dali birth of new human

Για τα βιβλία Η τέχνη του να είσαι ευτυχισμένος και Για τη δυστυχία του κόσμου, με κείμενα του Άρθουρ Σοπενχάουερ (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Βέη

“Από μία οπτική, η παρουσία του ανθρώπου είναι πρόσκαιρη, ο άνθρωπος έχει επωμιστεί τα λάθη και τη δυστυχία και έχει αρχή και τέλος μέσα στον χρόνο∙ από την άλλη, αποτελεί το άφθαρτο πρωταρχικό ον που παίρνει μορφή σε ό, τι υπάρχει’’: ο λόγος ενώ φαίνεται να αυθαιρετεί, εισάγει εδώ τους κανόνες μιας εξαιρετικά αυτόνομης, προσωποπαγούς διαλεύκανσης των μυστηρίων του κόσμου, όπως νομίζουμε ότι τον γνωρίζουμε. “Ουσιαστικά μόνο οι δικές μας πρωτογενείς σκέψεις ενέχουν αλήθεια και ζωή, μόνο αυτές μπορούμε να κατανοήσουμε πραγματικά και εξολοκλήρου. Οι σκέψεις κάποιου άλλου που διαβάσαμε δεν είναι παρά τα αποφάγια από ένα ξένο τραπέζι, τα αποφάγια ενός αγνώστου”:ηεξέτασητουυποκειμένου είναι εξονυχιστική, ασίγαστη, θεμελιωμένη στη βάση ενός ιδιότυπου ορθολογισμού. Τίποτα δεν μένει απαρατήρητο ή ανεξιχνίαστο. Οι υπερβολές μπορεί να ξενίζουν σήμερα, αλλά παραμένουν δείκτες της οξύτητας ενός αδιαπραγμάτευτου τιμητή, που είδε στις γυναίκες τις αντιφατικές Άλλες: ‘’δεν χρειάζεται να υποστηρίξει κανείς την πολυγαμία με επιχειρήματα∙ η πολυγαμία είναι ένα γεγονός που το συναντάμε παντού, και το μόνο ερώτημα είναι πώς μπορεί κανείς να τη διαχειριστεί. Άλλωστε, υπάρχει κανείς που να είναι πραγματικά μονογαμικός; Όλοι έχουμε περάσει μια περίοδο πολυγαμίας που συχνά κρατά και όλη μας τη ζωή. Εφόσον κάθε άντρας χρειάζεται πολλές γυναίκες, τι πιο δίκαιο από το να μπορεί, πόσω μάλλον να υποχρεούται, να φροντίζει περισσότερες από μία’’.(Βλ. Για τη δυστυχία του κόσμου, σελ. 92, 139 και 132, αντιστοίχως).

Τα παρόντα δύο έργα συνιστούν εν γένει ένα είδος εισαγωγής στο κυρίως έργο του, δηλαδή τον Κόσμο ως βούληση και ως παράσταση, που δημοσιεύτηκε το 1818 από τις εκδόσεις Μπρόκχαους της Λειψίας. 

Ο πείσμων, πολύγλωσσος αρχαιογνώστης, φανατικός δια βίου φιλέλληνας, αντισυμβατικός γερμανός φιλόσοφος, ενίοτε οξύθυμος κι εκρηκτικός Άρτουρ Σοπενχάουερ (1788- 1860 ), ο οποίος, κατά τον Χόρχε Λουί Μπόρχες, επέτυχε, μεταξύ άλλων, κατά την πολυετή του έρευνα στο χώρο της σκέψης, να προσεγγίσει την πλήρη κωδικοποίηση όλων των νόμων οι οποίοι διέπουν τη λειτουργία του σύμπαντος, επιστρέφει άλλη μια φορά δυναμικά στην αναγνωστική μας σκηνή. Τα παρόντα δύο έργα συνιστούν εν γένει ένα είδος εισαγωγής στο κυρίως έργο του, δηλαδή τον Κόσμο ως βούληση και ως παράσταση, που δημοσιεύτηκε το 1818 από τις εκδόσεις Μπρόκχαους της Λειψίας. Προηγήθηκε Η τέχνη του να έχεις δίκιο επίσης από τον οίκο του Πατάκη. Αρκετοί προσπάθησαν κατά καιρούς, όπως γνωρίζουμε, να αποδομήσουν πλήρως τον πότε ελαφρώς, πότε ειδεχθώς παρεξηγημένον αυτό φιλόσοφο, ενταφιάζοντάς τον κάτω από τον μονόπλευρο ισχυρισμό τους, ότι δήθεν προπαγάνδισε μιαν αντι-ιστορική, μονόπλευρη, στείρα και αδιέξοδη, από ανθρωπιστική πλευρά, απαισιοδοξία. Ό,τι δηλαδή διδάσκουν στην εποχή μας, στη συντριπτική τους μάλιστα πλειοψηφία, οι συναφείς ανά την υφήλιο πανεπιστημιακές έδρες.

Βεβαίως, ο Άρτουρ Σοπενχάουερ δεν παύει να αντιστέκεται σθεναρά ως εννοιολογικό ορόσημο. Αφήνοντας να φανούν στους πλέον ακριβοδίκαιους μελετητές του, στους οποίους συγκαταλέγεται τόσο ο Irvin D. Yalom, όσο και ο ως άνω Franco Volpi, όλες οι πτυχές της πολύσημης παρακαταθήκης του, παραμένει, ως πανδέκτης διεξοδικών, ευθύβολων προτάσεων και οξυδερκών κρίσεων για όσα ανθρωπολογικά και άλλα ζητήματα μας απασχολούν, σε καθημερινή βάση, ένας σταθερός άξονας αναφορών. Έχουμε πάντα κατά νου, συν τοις άλλοις, την ειδικότερη αποτίμηση του συμπατριώτη του, του νομπελίστα και πασίγνωστου συγγραφέα, Τόμας Μαν, ο οποίος τόνιζε συχνά ότι ο κόσμος πάντα αισθανόταν κατά βάθος και πέρα από τις μεροληψίες των επιθετικών κριτικών του την πνευματική προσφορά του Άρτουρ Σοπενχάουερ ως “εξεχόντως καλλιτεχνική και μάλιστα ως καλλιτεχνική φιλοσοφία κατ΄ εξοχήν”. Αναγορεύοντας τη Μουσική σε ύψιστη Τέχνη, θέλησε ο τελευταίος να την επαναπροσδιορίσει κυρίως από πλευράς αμιγώς ιαματικής. Η θέση αυτή ακριβώς λογίζεται όχι μόνον απολύτως ρηξικέλευθη στον τομέα των τολμηρών αναζητήσεων, αλλά και ιδιαίτερα παρήγορη για τον όντως από παντού πλευροκοπημένο άνθρωπο. Σε διαχρονική μάλιστα βάση.

O άνθρωπος, αυτό το καλάμι στην απεραντοσύνη του κόσμου, όπως υπογράμμισε εμφανώς ο Πασκάλ, οφείλει δηλαδή να ζήσει κατά συνείδηση, να διευρύνει εκ παραλλήλου όσο γίνεται περισσότερο το ζωτικό πεδίο της ενόρασής του, να δοκιμάσει ενίοτε μιαν ασκητική διαβίωση, να καλλιεργήσει ένα αυτόφωτο εγώ, λαμβάνοντας πάντα σοβαρά υπόψιν τις εξ αντικειμένου χαοτικές, συγκρουσιακές συνθήκες, οι οποίες δεσμεύουν και προκαθορίζουν την ίδια του τη ζωή.

Υπό το πρίσμα ακριβώς των ανωτέρω εισπράττουμε το ακριβές νόημα των αναλύσεων και των αποδελτιώσεων στη Δυστυχία του κόσμου και στην Τέχνη του να είσαι ευτυχισμένος: ο άνθρωπος, αυτό το καλάμι στην απεραντοσύνη του κόσμου, όπως υπογράμμισε εμφανώς ο Πασκάλ, οφείλει δηλαδή να ζήσει κατά συνείδηση, να διευρύνει εκ παραλλήλου όσο γίνεται περισσότερο το ζωτικό πεδίο της ενόρασής του, να δοκιμάσει ενίοτε μιαν ασκητική διαβίωση, να καλλιεργήσει ένα αυτόφωτο εγώ, λαμβάνοντας πάντα σοβαρά υπόψιν τις εξ αντικειμένου χαοτικές, συγκρουσιακές συνθήκες, οι οποίες δεσμεύουν και προκαθορίζουν την ίδια του τη ζωή. Θέτοντας πρώτος στην ιστορία της δυτικοευρωπαϊκής φιλοσοφίας το ανθρώπινο σώμα ως την πρώτιστη εστία των στοχαστικών αναφορών, ο Άρτουρ Σοπενχάουερ δεν παρέλειψε ν΄ αναζητήσει τρόπους υπεράσπισης και ψυχολογικής ενδυνάμωσης της ανθρώπινης μονάδας. Διορθώνοντας τον Ιμμάνουελ Καντ, κατά τρόπο ομολογουμένως ευφυή, βάφτισε “βούληση” το Das Ding as sich, δηλαδή το πράγμα καθεαυτό. Κατεδάφισε τον Έγελο πλήρως, αποκαλώντας τον ανενδοίαστα “ανόητο και αδέξιο τσαρλατάνο”. Δεν δίστασε, επίσης, να λοιδορήσει τους συναδέλφους του Σέλινγκ και Φίχτε για τις εσφαλμένες, κατ΄ αυτόν, απόψεις τους για τη διάκριση ιδεατού – πραγματικού.

Αντλώντας τα ανάλογα από τις σχετικές αριστοτελικές διδαχές περί Eυδαιμονίας, ο κατά τα φαινόμενα περίεργος, κατ΄ εξακολούθηση μονήρης της Δρέσδης και της Φρανκφούρτης, προώθησε στην Τέχνη του να είσαι ευτυχισμένος πενήντα (50) ιδέες, οι οποίες κρίνονται, ως εκ των πραγμάτων, ικανές και αναγκαίες για τη βελτίωση των όρων του καθόλου βίου μας. Συγκρατώντας την προοπτική του Γκαίτε, όπως παράγεται μέσα από το δόγμα του “η μεγαλύτερη ευτυχία είναι η προσωπικότητα” (βλ. Η Τέχνη του να είσαι ευτυχισμένος, σελ. 118), ο Άρτουρ Σοπενχάουερ προβάλλει κανόνες συμπεριφοράς απέναντι στον Εαυτό και κανόνες συμπεριφοράς απέναντι στους συνανθρώπους μας. Αναμφίβολα ο διαχωρισμός του φιλοσοφικού του συστήματος από τη σοφία της ζωής είναι ιδιαίτερα εμφανής. Ο ίδιος άλλωστε δεν δίσταζε να υποστηρίζει αναφανδόν το ιδεώδες του ασκητισμού, σε συνδυασμό μάλιστα με το αναφαίρετο, πάντα κατ’ αυτόν, δικαίωμα της αυτοκτονίας, την ώρα που δειπνούσε δημοσίως, καταναλώνοντας άφθονη τροφή. (Βλ. ειδικότερα Για τη δυστυχία του κόσμου, επί μέρους κεφάλαιο:’’Περί αυτοκτονίας,” σελ 101, επ. ). Κατά τα άλλα, η διεισδυτική, σαφώς εικονοκλαστική σκέψη του, τεκμηριώνει τα επιχειρήματά του κι εδώ, με υποδειγματική, το υπογραμμίζω αυτό, διαύγεια ύφους. Πρόκειται για το ανοικτό σχολείο μιας σαφώς προκλητικής, αλλά και εποικοδομητικής ταυτοχρόνως σκέψης, στο οποίο φοίτησε συστηματικά, μεταξύ άλλων, ο Φρίντριχ Νίτσε και ο Βιτγκενστάιν, ο οποίος είχε, ως γνωστόν, κάτω από το μαξιλάρι του ένα πολυδιαβασμένο αντίτυπο του προαναφερομένου, θεμελιώδους έργου Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής.

gia ti dystyxia tou kosmouΓια τη δυστυχία του κόσμου
Άρτουρ Σοπενχάουερ
Μετάφραση: Μυρτώ Καλοφωλιά
Εκδόσεις Πατάκη
Σελ. 192, τιμή εκδότη €8,86 
politeia link
 
 
 
 
 
 
 
 
 
patakis sopenhΗ τέχνη του να είσαι ευτυχισμένος
Άρτουρ Σοπενχάουερ
Εισαγωγ-επιμέλεια: Franco Volpi
Μετάφραση: Μυρτώ Καλοφωλιά
Εκδόσεις Πατάκη
Σελ. 144, τιμή εκδότη €7,70 
politeia link
 
 
 
 
 
 
 
 
ΤΑ ΒΙΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ARTHUR SCHOPENHAUER  

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο ...

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Για το βιβλίο του Richard Dawkins «Ξεπερνώντας τον Θεό – Οδηγός για αρχάριους» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός) και το βιβλίο του Peter Boghossian «Εγχειρίδιο αθεΐας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

Για τη «Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών» (μτφρ. Κώστας Ανδρουλιδάκης) του Ιμμάνουελ Καντ που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Καντ, του Adolf von Heydeck © Stadtmuseum Königsberg

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο εξαιρετικές παραστάσεις

Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο εξαιρετικές παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ