«Το βιβλίο της κόλασης» του Μπρους Σκοτ (κριτική)

Για το συλλογικό έργο σε επιμέλεια του Scott G. Bruce «Το βιβλίο της Κόλασης» (μτφρ. Γιάννης Πεδιώτης, εκδ. Αλεξάνδρεια).

Γράφει ο Γιώργος Βέης

Οι επισημάνσεις και οι επί μέρους εστίες αναφορών της συλλογικής, καλώς συγκερασμένης αυτής πραγματείας διατηρούν ανέπαφη τη σημασία τους, παρά τα χρόνια που μας χωρίζουν από αυτές. Ας διαβάσουμε φέρ’ ειπείν την ετυμηγορία του Λάιονελ Α. Τόλεμας (1838 – 1919): «Οι σοφότεροι από μας επιδιώκουν να βγάλουν την Κόλαση από τη Βίβλο τόσο αθόρυβα, και περίπου τόσο συνετά, όπως ήδη κι εμείς κατορθώνουμε να αγνοήσουμε απλοϊκά κείμενα που απαγορεύουν στους Χριστιανούς την προσφυγή στον νόμο και στις Χριστιανές να πλέκουν τα μαλλιά τους». (Βλ. σελ. 179).

Η αγωνία της μετά θάνατον τιμωρίας 

Είναι γνωστή βέβαια από την αρχαιότητα η αγωνία της μετά θάνατον τιμωρίας, και μάλιστα «εις τον αιώνα τον άπαντα», των λεγομένων αδίκων υπάρξεων. Ειδικότερα, τον 5ο αιώνα π.Χ. διέδιδε, ως γνωστόν, με έκδηλη ρητορική επίταση ο Πλάτων ότι «…όποιος περάσει σωστά τον χρόνο που έχει οριστεί γι' αυτόν, θα επιστρέψει μετά τον θάνατό του στο άστρο απ' όπου ξεκίνησε για να ζήσει εκεί ευτυχισμένα. Αν όμως δεν γίνει αυτό, τότε στη δεύτερη γέννησή του θα γίνει γυναίκα. Αν, ακόμα και τότε, δεν σταματήσει να κάνει κακό, θα συνεχίσει να μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος της κακίας του στο αντίστοιχο άγριο θηρίο. Αυτές οι μεταμορφώσεις δεν θα σταματήσουν παρά μόνο όταν υποταχτεί στην περιφορά του αμετάβλητου και αναλλοίωτου που έχει μέσα του και, κυριαρχώντας με τη λογική σ’ εκείνη τη φοβερή μάζα φωτιάς, νερού, αέρα, και γης που του δόθηκε μετά τη γέννησή του, θυελλώδη και παράλογη μάζα, επιστρέψει και πάλι στην αρχική άριστη μορφή του». (Βλ. Πλάτων, Τίμαιος, 42, b, εισαγωγή – μετάφραση – σχόλια: Ορέστης Περδικίδης, εκδόσεις Κάκτος, 1993).

Ο Scott G. Bruce, καθηγητής ιστορίας στο ιδιωτικό ερευνητικό πανεπιστήμιο Fordham της Νέας Υόρκης και ενεργό στέλεχος, μεταξύ άλλων, της Ακαδημίας Μεσαιωνικών Μελετών των Η.Π.Α., που εργάστηκε ως νεκροθάφτης για να επιζήσει όσο σπούδαζε, επιμελείται σήμερα μιας σφαιρικής, απολύτως κατανοητής μελέτης της Κόλασης. Ήτοι, της επιβλητικής, θανάσιμης εκείνης μεταφοράς, η οποία επιζεί αισίως, στη Δύση τουλάχιστον, επί τρεις χιλιάδες χρόνια.

Μπρους Σκοτ

O Scott G. Bruce έβγαλε πέρα τις πανεπιστημιακές σπουδές του δουλεύοντας ως νεκροθάφτης. Σήμερα είναι καθηγητής ιστορίας στο πανεπιστήμιο Fordham. Είναι επίσης συνεπιμελητής της Medieval Review και ενεργό μέλος της Medieval Academy of America, έχει δώσει διαλέξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Ευρώπη και το Ισραήλ κι έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά προγράμματα στο Technische Universität Dresden στη Γερμανία, το Universiteit Gent στο Βέλγιο και το Emmanuel College, University of Cambridge, στην Αγγλία. Είναι επιμελητής των The Penguin Book of the Undead και The Penguin Book of Hell, και συγγραφέας τριών βιβλίων για το Αββαείο του Κλυνύ: Silence and Sign Language in Medieval Monasticism: The Cluniac Tradition, c. 900-1200 (2007), Cluny and the Muslims of La Garde-Freinet: Hagiography and the Problem of Islam in Medieval Europe (2015) και, μαζί με τον Christopher A. Jones, The Relatio metrica de duobus ducibus: A Twelfth-Century Cluniac Poem on Prayer for the Dead (2016).

Επισημαίνοντας καίρια στοιχεία από τη θρησκευτική ποίηση, τα εμβληματικά έπη του ευρωπαϊκού καταπιστεύματος, τις πλέον ενδεικτικές θεολογικές πραγματείες, τις συναφείς ιστορίες θαυμάτων αλλά και τις διηγήσεις για τη ζωή των αγίων, το έργο αυτό συνιστά υποδειγματική προσέγγιση του κεφαλαιώδους αυτού θέματος όχι μόνον της θρησκευτικής αλλά και της λογοτεχνικής απαρτίωσης. Σε ευρύτατη μάλιστα κλίμακα εμπεδώσεων. Το μοτίβο μιας αυστηρότατης καταδίκης υπογραμμίζει την αδιάπτωτη παρουσία του Ερέβους: από τον τρομώδη Τάρταρο στη Θεογονία του Ησιόδου και το ζοφερό βασίλειο του Σεόλ στο εβραϊκό κείμενο της Βίβλου ως τις εντελώς πραγματιστικές εκδοχές μιας άλλης Κόλασης, μη μεταφορικής, αλλά πλήρως υλικής, εκείνης δηλαδή των ανέκκλητων, των εξόφθαλμα βασανιστικών ποινών, τις οποίες εγκρίνει πότε σιωπηρά κα πότε ρητά, η καθόλα ζόρικη εποχή μας.

Σπεύδω να υπενθυμίσω, σύμφωνα με την πανταχού παρούσα τάξη των συνειρμικών αλυσίδων, τις εξής συναφείς αλληλουχίες και ενδεικτικές συνδηλώσεις από την αρμόδια, υπεράφθονη παρακαταθήκη αφορισμών: «όποιοι δοκίμασαν τον καρπό της γνώσης έχουν χάσει τον παράδεισο. Όσο περισσότερο αγωνιστούμε να επιστρέψουμε στην ηρωική εποχή των φυλετικών κοινοτήτων, τόσο πιο σίγουρα θα καταλήξουμε στην Ιερά Εξέταση, στη Μυστική Αστυνομία και σε έναν εκρομαντισμένο γκανγκστερισμό. Αρχίζοντας με την καταστολή της λογικής και της αλήθειας, τελειώνουμε με την καταστροφή οτιδήποτε ανθρώπινου. Δεν υπάρχει επιστροφή σε αρμονική φυσική κατάσταση. Στρεφόμενοι προς τα πίσω θα προχωρήσουμε όλο το δρόμο – θα επιστρέψουμε στα κτήνη». (Βλ. Καρλ Πόπερ, Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της, τόμος 1ος , μετάφραση; Ειρήνη Παπαδάκη, εκδόσεις Παπαζήση, 2003, σ. 200-1).

Οι Προτεστάντες θα περιόριζαν τη μετά θάνατον ζωή από πέντε σε δύο τύπους: τον Παράδεισο και την Κόλαση.

Συγκρατώ: έχει ήδη διατυπωθεί η άποψη στο περιοδικό του Λος Άντζελες των Η.Π.Α. Review of Books ότι «η πιο εντυπωσιακή ενότητα του Βιβλίου της Κόλασης είναι η τελευταία, που εξετάζει τη χρησιμότητα που έχει η ρητορική της κόλασης στη σύγχρονη εποχή, συμπεριλαμβάνοντας ένα εκπληκτικό κείμενο γραμμένο από έναν Αμερικανό κρατούμενο σε διαρκή απομόνωση με το μάλλον απίθανο όνομα Ουίλιαμ Μπλέικ, κι ένα τοπ-10 για βασανιστές στο κέντρο κράτησης του Γκουαντάναμο, όπου οι τεχνικές "ενισχυμένης ανάκρισης" περιλαμβάνουν το επαναληπτικό παίξιμο σε εκκωφαντικά ντεσιμπέλ επιτυχιών του Μαίριλυν Μάνσον ή της Μπρίτνεϊ Σπίαρς και διαφημιστικών τραγουδιών για γατοτροφές».

Το βιβλίο της κόλασηςΔιακρίνω το μέτρο των εννοιολογικών συγκληρώσεων του μεσαιωνικού modus vivendi, όπως ακριβώς μας το παρέχει η κατηγοριοποίηση, η οποία απαντά στη σελίδα 149 μαζί με την αναπόφευκτη αποδόμησή της. Η μετάφραση στη γλώσσα μας κρίνεται πρόσφορη. Παραθέτω κατά λέξη: «Μέχρι και τις αρχές του 16ου αιώνα, το χριστιανικό δόγμα δίδασκε ότι υπήρχαν τουλάχιστον πέντε προορισμοί για τις ψυχές των νεκρών: ο Παράδεισος˙ η Κόλαση˙ το Καθαρτήριο˙ το Λίμπο των Νηπίων, με τα αβάπτιστα μωρά που πέθαναν πριν μπορέσουν να διαπράξουν προσωπικές αμαρτίες μεν, πλην όμως ήταν στιγματισμένα από το προπατορικό αμάρτημα κι έτσι δεν είχαν δικαίωμα να εισέλθουν στον Παράδεισο˙ και το Λίμπο των Πατριαρχών, για εκείνους τους ενάρετους Ιουδαίους προπάτορες που δεν μπόρεσαν να εισέλθουν στον Παράδεισο μέχρις ότου γίνει η Ανάσταση του Κυρίου (το οποίο άδειασε μετά την κάθοδο του Χριστού στον Άδη˙ βλ. σ. 40-49).

Οι Προτεστάντες θα περιόριζαν τη μετά θάνατον ζωή από πέντε σε δύο τύπους: τον Παράδεισο και την Κόλαση. Αρνήθηκαν την ύπαρξη του Καθαρτηρίου και των Λίμπο, επειδή δεν υπήρχε καμιά ρητή μαρτυρία στις χριστιανικές Γραφές για την ύπαρξή τους». Στους πλέον διάσημους τιμωρημένους της διεθνούς σχετικής βιβλιογραφίας συγκαταλέγονται βεβαίως οι γαστρίμαργοι, οι κατ' εξακολούθησιν ψεύτες, οι πείσμονες αιρετικοί, οι δολοφόνοι, οι αμετανόητοι μοιχοί, οι τραγικοί αυτόχειρες, και οι ανενδοίαστοι υποκριτές. Ο εμφανώς προσοντούχος Scott G. Bruce διευθύνει τη χαρτογράφηση της Βασάνου με ιδιάζουσα πληρότητα εποπτικών μέσων και εργαλείων δια - καλλιτεχνικού λόγου. Εξ ου και η ασφαλής αναγνωστική ηδονή. Όχι ως αμαρτία, η οποία μαθηματικά χρήζει τιμωρίας δίπλα στις αμαρτωλές και αμαρτωλούς, όπως στριμώχνονται στους κύκλους της αθάνατης δαντικής Κόλασης, αλλά ως απόκτημα, στην κυριολεξία του όρου, Αγαθό.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι πρέσβης επί τιμή και ποιητής. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Για την ποιητική γραφή – Δοκιμίων Σύνοψις» (εκδ. Ύψιλον).

Αποσπάσματα από το βιβλίο

«…ο Θωμάς Ακυινάτης εφάρμοσε τη συλλογιστική του στη σχέση μεταξύ των ευλογημένων στον Παράδεισο και των καταραμένων στην Κόλαση. Πώς αισθάνονται οι μακάριοι για τους κολασμένους; Βλέπουν τους βασανισμούς τους στην Κόλαση από τον Παράδεισο; Αγάλλονται με τα μαρτύρια που συντελούνται στην Κόλαση; Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ευλογημένοι θα πρέπει να χαίρονται με τους αιώνιους κολασμούς των πονηρών, επειδή οι τιμωρίες αυτές αποτελούν έκφραση θείας δικαιοσύνης και οι ευλογημένοι αγαπούν κάθε εκδήλωση της αγάπης του Θεού. Επιπροσθέτως, υποστήριξε ότι οι άγιοι αγαλλιούν με το μαρτύριο των καταραμένων, καθότι κάτι τέτοιο ενισχύει τη συνειδητοποίηση της δικής τους μακαριότητας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Αγγλικανός κληρικός Φρέντριχ Ουίλιαμ Φάρραρ χλεύασε αυτή την ιδέα ως «αποτρόπαιο φαντασιοκόπημα», αλλά στην αδιάλλακτη λογική της μεσαιωνικής χριστιανικής θεολογίας, η ιδέα ότι οι ευλογημένοι ευχαριστούνται τους φρικιαστικούς βασανισμούς έγινε ακρογωνιαίος λίθος της χριστιανικής διδασκαλίας.

[...] Οι Καθολικοί συγγραφείς παρέμειναν, ωστόσο, σταθεροί στις πεποιθήσεις τους σχετικά με το νόημα και τον χαρακτήρα της τιμωρητικής μετά θάνατον ζωής. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, συνέθεσαν αναρίθμητες πραγματείες, κηρύγματα και ποιήματα για τα βασανιστήρια που περιμένουν τους αμαρτωλούς εκεί, πεπεισμένοι πως η Κόλαση ήταν απαραίτητη ως ηθική κύρωση για ένα όλο και πιο άπιστο ανθρώπινο γένος. Το φόβητρο της Κόλασης, όπως υποστήριζαν, ενθάρρυνε την ενάρετη συμπεριφορά που οδηγούσε τις ψυχές στον Παράδεισο».

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...
«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

«Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ (κριτική)

Για το βιβλίο του Τζέι Μπράντφορντ ΝτεΛoνγκ [J. Bradford DeLong] «Στον δρόμο προς την ουτοπία – Η οικονομική ιστορία του 20ού αιώνα» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Τα βιβλία οικονομικού περιεχομένου έχ...

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

«Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)», του Κωστή Καρπόζηλου (κριτική)

Για το βιβλίο του Κωστή Καρπόζηλου «Ελληνικός κομμουνισμός – Μια διεθνική ιστορία (1912-1974)» (εκδ. Αντίποδες). Στην κεντρική εικόνα, Θεσσαλονίκη, 1η Μαΐου 1936.

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης

Πορεία από το διεθνικό στο εθνικό ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ