Richard sennet elastikopoiimenos anthropos

Για το βιβλίο του Richard Sennet «Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος - Οι συνέπειες του μετασχηματισμού της εργασίας στον νέο καπιταλισμό» (μτφρ. Ελένη Αστερίου, εκδ. Πεδίο). 

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Είναι δυνατόν η πραγματοποίηση των επιθυμιών μας, να καταστεί τελικά πηγή τυραννίας για μας τους ίδιους; Ποιες συνέπειες έχει για τον χαρακτήρα μας το γεγονός ότι ζούμε σε έναν «μεταφορντικό» κόσμο; Είναι το ευέλικτο σύστημα του «νέου καπιταλισμού» πια απελευθερωτικό για τους ανθρώπους ή απλώς μια νέα μορφή καταπίεσης; Αυτά είναι τα βασικά ερωτήματα με τα οποία καταπιάνεται o Richard Sennett, στο σχετικά πρόσφατο βιβλίο του Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος (Thecorrosionofthecharacter, 1998), το οποίο συνδυάζει την αφήγηση με την κοινωνιολογική και ψυχολογική ανάλυση, εγείροντας φιλοσοφικούς προβληματισμούς για τη ζωή στις σύγχρονες κοινωνίες.

Σε διάλογο με το παλιότερο έργο του Thehiddeninjuriesofclass (1988), στο οποίο είχε παρουσιάσει την ιστορία του Ενρίκο, ενός καθαριστή σε εταιρείες, ο Sennett αφηγείται την προσωπική ιστορία του Ρίκο, γιο του Ενρίκο και πλούσιου επιχειρηματία με τυπικές ιδιότητες του νέου καπιταλισμού.

Eνώ η εργασία στον πρώιμο καπιταλισμό χαρακτηριζόταν από σχετική σταθερότητα και μηχανική επανάληψη (φορντισμός), ο νέος καπιταλισμός προσφέρει στους εργαζόμενους περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική και οικονομική άνοδο, χαρακτηριζόμενος από μια ευελιξία και αστάθεια, η οποία όμως δεν ευνοεί τις υγιείς προσωπικές σχέσεις (μεταφορντισμός).

Η βασική θέση που θέλει να υποστηρίξει ο Sennett με το παρόν βιβλίο είναι η ακόλουθη: ενώ η εργασία στον πρώιμο καπιταλισμό χαρακτηριζόταν από σχετική σταθερότητα και μηχανική επανάληψη (φορντισμός), ο νέος καπιταλισμός προσφέρει στους εργαζόμενους περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική και οικονομική άνοδο, χαρακτηριζόμενος από μια ευελιξία και αστάθεια, η οποία όμως δεν ευνοεί τις υγιείς προσωπικές σχέσεις (μεταφορντισμός).

Με λίγα λόγια, ο μετασχηματισμός της εργασίας κατευθύνει τους ανθρώπους στην αποστασιοποίηση καθώς και στην αναζήτηση μη μακροπρόθεσμων σχέσεων. Ενώ ο Ενρίκο αποτελεί παράδειγμα του ανθρώπου ο οποίος, υποταγμένος σε μια σταθερή και μηχανική εργασία, διαμόρφωσε το χαρακτήρα και τη ζωή του σε μια συνεπή και συνεχή αφήγηση, ο Ρίκο, που αποτελεί τυπική περίπτωση εργαζόμενου στις συνθήκες του νέου καπιταλισμού, βιώνει τον χρόνο του ως κάτι ασταθές και κατακερματισμένο, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνονται οι ανθρώπινες σχέσεις του.

Εκτός από τον Ρίκο, τις σελίδες του βιβλίου παρουσιάζονται οι περιπτώσεις μιας bar-tender που εργαζόταν σε διαφημιστική εταιρεία, ενός υψηλής τεχνολογίας αρτοποιείου με ευέλικτα ωράρια, μιας ομάδα προγραμματιστών που απολύθηκαν από την IBM λόγω περικοπών και αναφέρεται η περίφημη χειμερινή συνάντηση πολιτικών και μεγαλοεπιχειρηματιών στο Νταβός της Ελβετίας.

Σύμφωνα με τον Sennett, ο χαρακτηρισμός του καπιταλισμού ως «σιδερένιου κλουβιού» από τον Max Weber διατηρεί την εγκυρότητά του και στις μέρες μας: αυτό το νέο, ευέλικτο και ασταθές σχήμα που έχει λάβει στις μέρες μας, δεν είναι παρά ένας άλλος τρόπος να υποτάσσει τα άτομα στους μηχανισμούς του. Το σύστημα εξουσίας του νέου καπιταλισμού, σύμφωνα με τον συγγραφέα, διακρίνεται από τρεις ιδιότητες: ασυνεχή επανεπινόηση θεσμών, ευέλικτη εξειδίκευση και συγκέντρωση εξουσίας χωρίς συγκεντροποίηση.

Συγκεκριμένα, στο όνομα της παραγωγικότητας, ο νέος καπιταλισμός στοχεύει ενάντια στις αρνητικές όψεις της εργασιακής ρουτίνας, ελέγχοντας όλο και αποτελεσματικότερα τα στελέχη των επιχειρήσεων, υποβοηθούμενος σε μεγάλο βαθμό από τη ραγδαία άνοδο της τεχνολογίας.

Oι προνομιούχοι επιχειρηματίες, σαν και αυτούς στο Νταβός, είναι οι βασικοί επωφελούμενη από το σύστημα του νέου καπιταλισμού.

Αντίθετα με όσα λένε οι ειδικοί του marketing, το «ευέλικτο ωράριο», που αρχικά επήλθε για τη διευκόλυνση της εισροής των γυναικών στην αγορά εργασίας, είναι μια πολυτέλεια που απολαμβάνουν τα ανώτερα διευθυντικά στελέχη και οι περισσότερο προνομιούχοι εργαζόμενοι, οι οποίοι όμως δεν αποκτούν έτσι περισσότερο έλεγχο επί της ίδιας της εργασιακής διαδικασίας.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό κοινωνιολόγο, οι προνομιούχοι επιχειρηματίες, σαν και αυτούς στο Νταβός, είναι οι βασικοί επωφελούμενη από το σύστημα του νέου καπιταλισμού.

Η αστάθεια, το συνεχές ρίσκο και ο αυθορμητισμός είναι οι ιδιότητες των επιτυχημένων ανθρώπων όπως ο Bill Gates, οι οποίοι, πρόθυμοι να αναλάβουν όλα τα ρίσκα, αισθάνονται σαν στο σπίτι τους στις συνθήκες του νέου καπιταλισμού. Τι συμβαίνει όμως στη μεγάλη μάζα των εργαζομένων; Αυτοί, σύμφωνα με τον Sennett, στο νέο σύστημα είναι καταδικασμένοι να βιώσουν την αποτυχία.

Ζώντας σε μια «κοινωνία του ρίσκου», όπως τη χαρακτηρίζει ο κοινωνιολόγος Ulrich Beck, οι περισσότεροι εργαζόμενοι είναι αναγκασμένοι να υιοθετούν μια εργασιακή ηθική, η οποία, δίνοντας έμφαση στις ομάδες εργασίας και την αμοιβαία ανταπόκριση, οδηγεί τους εργαζόμενους στο πεδίο του επιφανειακού που υποβαθμίζει τους εργαζομένους, μετατρέποντας τις σχέσεις τους σε μια φάρσα.

Ενώ οι κομφορμιστές στην παλιά κουλτούρα της εργασίας ήταν άτομα φερέγγυα και προβλέψιμα, οι κομφορμιστές στον σημερινό καπιταλισμό της εικόνας και της πληροφορίας χαρακτηρίζονται από μη προβλεψιμότητα και αναξιοπιστία.

* Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας. 

sennet exofΟ ελαστικοποιημένος άνθρωπος
Οι συνέπειες του μετασχηματισμού της εργασίας στον νέο καπιταλισμό
Richard Sennett
Mτφρ. Ελένη Αστερίου
Eκδ. Πεδίο
Σελ. 248, τιμή εκδότη: € 19,90
 
politeia link more
 
 
 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, του Βαγγέλη Ραπτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του Βαγγέλη Ραπτόπουλου «Ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί – Τριάντα έξι σύντομα κείμενα για ό,τι καλύτερο μου έχει συμβεί, από την οικογένεια και τους φίλους μου ως το πάθος με το γράψιμο. Μια επιλεκτική αυτοβιογραφία». Κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις ε...

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ