iNO Wake Up Athens 2014 002

Για τον συλλογικό τόμο «Greece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity – Η Ελλάδα σε κρίση: Η πολιτισμική πολιτική της λιτότητας» (επιμέλεια: Δημήτρης Τζιόβας, εκδ. I.B. Tauris).

Της Βασιλικής Καισίδου

Ο Δημήτρης Tζιόβας, καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ (University of Birmingham) και πολυγραφότατος ακαδημαϊκός, είναι μάλλον γνωστός στο ελληνικό κοινό. Στο τελευταίο του βιβλίο στα ελληνικά, Η Πολιτισμική Ποιητική της Ελληνικής Πεζογραφίας (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), το λογοτεχνικό κείμενο γίνεται αντιληπτό ως συναίρεση πολιτισμικών λόγων και είναι η ίδια αντίληψη (σε συνάρτηση πλέον με ένα οικονομικό φαινόμενο) που διατρέχει τον πρόσφατα εκδοθέντα συλλογικό τόμο Greece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity (εκδ. I.B. Tauris), τον οποίο επιμελείται. Ο τόμος είναι καρπός του ερευνητικού προγράμματος «The Cultural Politics of the Greek Crisis» (2014-2016), με την προσθήκη ορισμένων κεφαλαίων τα οποία υπογραμμίζουν τη διεπιστημονική του διάσταση.

Πρόκειται για μια καίρια και απαραίτητη προσθήκη στην υπάρχουσα βιβλιογραφία για την ελληνική κρίση η οποία, παρότι πλούσια σε εκδόσεις σχετικές με τις οικονομικοπολιτικές πτυχές της, αποδεικνύεται μάλλον ισχνή σε μελέτες των λογοτεχνικών, καλλιτεχνικών και εικονιστικών αναπαραστάσεών της.

Πρόκειται για μια καίρια και απαραίτητη προσθήκη στην υπάρχουσα βιβλιογραφία για την ελληνική κρίση η οποία, παρότι πλούσια σε εκδόσεις σχετικές με τις οικονομικοπολιτικές πτυχές της, αποδεικνύεται μάλλον ισχνή σε μελέτες των λογοτεχνικών, καλλιτεχνικών και εικονιστικών αναπαραστάσεών της, με άλλα λόγια των πολιτισμικών πρακτικών που την πλαισιώνουν και των ταυτοτήτων που συνακόλουθα κατασκευάζονται. Στην εισαγωγή ο Tζιόβας, παρά τον ουδέτερο τόνο που υιοθετεί, κάνει δύο εύστοχες παρατηρήσεις που διατρέχουν αρκετά από τα κεφάλαια του τόμου· επισημαίνει τον κίνδυνο να αναχθεί η «κρίση» στη νέα μεγάλη αφήγηση για την τρέχουσα πολιτισμική παραγωγή, καθώς και την ανάγκη κατανόησης της κρίσης όχι μόνο ως «πολιτισμικής άνοιξης» αλλά και ως αιτίας οικονομικών πληγμάτων και συρρίκνωσης πολιτιστικών οργανισμών.

Περνώντας στο κυρίως μέρος, τα πρώτα δύο κεφάλαια εξετάζουν τις ταυτότητες και πολιτικές που (ανα)διαμορφώνονται μέσα από ποικίλους πολιτισμικούς λόγους για την κρίση. Ο Tζιόβας, αντλώντας από διαφορετικές πολιτισμικές αφηγήσεις (διεθνείς σχέσεις, ιστορία, media), ορίζει την κρίση ως ένα εθνικό τραύμα που ενεργοποιείται σε πολλαπλές χρονικότητες –από την κλασική αρχαιότητα μέχρι τη Χούντα– με αποτέλεσμα το παρόν να ανασημασιοδοτείται υπό το πρίσμα του παρελθόντος. Σε μια αντίστοιχη «πολιτική του παρελθόντος», ο Δημήτρης Πλάντζος εξετάζει τις βιοπολιτικές χρήσεις της κλασικής αρχαιότητας και πώς αυτές βοηθούν ώστε να κατασκευαστεί ένα νέο μοντέλο κυβερνητικότητας στην Ελλάδα μετά την κρίση. Με μελέτη περίπτωσης την ανασκαφή στην Αμφίπολη, εξηγεί τη λειτουργία της αρχαιολογίας ως πειθαρχικού μηχανισμού που επιβάλλει τη συμμόρφωση ακαδημαϊκών και του κοινού στις εκάστοτε ανάγκες της πολιτικής ή/και θρησκευτικής ηγεσίας. Εντούτοις, δεν κάνει κάποια αναφορά στο πόσο γρήγορα η φούσκα της Αμφίπολης αποσιωπήθηκε από τον μιντιακό λόγο.

Στην πολύ ενδιαφέρουσα δεύτερη ενότητα καταγράφονται δύο διαφορετικής υφής διασπορικές ταυτότητες στη μετά-κρίση εποχή. Το πρώτο κεφάλαιο πραγματεύεται τη μαζική μετανάστευση εξειδικευμένων επαγγελματιών (το λεγόμενο brain drain), αποδομώντας τον μύθο πως πρόκειται για ένα καινούργιο φαινόμενο. Πιο σημαντικά, οι συγγραφείς εντοπίζουν τις πιθανότητες ανασυγκρότησης του ελληνικού παραγωγικού μοντέλου όχι στον επαναπατρισμό των εκπατρισμένων αλλά στη σύναψη διεθνικών δικτύων και συνεργασιών με την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Έπειτα, ο Γιώργος Αναγνώστου ανιχνεύει την κατασκευή της ταυτότητας των Ελληνοαμερικανών στο πλαίσιο της κρίσης μέσα από ένα πλέγμα πολιτισμικών πρακτικών (τύπος, ντοκιμαντέρ, ταινίες), οι οποίες χαρακτηρίζονται από τρεις κυρίαρχες αφηγήσεις: τον ελληνικό εθνικισμό, τη μεσοαστική αμερικανική υπηκοότητα και την οικονομική επιτυχία στον φιλελεύθερο καπιταλισμό· και στις τρεις, καταλήγει ο Αναγνώστου, η διασπορική ταυτότητα προβάλλεται ως συνισταμένη της επιχειρηματικότητας και καινοτομίας.

Η Λυδία Παπαδημητρίου χαρτογραφεί το κινηματογραφικό τοπίο κατόπιν κρίσης με έμφαση στο πώς επηρεάστηκε από θεσμικές, οικονομικές, και πολιτισμικές μεταβολές. Η μελέτη, προσγειωτική απέναντι στις συχνά διθυραμβικές κρίσεις για το ρεύμα του Weird Wave, αναδεικνύει αντικρουόμενες δυναμικές δημιουργικότητας και στασιμότητας.

Η τρίτη ενότητα κατορθώνει να αποτυπώσει ένα ευρύτατο φάσμα ελληνικών πολιτιστικών οργανισμών και των (λιγότερο ή περισσότερο) δημιουργικών απαντήσεων που έδωσαν στις οικονομικές προκλήσεις που έθεσε η κρίση. Η Λυδία Παπαδημητρίου χαρτογραφεί το κινηματογραφικό τοπίο κατόπιν κρίσης με έμφαση στο πώς επηρεάστηκε από θεσμικές, οικονομικές, και πολιτισμικές μεταβολές. Η μελέτη, προσγειωτική απέναντι στις συχνά διθυραμβικές κρίσεις για το ρεύμα του Weird Wave, αναδεικνύει αντικρουόμενες δυναμικές δημιουργικότητας και στασιμότητας, αναγνωρίζοντας πάντως τη σημασία των εξωστρεφών χρηματοδοτικών κινήσεων, συμπαραγωγών και αλληλέγγυων συνεργασιών ως απότοκο της λιτότητας. Αντιστρόφως ανάλογη είναι η δυναμική που ανιχνεύει η Ανδρομάχη Γαζή στα δημόσια μουσεία, στα οποία ο κεντροποιημένος κρατικός έλεγχος και το δύσκαμπτο γραφειοκρατικό πλαίσιο οδηγούν σε μια εσωστρεφή πολιτιστική διαχείριση. Αυτή ναρκοθετεί τις συνεργασίες, την καινοτομία και προσαρμοστικότητα, καθιστώντας τις συνέπειες των μειωμένων κρατικών κονδυλίων και επιχορηγήσεων άμεσα αισθητές. Για το «παράδοξο» της ακμάζουσας φεστιβαλικής δραστηριότητας επί κρίσης γράφει η Κατερίνα Λεβίδου, φωτίζοντας τον τρόπο επιβίωσης των καλλιτεχνικών φεστιβάλ δυτικής μουσικής. Ορισμένα αναπροσάρμοσαν τις πρακτικές τους ώστε να ενταχθούν στην τοπική κοινωνία αλλά γενικά η επιβίωσή τους ήταν ευκολότερη καθώς συντηρούνταν από ιδιωτικούς χορηγούς και αξιοποιούνταν συχνά για τουριστικούς σκοπούς αλλά και ως μέσα επαγγελματικής δικτύωσης.

Η τέταρτη και πέμπτη ενότητα αφιερώνονται στις καλλιτεχνικές (εικονιστικές και λογοτεχνικές) χρήσεις τις κρίσης. Η Julia Tulke γράφει με διεισδυτικότητα για την έκρηξη του αθηναϊκού graffiti και υπογραμμίζει τη λειτουργία του όχι μόνο ως περιγραφικού αρχείου της τρέχουσας πραγματικότητας αλλά και ως επιτελεστικής παρέμβασης στον αστικό χώρο. Εξηγεί πώς το συχνά αντιφατικό σώμα graffiti και των δημιουργών του συνδιαλέγονται και ποια κοινά μοτίβα εντοπίζονται, συντελώντας στη διαμόρφωση πολιτικής αλληλεγγύης και επανα-φαντασίωσης της πόλης. Στον αντίποδα της ανανεωτικής ορμής του graffiti, τα πολιτισμικά κείμενα που εξετάζει η Trine Willert πραγματεύονται διαφορετικού τύπου νοσταλγικές επιστροφές στην επαρχία ως «αντίδοτο» στην κρίση: την επιστροφή ως πρακτική λήθης της κρίσης, ως επιχειρηματική δραστηριότητα αντιμετώπισής της ή και ως νοσταλγία αρμονικής συνύπαρξης με τη φύση.

Ο τόμος ξετυλίγει στρατηγικά και με μεγάλη πληρότητα το πλέγμα πολιτισμικών πολιτικών και αναπαραστάσεων της κρίσης.

Για την αστυνομική τριλογία της κρίσης του Πέτρου Μάρκαρη γράφει η Patricia Barbeito, υποδεικνύοντας πως η δημιουργική αναπροσαρμογή των ειδολογικών συμβάσεων και η πολιτική δύναμη της φαντασίας υπερβαίνει την απλή περιγραφή της κρίσης και ενεργοποιεί την αναγνωστική συλλογική ηθική ευθύνη. Στη συνέχεια, η Μαρία Μπολέτση διαβάζει τη νουβέλα του Σωτήρη Δημητρίου ως αφήγημα που χιουμοριστικά ξεδιπλώνει μετά-κρίση εναλλακτικές προοπτικές και μέλλοντα με πάσα γνώση της σχετικότητας και σαθρότητάς τους – μια προσέγγιση που βυθισμένη στο γλωσσικό παιχνίδι του κειμένου ενδεχομένως παραβλέπει κάποιες οδυνηρά ειρωνικές πτυχές του. Ο τόμος κλείνει με μια γλωσσολογική μελέτη σχετικά με τους αντικρουόμενους λόγους περί της κρίσης, όπως αυτοί εκφράστηκαν από τα πολιτικά κόμματα, τη συνεπικουρική προς τα πρώτα ρητορική των ΜΜΕ, τα κείμενα αντικαθεστωτικών συλλογικοτήτων και τον συχνά θυματοποιητικό λόγο των νέο-φασιστικών ομάδων.

Ο τόμος ξετυλίγει στρατηγικά και με μεγάλη πληρότητα το πλέγμα πολιτισμικών πολιτικών και αναπαραστάσεων της κρίσης. Έτσι, με το μεγαλύτερο μέρος του εύληπτο σε ένα ευρύ κοινό, αξίζει να διαβαστεί από οποιονδήποτε με ενδιαφέρον για τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.

* Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΑΙΣΙΔΟΥ είναι Υποψήφια Διδάκτορας στις Νεοελληνικές Σπουδές στο Πανεπιστήμιο του ​Birmingham.

 

altGreece in Crisis: The Cultural Politics of Austerity
Η Ελλάδα σε κρίση: Η πολιτισμική πολιτική της λιτότητας
Επιμέλεια: Δημήτρης Τζιόβας
I.B. Tauris 2017
Σελ. 304
 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΖΙΟΒΑ

politeia link more

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

«Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» του Πατρίκ Μπουσρόν (κριτική)

Για το βιβλίο του Patrick Boucheron «Μακιαβέλλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται» (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλλι...

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

«Ο καρπός της ασθενείας μου» του Νικήτα Σινιόσογλου (κριτική)

Για το δοκίμιο του Νικήτα Σινιόσογλου «Ο καρπός της ασθενείας μου – Δοκίμιο με σάρκα και οστά» (εκδ. Κίχλη). Κεντρική εικόνα: Πίνακας, λάδι σε καμβά (2016) © Clive Head.

Της Ιωάννας Κυριακίδου

Ο Νικήτας Σινιόσογλου είναι ένας αλλόκοτος συγγρα...

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

«Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» του Τίμοθι Σνάιντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Timothy Snyder «Ο δρόμος προς την ανελευθερία: Ρωσία, Ευρώπη, Αμερική» (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Παπαδόπουλος. Βιβλίο «που κυκλοφόρησε το 2018 και που διαβάζεται σαν να γράφτηκε σήμερα».

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο πολύγλωσσος και...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ