iNO Wake Up Athens 2014 002

Για τον συλλογικό τόμο «Greece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity – Η Ελλάδα σε κρίση: Η πολιτισμική πολιτική της λιτότητας» (επιμέλεια: Δημήτρης Τζιόβας, εκδ. I.B. Tauris).

Της Βασιλικής Καισίδου

Ο Δημήτρης Tζιόβας, καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ (University of Birmingham) και πολυγραφότατος ακαδημαϊκός, είναι μάλλον γνωστός στο ελληνικό κοινό. Στο τελευταίο του βιβλίο στα ελληνικά, Η Πολιτισμική Ποιητική της Ελληνικής Πεζογραφίας (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), το λογοτεχνικό κείμενο γίνεται αντιληπτό ως συναίρεση πολιτισμικών λόγων και είναι η ίδια αντίληψη (σε συνάρτηση πλέον με ένα οικονομικό φαινόμενο) που διατρέχει τον πρόσφατα εκδοθέντα συλλογικό τόμο Greece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity (εκδ. I.B. Tauris), τον οποίο επιμελείται. Ο τόμος είναι καρπός του ερευνητικού προγράμματος «The Cultural Politics of the Greek Crisis» (2014-2016), με την προσθήκη ορισμένων κεφαλαίων τα οποία υπογραμμίζουν τη διεπιστημονική του διάσταση.

Πρόκειται για μια καίρια και απαραίτητη προσθήκη στην υπάρχουσα βιβλιογραφία για την ελληνική κρίση η οποία, παρότι πλούσια σε εκδόσεις σχετικές με τις οικονομικοπολιτικές πτυχές της, αποδεικνύεται μάλλον ισχνή σε μελέτες των λογοτεχνικών, καλλιτεχνικών και εικονιστικών αναπαραστάσεών της.

Πρόκειται για μια καίρια και απαραίτητη προσθήκη στην υπάρχουσα βιβλιογραφία για την ελληνική κρίση η οποία, παρότι πλούσια σε εκδόσεις σχετικές με τις οικονομικοπολιτικές πτυχές της, αποδεικνύεται μάλλον ισχνή σε μελέτες των λογοτεχνικών, καλλιτεχνικών και εικονιστικών αναπαραστάσεών της, με άλλα λόγια των πολιτισμικών πρακτικών που την πλαισιώνουν και των ταυτοτήτων που συνακόλουθα κατασκευάζονται. Στην εισαγωγή ο Tζιόβας, παρά τον ουδέτερο τόνο που υιοθετεί, κάνει δύο εύστοχες παρατηρήσεις που διατρέχουν αρκετά από τα κεφάλαια του τόμου· επισημαίνει τον κίνδυνο να αναχθεί η «κρίση» στη νέα μεγάλη αφήγηση για την τρέχουσα πολιτισμική παραγωγή, καθώς και την ανάγκη κατανόησης της κρίσης όχι μόνο ως «πολιτισμικής άνοιξης» αλλά και ως αιτίας οικονομικών πληγμάτων και συρρίκνωσης πολιτιστικών οργανισμών.

Περνώντας στο κυρίως μέρος, τα πρώτα δύο κεφάλαια εξετάζουν τις ταυτότητες και πολιτικές που (ανα)διαμορφώνονται μέσα από ποικίλους πολιτισμικούς λόγους για την κρίση. Ο Tζιόβας, αντλώντας από διαφορετικές πολιτισμικές αφηγήσεις (διεθνείς σχέσεις, ιστορία, media), ορίζει την κρίση ως ένα εθνικό τραύμα που ενεργοποιείται σε πολλαπλές χρονικότητες –από την κλασική αρχαιότητα μέχρι τη Χούντα– με αποτέλεσμα το παρόν να ανασημασιοδοτείται υπό το πρίσμα του παρελθόντος. Σε μια αντίστοιχη «πολιτική του παρελθόντος», ο Δημήτρης Πλάντζος εξετάζει τις βιοπολιτικές χρήσεις της κλασικής αρχαιότητας και πώς αυτές βοηθούν ώστε να κατασκευαστεί ένα νέο μοντέλο κυβερνητικότητας στην Ελλάδα μετά την κρίση. Με μελέτη περίπτωσης την ανασκαφή στην Αμφίπολη, εξηγεί τη λειτουργία της αρχαιολογίας ως πειθαρχικού μηχανισμού που επιβάλλει τη συμμόρφωση ακαδημαϊκών και του κοινού στις εκάστοτε ανάγκες της πολιτικής ή/και θρησκευτικής ηγεσίας. Εντούτοις, δεν κάνει κάποια αναφορά στο πόσο γρήγορα η φούσκα της Αμφίπολης αποσιωπήθηκε από τον μιντιακό λόγο.

Στην πολύ ενδιαφέρουσα δεύτερη ενότητα καταγράφονται δύο διαφορετικής υφής διασπορικές ταυτότητες στη μετά-κρίση εποχή. Το πρώτο κεφάλαιο πραγματεύεται τη μαζική μετανάστευση εξειδικευμένων επαγγελματιών (το λεγόμενο brain drain), αποδομώντας τον μύθο πως πρόκειται για ένα καινούργιο φαινόμενο. Πιο σημαντικά, οι συγγραφείς εντοπίζουν τις πιθανότητες ανασυγκρότησης του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου όχι στον επαναπατρισμό των εκπατρισμένων αλλά στη σύναψη διεθνικών δικτύων και συνεργασιών με την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Έπειτα, ο Γιώργος Αναγνώστου ανιχνεύει την κατασκευή της ταυτότητας των Ελληνοαμερικανών στο πλαίσιο της κρίσης μέσα από ένα πλέγμα πολιτισμικών πρακτικών (τύπος, ντοκιμαντέρ, ταινίες), οι οποίες χαρακτηρίζονται από τρεις κυρίαρχες αφηγήσεις: τον ελληνικό εθνικισμό, τη μεσοαστική αμερικανική υπηκοότητα και την οικονομική επιτυχία στον φιλελεύθερο καπιταλισμό· και στις τρεις, καταλήγει ο Αναγνώστου, η διασπορική ταυτότητα προβάλλεται ως συνισταμένη της επιχειρηματικότητας και καινοτομίας.

Η Λυδία Παπαδημητρίου χαρτογραφεί το κινηματογραφικό τοπίο κατόπιν κρίσης με έμφαση στο πώς επηρεάστηκε από θεσμικές, οικονομικές, και πολιτισμικές μεταβολές. Η μελέτη, προσγειωτική απέναντι στις συχνά διθυραμβικές κρίσεις για το ρεύμα του Weird Wave, αναδεικνύει αντικρουόμενες δυναμικές δημιουργικότητας και στασιμότητας.

Η τρίτη ενότητα κατορθώνει να αποτυπώσει ένα ευρύτατο φάσμα ελληνικών πολιτιστικών οργανισμών και των (λιγότερο ή περισσότερο) δημιουργικών απαντήσεων που έδωσαν στις οικονομικές προκλήσεις που έθεσε η κρίση. Η Λυδία Παπαδημητρίου χαρτογραφεί το κινηματογραφικό τοπίο κατόπιν κρίσης με έμφαση στο πώς επηρεάστηκε από θεσμικές, οικονομικές, και πολιτισμικές μεταβολές. Η μελέτη, προσγειωτική απέναντι στις συχνά διθυραμβικές κρίσεις για το ρεύμα του Weird Wave, αναδεικνύει αντικρουόμενες δυναμικές δημιουργικότητας και στασιμότητας, αναγνωρίζοντας πάντως τη σημασία των εξωστρεφών χρηματοδοτικών κινήσεων, συμπαραγωγών και αλληλέγγυων συνεργασιών ως απότοκο της λιτότητας. Αντιστρόφως ανάλογη είναι η δυναμική που ανιχνεύει η Ανδρομάχη Γαζή στα δημόσια μουσεία, στα οποία ο κεντροποιημένος κρατικός έλεγχος και το δύσκαμπτο γραφειοκρατικό πλαίσιο οδηγούν σε μια εσωστρεφή πολιτιστική διαχείριση. Αυτή ναρκοθετεί τις συνεργασίες, την καινοτομία και προσαρμοστικότητα, καθιστώντας τις συνέπειες των μειωμένων κρατικών κονδυλίων και επιχορηγήσεων άμεσα αισθητές. Για το «παράδοξο» της ακμάζουσας φεστιβαλικής δραστηριότητας επί κρίσης γράφει η Κατερίνα Λεβίδου, φωτίζοντας τον τρόπο επιβίωσης των καλλιτεχνικών φεστιβάλ δυτικής μουσικής. Ορισμένα αναπροσάρμοσαν τις πρακτικές τους ώστε να ενταχθούν στην τοπική κοινωνία αλλά γενικά η επιβίωσή τους ήταν ευκολότερη καθώς συντηρούνταν από ιδιωτικούς χορηγούς και αξιοποιούνταν συχνά για τουριστικούς σκοπούς αλλά και ως μέσα επαγγελματικής δικτύωσης.

Η τέταρτη και πέμπτη ενότητα αφιερώνονται στις καλλιτεχνικές (εικονιστικές και λογοτεχνικές) χρήσεις τις κρίσης. Η Julia Tulke γράφει με διεισδυτικότητα για την έκρηξη του αθηναϊκού graffiti και υπογραμμίζει τη λειτουργία του όχι μόνο ως περιγραφικού αρχείου της τρέχουσας πραγματικότητας αλλά και ως επιτελεστικής παρέμβασης στον αστικό χώρο. Εξηγεί πώς το συχνά αντιφατικό σώμα graffiti και των δημιουργών του συνδιαλέγονται και ποια κοινά μοτίβα εντοπίζονται, συντελώντας στη διαμόρφωση πολιτικής αλληλεγγύης και επανα-φαντασίωσης της πόλης. Στον αντίποδα της ανανεωτικής ορμής του graffiti, τα πολιτισμικά κείμενα που εξετάζει η Trine Willert πραγματεύονται διαφορετικού τύπου νοσταλγικές επιστροφές στην επαρχία ως «αντίδοτο» στην κρίση: την επιστροφή ως πρακτική λήθης της κρίσης, ως επιχειρηματική δραστηριότητα αντιμετώπισής της ή και ως νοσταλγία αρμονικής συνύπαρξης με τη φύση.

Ο τόμος ξετυλίγει στρατηγικά και με μεγάλη πληρότητα το πλέγμα πολιτισμικών πολιτικών και αναπαραστάσεων της κρίσης.

Για την αστυνομική τριλογία της κρίσης του Πέτρου Μάρκαρη γράφει η Patricia Barbeito, υποδεικνύοντας πως η δημιουργική αναπροσαρμογή των ειδολογικών συμβάσεων και η πολιτική δύναμη της φαντασίας υπερβαίνει την απλή περιγραφή της κρίσης και ενεργοποιεί την αναγνωστική συλλογική ηθική ευθύνη. Στη συνέχεια, η Μαρία Μπολέτση διαβάζει τη νουβέλα του Σωτήρη Δημητρίου ως αφήγημα που χιουμοριστικά ξεδιπλώνει μετά-κρίση εναλλακτικές προοπτικές και μέλλοντα με πάσα γνώση της σχετικότητας και σαθρότητάς τους – μια προσέγγιση που βυθισμένη στο γλωσσικό παιχνίδι του κειμένου ενδεχομένως παραβλέπει κάποιες οδυνηρά ειρωνικές πτυχές του. Ο τόμος κλείνει με μια γλωσσολογική μελέτη σχετικά με τους αντικρουόμενους λόγους περί της κρίσης, όπως αυτοί εκφράστηκαν από τα πολιτικά κόμματα, τη συνεπικουρική προς τα πρώτα ρητορική των ΜΜΕ, τα κείμενα αντικαθεστωτικών συλλογικοτήτων και τον συχνά θυματοποιητικό λόγο των νέο-φασιστικών ομάδων.

Ο τόμος ξετυλίγει στρατηγικά και με μεγάλη πληρότητα το πλέγμα πολιτισμικών πολιτικών και αναπαραστάσεων της κρίσης. Έτσι, με το μεγαλύτερο μέρος του εύληπτο σε ένα ευρύ κοινό, αξίζει να διαβαστεί από οποιονδήποτε με ενδιαφέρον για τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

* Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΑΙΣΙΔΟΥ είναι Υποψήφια Διδάκτορας στις Νεοελληνικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο του ​Birmingham.

 

altGreece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity
Η Ελλάδα σε κρίση: Η πολιτισμική πολιτική της λιτότητας
Επιμέλεια: Δημήτρης Τζιόβας
I.B. Tauris 2017
Σελ. 304
 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΖΙΟΒΑ

politeia link more


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ