοπίας με έμβλημα τους άδειους δρόμους και το εμπορικό κέντρο.
Εντούτοις, σε αυτήν την περιήγηση που σου κόβει την ανάσα, από το λεκανοπέδιο του L.A. έως τη μεγαλύτερη πόλη στον κόσμο, το Λάγκος της Νιγηρίας των σαράντα εκατομμυρίων, κι από εκεί στα συγκροτήματα αλληλοσυνδεόμενων πόλεων στην Κίνα που αναμένεται να συγκεντρώνουν πάνω από 130 εκατομμύρια ψυχές, ο Βρετανός ιστορικός ολοκληρώνει με αισιοδοξία.
Στην αυγή του εικοστού πρώτου αιώνα οι μεγαλουπόλεις γνωρίζουν μια νέου τύπου ανάπτυξη, που βασίζεται σε έναν συνδυασμό στροφής προς την οικολογία και την πράσινη οικονομία, με τη χρήση των νέων τεχνολογιών και των δικτύων.
Αυτοκινητόδρομοι που μετατρέπονται σε εναέρια πάρκα στη Σεούλ, καινοτόμες δράσεις στη Μεντεγίν της Κολομβίας, καταρράκτες φυτών στη Σιγκαπούρη, μείωση της χρήσης των αυτοκινήτων στο κέντρο των πόλεων και ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς, επέκταση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και δημιουργία πρασίνου σε βεράντες και ταράτσες, όλα αυτά και πολλά άλλα μεταμορφώνουν την εικόνα και τη λειτουργία των σύγχρονων πόλεων, που για μια ακόμη φορά δείχνουν έτοιμες να επανεφεύρουν τον εαυτό τους γινόμενες ένα σύνθετο οικοσύστημα φιλικό τόσο προς τον άνθρωπο όσο και προς τα άλλα ζώα.
Ένα βιβλίο που μας κάνει να δούμε τον κόσμο μας με νέα μάτια.
