Richard sennet elastikopoiimenos anthropos

Για το βιβλίο του Richard Sennet «Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος - Οι συνέπειες του μετασχηματισμού της εργασίας στον νέο καπιταλισμό» (μτφρ. Ελένη Αστερίου, εκδ. Πεδίο). 

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Είναι δυνατόν η πραγματοποίηση των επιθυμιών μας, να καταστεί τελικά πηγή τυραννίας για μας τους ίδιους; Ποιες συνέπειες έχει για τον χαρακτήρα μας το γεγονός ότι ζούμε σε έναν «μεταφορντικό» κόσμο; Είναι το ευέλικτο σύστημα του «νέου καπιταλισμού» πια απελευθερωτικό για τους ανθρώπους ή απλώς μια νέα μορφή καταπίεσης; Αυτά είναι τα βασικά ερωτήματα με τα οποία καταπιάνεται o Richard Sennett, στο σχετικά πρόσφατο βιβλίο του Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος (Thecorrosionofthecharacter, 1998), το οποίο συνδυάζει την αφήγηση με την κοινωνιολογική και ψυχολογική ανάλυση, εγείροντας φιλοσοφικούς προβληματισμούς για τη ζωή στις σύγχρονες κοινωνίες.

Σε διάλογο με το παλιότερο έργο του Thehiddeninjuriesofclass (1988), στο οποίο είχε παρουσιάσει την ιστορία του Ενρίκο, ενός καθαριστή σε εταιρείες, ο Sennett αφηγείται την προσωπική ιστορία του Ρίκο, γιο του Ενρίκο και πλούσιου επιχειρηματία με τυπικές ιδιότητες του νέου καπιταλισμού.

Eνώ η εργασία στον πρώιμο καπιταλισμό χαρακτηριζόταν από σχετική σταθερότητα και μηχανική επανάληψη (φορντισμός), ο νέος καπιταλισμός προσφέρει στους εργαζόμενους περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική και οικονομική άνοδο, χαρακτηριζόμενος από μια ευελιξία και αστάθεια, η οποία όμως δεν ευνοεί τις υγιείς προσωπικές σχέσεις (μεταφορντισμός).

Η βασική θέση που θέλει να υποστηρίξει ο Sennett με το παρόν βιβλίο είναι η ακόλουθη: ενώ η εργασία στον πρώιμο καπιταλισμό χαρακτηριζόταν από σχετική σταθερότητα και μηχανική επανάληψη (φορντισμός), ο νέος καπιταλισμός προσφέρει στους εργαζόμενους περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική και οικονομική άνοδο, χαρακτηριζόμενος από μια ευελιξία και αστάθεια, η οποία όμως δεν ευνοεί τις υγιείς προσωπικές σχέσεις (μεταφορντισμός).

Με λίγα λόγια, ο μετασχηματισμός της εργασίας κατευθύνει τους ανθρώπους στην αποστασιοποίηση καθώς και στην αναζήτηση μη μακροπρόθεσμων σχέσεων. Ενώ ο Ενρίκο αποτελεί παράδειγμα του ανθρώπου ο οποίος, υποταγμένος σε μια σταθερή και μηχανική εργασία, διαμόρφωσε το χαρακτήρα και τη ζωή του σε μια συνεπή και συνεχή αφήγηση, ο Ρίκο, που αποτελεί τυπική περίπτωση εργαζόμενου στις συνθήκες του νέου καπιταλισμού, βιώνει τον χρόνο του ως κάτι ασταθές και κατακερματισμένο, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνονται οι ανθρώπινες σχέσεις του.

Εκτός από τον Ρίκο, τις σελίδες του βιβλίου παρουσιάζονται οι περιπτώσεις μιας bar-tender που εργαζόταν σε διαφημιστική εταιρεία, ενός υψηλής τεχνολογίας αρτοποιείου με ευέλικτα ωράρια, μιας ομάδα προγραμματιστών που απολύθηκαν από την IBM λόγω περικοπών και αναφέρεται η περίφημη χειμερινή συνάντηση πολιτικών και μεγαλοεπιχειρηματιών στο Νταβός της Ελβετίας.

Σύμφωνα με τον Sennett, ο χαρακτηρισμός του καπιταλισμού ως «σιδερένιου κλουβιού» από τον Max Weber διατηρεί την εγκυρότητά του και στις μέρες μας: αυτό το νέο, ευέλικτο και ασταθές σχήμα που έχει λάβει στις μέρες μας, δεν είναι παρά ένας άλλος τρόπος να υποτάσσει τα άτομα στους μηχανισμούς του. Το σύστημα εξουσίας του νέου καπιταλισμού, σύμφωνα με τον συγγραφέα, διακρίνεται από τρεις ιδιότητες: ασυνεχή επανεπινόηση θεσμών, ευέλικτη εξειδίκευση και συγκέντρωση εξουσίας χωρίς συγκεντροποίηση.

Συγκεκριμένα, στο όνομα της παραγωγικότητας, ο νέος καπιταλισμός στοχεύει ενάντια στις αρνητικές όψεις της εργασιακής ρουτίνας, ελέγχοντας όλο και αποτελεσματικότερα τα στελέχη των επιχειρήσεων, υποβοηθούμενος σε μεγάλο βαθμό από τη ραγδαία άνοδο της τεχνολογίας.

Oι προνομιούχοι επιχειρηματίες, σαν και αυτούς στο Νταβός, είναι οι βασικοί επωφελούμενη από το σύστημα του νέου καπιταλισμού.

Αντίθετα με όσα λένε οι ειδικοί του marketing, το «ευέλικτο ωράριο», που αρχικά επήλθε για τη διευκόλυνση της εισροής των γυναικών στην αγορά εργασίας, είναι μια πολυτέλεια που απολαμβάνουν τα ανώτερα διευθυντικά στελέχη και οι περισσότερο προνομιούχοι εργαζόμενοι, οι οποίοι όμως δεν αποκτούν έτσι περισσότερο έλεγχο επί της ίδιας της εργασιακής διαδικασίας.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό κοινωνιολόγο, οι προνομιούχοι επιχειρηματίες, σαν και αυτούς στο Νταβός, είναι οι βασικοί επωφελούμενη από το σύστημα του νέου καπιταλισμού.

Η αστάθεια, το συνεχές ρίσκο και ο αυθορμητισμός είναι οι ιδιότητες των επιτυχημένων ανθρώπων όπως ο Bill Gates, οι οποίοι, πρόθυμοι να αναλάβουν όλα τα ρίσκα, αισθάνονται σαν στο σπίτι τους στις συνθήκες του νέου καπιταλισμού. Τι συμβαίνει όμως στη μεγάλη μάζα των εργαζομένων; Αυτοί, σύμφωνα με τον Sennett, στο νέο σύστημα είναι καταδικασμένοι να βιώσουν την αποτυχία.

Ζώντας σε μια «κοινωνία του ρίσκου», όπως τη χαρακτηρίζει ο κοινωνιολόγος Ulrich Beck, οι περισσότεροι εργαζόμενοι είναι αναγκασμένοι να υιοθετούν μια εργασιακή ηθική, η οποία, δίνοντας έμφαση στις ομάδες εργασίας και την αμοιβαία ανταπόκριση, οδηγεί τους εργαζόμενους στο πεδίο του επιφανειακού που υποβαθμίζει τους εργαζομένους, μετατρέποντας τις σχέσεις τους σε μια φάρσα.

Ενώ οι κομφορμιστές στην παλιά κουλτούρα της εργασίας ήταν άτομα φερέγγυα και προβλέψιμα, οι κομφορμιστές στον σημερινό καπιταλισμό της εικόνας και της πληροφορίας χαρακτηρίζονται από μη προβλεψιμότητα και αναξιοπιστία.

* Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας. 

sennet exofΟ ελαστικοποιημένος άνθρωπος
Οι συνέπειες του μετασχηματισμού της εργασίας στον νέο καπιταλισμό
Richard Sennett
Mτφρ. Ελένη Αστερίου
Eκδ. Πεδίο
Σελ. 248, τιμή εκδότη: € 19,90
 
politeia link more
 
 
 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση» του Δημήτρη Τζιόβα – Πολιτισμική ανάλυση της Μεταπολίτευσης (κριτική)

«Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση» του Δημήτρη Τζιόβα – Πολιτισμική ανάλυση της Μεταπολίτευσης (κριτική)

Για τη μελέτη του Δημήτρη Τζιόβα «Η Ελλάδα από τη Χούντα στην Κρίση – Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης» (μτφρ. Ζωή Μπέλλα, Γιάννης Στάμος, εκδ. Gutenberg).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Στην εποχή των διεπιστημονικών συγκλίσεων, η Μεταπολίτευ...

«Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή»» του Ηλία Γκότση (επιμέλεια)

«Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή»» του Ηλία Γκότση (επιμέλεια)

Για τον συλλογικό τόμο «Κρίση και μετασχηματισμοί – Διάλογοι για το νόημα, την (ψυχο)θεραπεία και τη ζωή» (εκδ. Αρμός). Ο Ηλίας Γκότσης υπογράφει την εισαγωγή, την επιστημονική επιμέλεια και τον συντονισμό των διαλόγων και η Βάσω Παπαδιώτη τον πρόλογο. Κεντρική φωτογραφία © Daria Nepriakhina / Unsplash. ...

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

«Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» του Τίμοθι Σνάιντερ

Για το βιβλίο-μαρτυρία του Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) «Η δική μας ασθένεια – Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας» (μτφρ. Γιώργος Μπολιεράκης, εκδ. Στερέωμα).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Πολλές φορές ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ