social democracy390

Με αφορμή το βιβλίο της Σέρι Μπέρμαν Το πρωτείο της πολιτικής (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)    

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Η Σέρι Μπέρμαν αποτελεί μια από τις πλέον γνωστές φιγούρες της επιστημονικής κοινότητας στο χώρο της ιστορίας των ιδεών. Είναι βαθύτατα επηρεασμένη από το συνολικό έργο του Καρλ Πολάνυι και ιδιαίτερα από το έργο του Ο μεγάλος μετασχηματισμός. Αντικείμενο των εργασιών και των μελετών της είναι κυρίως η εμφάνιση, η εξέλιξη, η ανάπτυξη και η κρίση των ιδεών της Σοσιαλδημοκρατίας. Σπούδασε στα πανεπιστήμια του Yale και του Harvard, ενώ δίδαξε πολιτική στα πανεπιστήμια του Princeton και του Columbia. Σήμερα είναι καθηγήτρια πολιτικής επιστήμης στο Barnard College του Columbia University. Ένα επίσης σημαντικό έργο της, το οποίο γράφηκε το 1998, οκτώ χρόνια πριν τη συγγραφή αυτού εδώ του παρουσιαζόμενου έργου Το Πρωτείο της Πολιτικής είναι το The Social Democratic Moment: Ideas and Politics in the Making of Interwar Europe. 

Ο Έλληνας αναγνώστης, ζώντας σε μια χώρα που ακόμη και σήμερα ο διάλογος για τη Σοσιαλδημοκρατία κρύβεται πίσω από ψευδώνυμους όρους, όπως είναι η έννοια της Κεντροαριστεράς, ή όπου η Σοσιαλδημοκρατία παρουσιάζεται ως ο μεγάλος προδότης του «λαϊκού κινήματος», έχει πολλαπλά οφέλη από την ανάγνωση αυτού του βιβλίου.

Στον κόσμο της κίνησης των ιδεών

Η Μπέρμαν παρουσιάζει την ιστορία συγκεκριμένων ιδεών οι οποίες συγκρούστηκαν με τον οικονομισμό τόσο του Μαρξισμού όσο και του Φιλελευθερισμού. Μια σύγκρουση που οδήγησε στη γέννηση της Σοσιαλδημοκρατίας ως μια εντελώς διακριτής ιδεολογίας και ως ένα ολότελα αυτόνομο πολιτικό κίνημα. Η Σοσιαλδημοκρατία, υποστηρίζει, δεν αποτελεί κάποιου είδους συμβιβασμό μεταξύ μαρξισμού και φιλελευθερισμού, αλλά υπέρβαση και των δυο.

Σύμφωνα με τη συγγραφέα η Σοσιαλδημοκρατία είναι αυτή η πολιτική τάξη πραγμάτων και διακυβέρνησης που στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η πολιτική, σ' όλες τις περιπτώσεις, οφείλει να έχει τα πρωτεία έναντι των οικονομικών διαδικασιών. Στόχος αυτού του κινήματος από την αρχή ήταν να ανασυστήσει, με πολιτικά μέσα, όλα όσα ανατρέπουν οι λειτουργίες της οικονομίας των ανεξέλεγκτων ελεύθερων αγορών. 

330px-bernstein eduard 1895
O Eduard Bernstein 

 Ο Γερμανός πολιτικός και διανοούμενος Έντουαρντ Μπέρνσταϊν (1850 - 1932) έθεσε τα ιδεολογικά και πολιτικά θεμέλια της. Αυτός αμφισβήτησε τους δυο κύριους πυλώνες του ορθόδοξου μαρξισμού –τον ιστορικό υλισμό και την ταξική πάλη– και κατέθεσε μια εναλλακτική πρόταση για την πρωτοκαθεδρία της πολιτικής σε συνθήκες ενός ιστορικά καθοριζόμενου διαταξικού συμβιβασμού. Επίσης τόνισε τη δυναμική της ανθρώπινης θέλησης και της πολιτικής δράσης. Μα, θα αντιτείνει κάποιος, και ο Λένιν το ίδιο δεν έκανε; Δεν ήταν ο Λένιν αυτός ο ηγέτης που αμφισβήτησε έμπρακτα τον μαρξιστικό οικονομισμό; Δεν ήταν ο Λένιν που ανάγκασε τον Γκράμσι να χαρακτηρίσει τη Ρωσική Επανάσταση ως ένα φαινόμενο που διέψευσε το Κεφάλαιο του Μαρξ; Δεν ήταν ο Λένιν αυτός που κατεξοχήν μετέτρεψε την πολιτική πράξη σε εξάρτημα της βούλησης;

Η Σέρι Μπέρμαν απαντά έμμεσα σ' αυτές τις απορίες, αλλά πηγαίνει μερικά βήματα πέρα απ' αυτές. Όσο και να φαίνεται παράδοξο ή και πολιτικώς μη ορθό η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η ρήξη της Σοσιαλδημοκρατίας με τους φιλελεύθερους και τους ορθόδοξους μαρξιστές είχε δυο κοινά σημεία με το φασισμό και τον εθνικοσοσιαλισμό. Αυτά αφορούσαν την κοινή πεποίθηση αυτών των τόσο διαφορετικών ιδεολογικών και πολιτικών ρευμάτων ότι η πολιτική και ο κοινοτισμός είχαν το πρωτείο έναντι της οικονομίας και του ατομισμού.

Για τους σοσιαλδημοκράτες το πρωτείο της πολιτικής σήμαινε κυρίως πρωτείο της δημοκρατίας

Τα ιδεολογικά ρεύματα του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού, όπως υποστηρίζει η συγγραφέας, αρχικά αποτελούσαν αποσκιρτήσεις από εκείνον τον σοσιαλισμό ο οποίος υποτιμούσε το ρόλο του έθνους και της φυλετικής ταυτότητας. Δεν είναι αδιάφορο ως προς αυτή την παρατήρησή της ότι τόσο ο Μουσολίνι αλλά και ιδεολογικοί εκφραστές του φασισμού, όπως ήταν κατά κάποιο τρόπο ο Σορέλ, αλλά κυρίως ο Βέλγος πρώην σοσιαλιστής Χέντρικ ντε Μαν και ο Γάλλος Μαρσέλ Ντεά, μετεξελίχτηκαν σε μεγάλους θεωρητικούς του φασισμού. Αυτοί, όπως και γενικότερα ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός, συνέδεσαν το πρωτείο της πολιτικής και του κοινοτισμού με τον εθνικισμό και τη βαθύτατη περιφρόνηση προς τη δημοκρατία και τον φιλελευθερισμό. Ο κοινοτισμός για τους φασίστες ήταν έκφραση του πρωτείου της εθνικιστικής αντίληψης για τα έθνη και η πολιτική ήταν έκφραση του μίσους για τη δημοκρατία.

Αντιθέτως, για τους σοσιαλδημοκράτες το πρωτείο της πολιτικής σήμαινε κυρίως πρωτείο της δημοκρατίας, ενώ το πρωτείο του κοινοτισμού ήταν η στροφή σε μεγαλύτερη κοινωνική αλληλεγγύη και σε πολιτικά μέτρα που είχαν στόχο την ενίσχυση της κοινωνικής ενότητας και αλληλοβοήθειας. Προσωπικά θα διαφωνήσω με τον τρόπο που η Μπέρμαν ερμηνεύει το πρωτείο του κοινοτισμού για τους σοσιαλδημοκράτες. Ο Ιταλός φιλελεύθερος σοσιαλιστής Κάρλο Ροσέλι είναι πιο κοντά στη σωστή ερμηνεία σύμφωνα με την οποία ο κοινοτισμός για τη Σοσιαλδημοκρατία ήταν έκφραση του πρωτείου της αλληλεγγύης μεταξύ των αυτοτελών και ανεξάρτητων ατόμων.

Ο δημοκρατικός αναθεωρητισμός

Αμφισβήτησε όλες σχεδόν τις προβλέψεις του μαρξισμού για το μέλλον του καπιταλισμού 

Η Μπέρμαν εστιάζει τη μελέτη της στην παρουσίαση πέντε ιστορικών παραδειγμάτων συγκρότησης της Σοσιαλδημοκρατίας σε Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία και Σουηδία. Το υπόβαθρο και τα θεμέλιά της τα εντοπίζει στην αρχική αμφισβήτηση του ορθόδοξου μαρξισμού. Εδώ καταλυτική ήταν η σύγκρουση του Μπερνστάιν με τους Κάουτσκι και Λένιν. Η πιο χαρακτηριστική πλευρά της σκέψης του Μαρξ την οποία υπέβαλε σε κριτική ο Μπερνστάιν ήταν ο ιστορικός υλισμός, μια θεωρία που μετέτρεπε την πολιτική κίνηση σε αναμονή του αναπόφευκτου. Μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία οι οικονομικές δυνάμεις καθορίζουν τη λογική και την κατεύθυνση της ιστορικής εξέλιξης. Ο Μπερνστάιν υποστήριξε ότι ο ορθόδοξος μαρξισμός δεν μπορούσε να λειτουργεί ως πιλότος για θετική πολιτική δράση. Αμφισβήτησε όλες σχεδόν τις προβλέψεις του μαρξισμού για το μέλλον του καπιταλισμού και την οικονομική ανάπτυξη. Αμφισβήτησε επίσης την άποψη που υποστήριζε ότι ο καπιταλισμός θα ζήσει τέτοιες κρίσεις που από μόνες τους θα τον οδηγήσουν στην κατάρρευση. Ο σοσιαλισμός για τον Μπερνστάιν ήταν κίνηση προς κάτι που πρέπει να πραγματοποιηθεί. Κίνηση αλλά και δημοκρατία. Σκοπός αλλά και μέσο. Ο Μπερνστάιν όχι μόνο δεν αρνούνταν τη «μομφή» του ρεφορμιστή, όπως έκανε ο Κάουτσκι, αλλά και υπερθεμάτιζε στο ό,τι ο αναθεωρητισμός σε πολιτικό επίπεδο σημαίνει συνεπή μεταρρυθμισμό.

jean-jaurs
Ο Jean Jaurès

Ένας άλλος μεγάλος πρόδρομος της Σοσιαλδημοκρατίας, στη φάση ενηλικίωσης πλέον του δημοκρατικού αναθεωρητισμού, ήταν ο Γάλλος Ζαν Ζωρές. Αυτός όχι μόνο αναθεώρησε τις θέσεις του μαρξισμού για το κράτος αλλά, με αφορμή και την υπόθεση Ντρέιφους, υποστήριξε ότι ένας από τους κεντρικούς στόχους της Αριστεράς πρέπει να είναι η υπεράσπιση της αστικής δημοκρατίας. Η δημοκρατία για τον Ζωρές αποτελεί το καλύτερο μέσο που επινοήθηκε ποτέ για την ειρηνική κοινωνική αλλαγή. Αυτός, όπως και ο Μπερνστάιν, θεωρούσε ότι η δημοκρατία είναι ταυτόχρονα μέσον και σκοπός της Αριστεράς. Στις αρχές του 20ου αιώνα και ιδιαίτερα στη Γαλλία τέθηκε το ζήτημα της συμμετοχής της Αριστεράς στις αστικές κυβερνήσεις. Ο Ζωρές υποστήριξε με πάθος αυτή τη θέση. Η συμμετοχή ή όχι στις αστικές κυβερνήσεις απασχόλησε και τους Ιταλούς διανοητές και πολιτικούς. Την ίδια περίοδο οι αυστριακοί σοσιαλιστές (Ότο Μπάουερ και Καρλ Ρένερ) αμφισβητούσαν την μαρξιστική υποτίμηση του ρόλου του έθνους.

Η αντίδραση στον δημοκρατικό αναθεωρητισμό ήρθε τόσο από τα αριστερά όσο και από τα δεξιά. Πέρα από τον δημοκρατικό αναθεωρητισμό των Μπερνστάιν και Ζωρές η αντίδραση στον μαρξισμό ήρθε από την πλευρά της κομμουνιστικής πρότασης του Λένιν και από την πλευρά της υπεραντιδραστικής εθνικιστικής αμφισβήτησης. Εδώ η Μπέρμαν συνοψίζει τις κύριες ιδέες του Ζώρζ Σορέλ. Ιδέες που αποτελούν το υλικό πάνω στον οποίο αναπτύχθηκε η σκέψη του ιταλικού φασισμού. Ο Σορέλ έψαχνε ένα μύθο για να αναζωογονήσει τις επαναστατικές ιδέες κατά του καπιταλισμού, της αστικής κοινωνίας και της δημοκρατίας. Αυτός ο μύθος ήταν η ανάπτυξη των εθνικισμών. Μουσολίνι, Μωρίς Μπαρές, Σαρλ Μωράς, Ζώρζ Βαλουά, Γιόζεφ Μπλόχ είναι μερικοί από τους εκπροσώπους της δεξιάς αντιδραστικής αμφισβήτησης τόσο του ορθόδοξου μαρξισμού, όσο και του δημοκρατικού αναθεωρητισμού. Η άνοδος του αντισημιτισμού στέκονταν δίπλα σ' αυτόν τον δεξιό επαναστατικό αναθεωρητισμό.

Η ιστορική διαμόρφωση της Σοσιαλδημοκρατίας

Ήταν όμως ο καιρός να μετασχηματιστεί και ο δημοκρατικός αναθεωρητισμός σε Σοσιαλδημοκρατία. Μια μεγάλη συζήτηση που προκάλεσε ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις άνοιξε στο Γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό και στο Γαλλικό τμήμα της Εργατικής Διεθνούς. Το ζήτημα της συμμετοχής σε κυβερνήσεις συνεργασίας προκάλεσε μια σειρά διασπάσεων, μέχρι να φθάσουν το 1936 οι Γάλλοι σοσιαλιστές στην κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου. Η σύγκρουση των μπολσεβίκων (Αμαντέο Μπορντίγκα) των δημοκρατών σοσιαλιστών (Φίλιπο Τουράτι) και των μαξιμαλιστών (Τζιαντσίντο Σεράτι) ταλαιπώρησε και το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Και ενώ η Αριστερά αναζητούσε λύσεις μεταξύ μπολσεβικισμού και δημοκρατικού αναθεωρητισμού, ο δεξιός αντιδραστικός αναθεωρητισμός λάμβανε θέσεις που σε λίγα χρόνια θα οδηγούσαν στην εξουσία τον φασισμό και λίγο αργότερα και τον εθνικοσοσιαλισμό. Ο Χέντρικ ντε Μαν αποτελεί το κλασικό υπόδειγμα της μετακίνησης από τις θέσεις αμφισβήτησης του ορθόδοξου μαρξισμού στις θέσεις του εθνικοσοσιαλισμού. Σήμα κατατεθέν της άποψης του ντε Μαν ήταν η διαταξική συνεργασία σε εθνικιστικό φόντο.

Η μεταπολεμική Σοσιαλδημοκρατία συγκροτήθηκε με γνώμονα την αντίληψη ότι χωρίς κράτος πρόνοιας, χωρίς κεϊνσιανισμό σε εποχές ύφεσης και χωρίς έλεγχο των αγορών οι κοινωνίες οδηγούνται στην αμφισβήτηση της δημοκρατίας

Την ίδια στιγμή στη Γερμανία της Βαϊμάρης το SPD φοβήθηκε να υποστηρίξει το σχέδιο Βοϋτίνσκι, σύμφωνα με το οποίο η υπέρβαση της κρίσης μπορούσε να γίνει μόνο με πολιτικές ενεργούς παρέμβασης του κράτους στην οικονομία. Ένας φόβος συνέπεια του οποίου ήταν ο θρίαμβος της φασιστικής θέλησης. Ο φασισμός στο φόντο της απόλυτης κατάργησης της δημοκρατίας έθεσε μερικά από τα ζητήματα που είχε θέσει ο δημοκρατικός αναθεωρητισμός. Ο φασισμός αναμόρφωσε θεμελιωδώς και σε μακροχρόνια βάση τις σχέσεις ανάμεσα στο κράτος, την κοινωνία και την οικονομία, καταργώντας όμως τη δημοκρατία και στηριζόμενος στον εθνικισμό. Ο μόνος άλλος παράγοντας που έκανε και αυτός την αναμόρφωση των σχέσεων οικονομίας και κοινωνίας, αλλά αναπτύσσοντας ακόμη περαιτέρω τη δημοκρατία, αντιστεκόμενος και στον εθνικισμό, ήταν το Σουηδικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Το κόμμα που προπολεμικά έθεσε τις βάσεις της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας. Μια μεταπολεμική Σοσιαλδημοκρατία που συγκροτήθηκε με γνώμονα την αντίληψη ότι χωρίς κράτος πρόνοιας, χωρίς κεϊνσιανισμό σε εποχές ύφεσης και χωρίς έλεγχο των αγορών οι κοινωνίες οδηγούνται στην αμφισβήτηση της δημοκρατίας. Ο καπιταλισμός δεν καταργήθηκε, αλλά έγινε ένας καπιταλισμός τον οποίο περιόριζε και χαλιναγωγούσε η πολιτική. Μια πολιτική που είχε ως κύριο στόχο της την αναδιανομή του πλούτου και την ανάπτυξη της δημοκρατίας.

Η συγγραφέας αναφέρεται και στις διαφορές μεταξύ του σουηδικού και του γερμανικού μοντέλου σοσιαλδημοκρατίας, αλλά αυτό που κυρίως αναδεικνύει είναι η σύγκλισή τους όσον αφορά τον έλεγχο των αγορών, την αναδιανομή και σε τελική ανάλυση τη σύγκρουση με τον φιλελευθερισμό. Νομίζω όμως ότι εδώ κάπου συγχέοντας τον φιλελευθερισμό με τον νεοφιλελευθερισμό αδικεί τον πρώτο, αλλά πρωτίστως αδικεί και τις φιλελεύθερες επιρροές στο σοσιαλδημοκρατικό πρόταγμα.

Έχει μέλλον η Σοσιαλδημοκρατία;

Στα συμπεράσματα της Μπέρμαν συμπεριλαμβάνεται η κριτική στον Τρίτο Δρόμο, αλλά και η κριτική στην άλλη Αριστερά η οποία στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας έχασε τον καθολικό της προσανατολισμό. Αυτό το βιβλίο χαρακτηρίζεται από την αγωνία για την επιστροφή στο οραματικό στοιχείο της σημερινής αποιδεολογικοποιημένης και χωρίς οράματα Σοσιαλδημοκρατίας. Η συγγραφέας μας καλεί να προβληματιστούμε για τους τρόπους μέσα από τους οποίους η Σοσιαλδημοκρατία θα κατορθώσει, στο πλαίσιο της Παγκοσμιοποίησης, να επικαιροποιήσει εκ νέου το αίτημα του ελέγχου των παγκόσμιων αγορών και της αναδιανομής με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων. Υποστηρίζει ότι τις τελευταίες δεκαετίες η Σοσιαλδημοκρατία έγινε σκιά του εαυτού της. Αλλά στη διελκυστίνδα ανάμεσα στον καπιταλισμό, τη δημοκρατία και την κοινωνική σταθερότητα η Σοσιαλδημοκρατία ήταν και παραμένει η μόνη αξιόπιστη λύση. Είναι αυτή ακριβώς η επιτυχία της, που μας έκανε να ξεχάσουμε πόσο σημαντικό ήταν το σοσιαλδημοκρατικό εγχείρημα.

berman
Η Sheri Berman

Μια από τις θέσεις της Μπέρμαν που προκαλεί απορίες είναι η άποψή της ότι φασίστες, εθνικοσοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες είχαν σημαντικές ομοιότητες όσον αφορά την κοινή τους άποψη για το πρωτείο της πολιτικής, αλλά και την αμφισβήτηση του φιλελευθερισμού. Βεβαίως η μεγάλη τους διαφορά αφορά την άρνηση της δημοκρατίας εκ μέρους των φασιστών και των εθνικοσοσιαλιστών. Νομίζω όμως ότι εδώ η ίδια αντιφάσκει με τον εαυτό της. Γιατί η ίδια η ανάλυσή της δείχνει ότι ο εθνικισμός και όχι το πρωτείο της πολιτικής αποτελεί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του φασισμού. Το πρωτείο της πολιτικής και της δημοκρατίας είναι εκείνο το χαρακτηριστικό που αρμόζει μόνο στη Σοσιαλδημοκρατία. Αλλά επίσης θεωρώ ότι κάνει λάθος όσον αφορά τη σχέση της Σοσιαλδημοκρατίας με τον φιλελευθερισμό. Πιστεύω ότι οι Μπερνστάιν και Ροσέλι είχαν δίκιο όταν υποστήριζαν πως η Σοσιαλδημοκρατία αποτελεί τη «νόμιμο κληρονόμο» του κλασικού φιλελευθερισμού. Βεβαίως, από τη μεριά της η Μπέρμαν έχει όλα τα δίκια όταν περιγελά όσους ταυτίζουν τη Σοσιαλδημοκρατία με τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Στην Ελλάδα θα είχε να προσθέσει και όσους την ταυτίζουν με ενδιάμεσους πόλους και άλλα παρεμφερή απολίτικα πράγματα.

Το πρωτείο της πολιτικής είναι ένας πολύτιμος οδηγός στο διάλογο που έχει ανοίξει και στη χώρα μας για τη συγκρότηση του ελληνικού σοσιαλδημοκρατικού πόλου. Η Ελένη Αστερίου, έμπειρη μεταφράστρια, αλλά και κοινωνός των προβληματισμών για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια Αριστερά, μεταφράζει με τόση γνώση των δεδομένων ώστε να φαίνεται σαν αυτό το βιβλίο να γράφτηκε απευθείας στα ελληνικά.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ 

 

proteia politikisΤο πρωτείο της πολιτικής
Η σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του 20ου αιώνα
Σέρι Μπέρμαν
Μτφρ: Ελένη Αστερίου
Επιμέλεια: Παναγιώτης Σουλτάνος, Νίκος Κουμπιάς
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2014
Σελ. 542, τιμή € 15,00
 
politeia-link
 
 
 
 
 
 
 
 
   

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

«Η ιστορία της αθεΐας» του Ζορζ Μινουά (κριτική) – Μια περιδιάβαση στις περιπέτειες του αθεϊσμού στον Δυτικό κόσμο

«Η ιστορία της αθεΐας» του Ζορζ Μινουά (κριτική) – Μια περιδιάβαση στις περιπέτειες του αθεϊσμού στον Δυτικό κόσμο

Για το βιβλίο του Ζορζ Μινουά [Georges Minois] «Η ιστορία της αθεΐας – η αθεΐα στον Δυτικό κόσμο» (μτφρ. Βάλια Σερέτη, εκδ. Νάρκισσος).

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

Ο αθεϊσμός είναι ένα ίσως από τα επιδραστικά πνευματικά κινήματα του σύγχρονου κό...

«Ο δρόμος της ομορφιάς» του Βίτο Μανκούζο – Αναζητώντας έναν τρόπο να βλέπουμε

«Ο δρόμος της ομορφιάς» του Βίτο Μανκούζο – Αναζητώντας έναν τρόπο να βλέπουμε

Για το βιβλίο του Βίτο Μανκούζο [Vito Mancuso] «Ο δρόμος της ομορφιάς» (μτφρ. Παναγιώτης Αρ. Υφαντής, εκδ. Αρμός). Κεντρική εικόνα: ο πίνακας του William Turner “Dutch Boats in a Gale” [«Ολλανδικές βάρκες σε θύελλα»], 1801 © The Capricorn Foundation.

Γράφει ο Διονύση...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

Παρουσίαση της έκδοσης των Ημερολογίων του (1943-2014) Κώστα Στεργιόπουλου, με τίτλο Ex Nihilo, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Γιάννης Μαρίνος του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής»).

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων και η Ελληνική Εταιρε...

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ