social democracy390

Με αφορμή το βιβλίο της Σέρι Μπέρμαν Το πρωτείο της πολιτικής (εκδ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)    

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Η Σέρι Μπέρμαν αποτελεί μια από τις πλέον γνωστές φιγούρες της επιστημονικής κοινότητας στο χώρο της ιστορίας των ιδεών. Είναι βαθύτατα επηρεασμένη από το συνολικό έργο του Καρλ Πολάνυι και ιδιαίτερα από το έργο του Ο μεγάλος μετασχηματισμός. Αντικείμενο των εργασιών και των μελετών της είναι κυρίως η εμφάνιση, η εξέλιξη, η ανάπτυξη και η κρίση των ιδεών της Σοσιαλδημοκρατίας. Σπούδασε στα πανεπιστήμια του Yale και του Harvard, ενώ δίδαξε πολιτική στα πανεπιστήμια του Princeton και του Columbia. Σήμερα είναι καθηγήτρια πολιτικής επιστήμης στο Barnard College του Columbia University. Ένα επίσης σημαντικό έργο της, το οποίο γράφηκε το 1998, οκτώ χρόνια πριν τη συγγραφή αυτού εδώ του παρουσιαζόμενου έργου Το Πρωτείο της Πολιτικής είναι το The Social Democratic Moment: Ideas and Politics in the Making of Interwar Europe. 

Ο Έλληνας αναγνώστης, ζώντας σε μια χώρα που ακόμη και σήμερα ο διάλογος για τη Σοσιαλδημοκρατία κρύβεται πίσω από ψευδώνυμους όρους, όπως είναι η έννοια της Κεντροαριστεράς, ή όπου η Σοσιαλδημοκρατία παρουσιάζεται ως ο μεγάλος προδότης του «λαϊκού κινήματος», έχει πολλαπλά οφέλη από την ανάγνωση αυτού του βιβλίου.

Στον κόσμο της κίνησης των ιδεών

Η Μπέρμαν παρουσιάζει την ιστορία συγκεκριμένων ιδεών οι οποίες συγκρούστηκαν με τον οικονομισμό τόσο του Μαρξισμού όσο και του Φιλελευθερισμού. Μια σύγκρουση που οδήγησε στη γέννηση της Σοσιαλδημοκρατίας ως μια εντελώς διακριτής ιδεολογίας και ως ένα ολότελα αυτόνομο πολιτικό κίνημα. Η Σοσιαλδημοκρατία, υποστηρίζει, δεν αποτελεί κάποιου είδους συμβιβασμό μεταξύ μαρξισμού και φιλελευθερισμού, αλλά υπέρβαση και των δυο.

Σύμφωνα με τη συγγραφέα η Σοσιαλδημοκρατία είναι αυτή η πολιτική τάξη πραγμάτων και διακυβέρνησης που στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η πολιτική, σ' όλες τις περιπτώσεις, οφείλει να έχει τα πρωτεία έναντι των οικονομικών διαδικασιών. Στόχος αυτού του κινήματος από την αρχή ήταν να ανασυστήσει, με πολιτικά μέσα, όλα όσα ανατρέπουν οι λειτουργίες της οικονομίας των ανεξέλεγκτων ελεύθερων αγορών. 

330px-bernstein eduard 1895
O Eduard Bernstein 

 Ο Γερμανός πολιτικός και διανοούμενος Έντουαρντ Μπέρνσταϊν (1850 - 1932) έθεσε τα ιδεολογικά και πολιτικά θεμέλια της. Αυτός αμφισβήτησε τους δυο κύριους πυλώνες του ορθόδοξου μαρξισμού –τον ιστορικό υλισμό και την ταξική πάλη– και κατέθεσε μια εναλλακτική πρόταση για την πρωτοκαθεδρία της πολιτικής σε συνθήκες ενός ιστορικά καθοριζόμενου διαταξικού συμβιβασμού. Επίσης τόνισε τη δυναμική της ανθρώπινης θέλησης και της πολιτικής δράσης. Μα, θα αντιτείνει κάποιος, και ο Λένιν το ίδιο δεν έκανε; Δεν ήταν ο Λένιν αυτός ο ηγέτης που αμφισβήτησε έμπρακτα τον μαρξιστικό οικονομισμό; Δεν ήταν ο Λένιν που ανάγκασε τον Γκράμσι να χαρακτηρίσει τη Ρωσική Επανάσταση ως ένα φαινόμενο που διέψευσε το Κεφάλαιο του Μαρξ; Δεν ήταν ο Λένιν αυτός που κατεξοχήν μετέτρεψε την πολιτική πράξη σε εξάρτημα της βούλησης;

Η Σέρι Μπέρμαν απαντά έμμεσα σ' αυτές τις απορίες, αλλά πηγαίνει μερικά βήματα πέρα απ' αυτές. Όσο και να φαίνεται παράδοξο ή και πολιτικώς μη ορθό η συγγραφέας υποστηρίζει ότι η ρήξη της Σοσιαλδημοκρατίας με τους φιλελεύθερους και τους ορθόδοξους μαρξιστές είχε δυο κοινά σημεία με το φασισμό και τον εθνικοσοσιαλισμό. Αυτά αφορούσαν την κοινή πεποίθηση αυτών των τόσο διαφορετικών ιδεολογικών και πολιτικών ρευμάτων ότι η πολιτική και ο κοινοτισμός είχαν το πρωτείο έναντι της οικονομίας και του ατομισμού.

Για τους σοσιαλδημοκράτες το πρωτείο της πολιτικής σήμαινε κυρίως πρωτείο της δημοκρατίας

Τα ιδεολογικά ρεύματα του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού, όπως υποστηρίζει η συγγραφέας, αρχικά αποτελούσαν αποσκιρτήσεις από εκείνον τον σοσιαλισμό ο οποίος υποτιμούσε το ρόλο του έθνους και της φυλετικής ταυτότητας. Δεν είναι αδιάφορο ως προς αυτή την παρατήρησή της ότι τόσο ο Μουσολίνι αλλά και ιδεολογικοί εκφραστές του φασισμού, όπως ήταν κατά κάποιο τρόπο ο Σορέλ, αλλά κυρίως ο Βέλγος πρώην σοσιαλιστής Χέντρικ ντε Μαν και ο Γάλλος Μαρσέλ Ντεά, μετεξελίχτηκαν σε μεγάλους θεωρητικούς του φασισμού. Αυτοί, όπως και γενικότερα ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός, συνέδεσαν το πρωτείο της πολιτικής και του κοινοτισμού με τον εθνικισμό και τη βαθύτατη περιφρόνηση προς τη δημοκρατία και τον φιλελευθερισμό. Ο κοινοτισμός για τους φασίστες ήταν έκφραση του πρωτείου της εθνικιστικής αντίληψης για τα έθνη και η πολιτική ήταν έκφραση του μίσους για τη δημοκρατία.

Αντιθέτως, για τους σοσιαλδημοκράτες το πρωτείο της πολιτικής σήμαινε κυρίως πρωτείο της δημοκρατίας, ενώ το πρωτείο του κοινοτισμού ήταν η στροφή σε μεγαλύτερη κοινωνική αλληλεγγύη και σε πολιτικά μέτρα που είχαν στόχο την ενίσχυση της κοινωνικής ενότητας και αλληλοβοήθειας. Προσωπικά θα διαφωνήσω με τον τρόπο που η Μπέρμαν ερμηνεύει το πρωτείο του κοινοτισμού για τους σοσιαλδημοκράτες. Ο Ιταλός φιλελεύθερος σοσιαλιστής Κάρλο Ροσέλι είναι πιο κοντά στη σωστή ερμηνεία σύμφωνα με την οποία ο κοινοτισμός για τη Σοσιαλδημοκρατία ήταν έκφραση του πρωτείου της αλληλεγγύης μεταξύ των αυτοτελών και ανεξάρτητων ατόμων.

Ο δημοκρατικός αναθεωρητισμός

Αμφισβήτησε όλες σχεδόν τις προβλέψεις του μαρξισμού για το μέλλον του καπιταλισμού 

Η Μπέρμαν εστιάζει τη μελέτη της στην παρουσίαση πέντε ιστορικών παραδειγμάτων συγκρότησης της Σοσιαλδημοκρατίας σε Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Αυστρία και Σουηδία. Το υπόβαθρο και τα θεμέλιά της τα εντοπίζει στην αρχική αμφισβήτηση του ορθόδοξου μαρξισμού. Εδώ καταλυτική ήταν η σύγκρουση του Μπερνστάιν με τους Κάουτσκι και Λένιν. Η πιο χαρακτηριστική πλευρά της σκέψης του Μαρξ την οποία υπέβαλε σε κριτική ο Μπερνστάιν ήταν ο ιστορικός υλισμός, μια θεωρία που μετέτρεπε την πολιτική κίνηση σε αναμονή του αναπόφευκτου. Μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία οι οικονομικές δυνάμεις καθορίζουν τη λογική και την κατεύθυνση της ιστορικής εξέλιξης. Ο Μπερνστάιν υποστήριξε ότι ο ορθόδοξος μαρξισμός δεν μπορούσε να λειτουργεί ως πιλότος για θετική πολιτική δράση. Αμφισβήτησε όλες σχεδόν τις προβλέψεις του μαρξισμού για το μέλλον του καπιταλισμού και την οικονομική ανάπτυξη. Αμφισβήτησε επίσης την άποψη που υποστήριζε ότι ο καπιταλισμός θα ζήσει τέτοιες κρίσεις που από μόνες τους θα τον οδηγήσουν στην κατάρρευση. Ο σοσιαλισμός για τον Μπερνστάιν ήταν κίνηση προς κάτι που πρέπει να πραγματοποιηθεί. Κίνηση αλλά και δημοκρατία. Σκοπός αλλά και μέσο. Ο Μπερνστάιν όχι μόνο δεν αρνούνταν τη «μομφή» του ρεφορμιστή, όπως έκανε ο Κάουτσκι, αλλά και υπερθεμάτιζε στο ό,τι ο αναθεωρητισμός σε πολιτικό επίπεδο σημαίνει συνεπή μεταρρυθμισμό.

jean-jaurs
Ο Jean Jaurès

Ένας άλλος μεγάλος πρόδρομος της Σοσιαλδημοκρατίας, στη φάση ενηλικίωσης πλέον του δημοκρατικού αναθεωρητισμού, ήταν ο Γάλλος Ζαν Ζωρές. Αυτός όχι μόνο αναθεώρησε τις θέσεις του μαρξισμού για το κράτος αλλά, με αφορμή και την υπόθεση Ντρέιφους, υποστήριξε ότι ένας από τους κεντρικούς στόχους της Αριστεράς πρέπει να είναι η υπεράσπιση της αστικής δημοκρατίας. Η δημοκρατία για τον Ζωρές αποτελεί το καλύτερο μέσο που επινοήθηκε ποτέ για την ειρηνική κοινωνική αλλαγή. Αυτός, όπως και ο Μπερνστάιν, θεωρούσε ότι η δημοκρατία είναι ταυτόχρονα μέσον και σκοπός της Αριστεράς. Στις αρχές του 20ου αιώνα και ιδιαίτερα στη Γαλλία τέθηκε το ζήτημα της συμμετοχής της Αριστεράς στις αστικές κυβερνήσεις. Ο Ζωρές υποστήριξε με πάθος αυτή τη θέση. Η συμμετοχή ή όχι στις αστικές κυβερνήσεις απασχόλησε και τους Ιταλούς διανοητές και πολιτικούς. Την ίδια περίοδο οι αυστριακοί σοσιαλιστές (Ότο Μπάουερ και Καρλ Ρένερ) αμφισβητούσαν την μαρξιστική υποτίμηση του ρόλου του έθνους.

Η αντίδραση στον δημοκρατικό αναθεωρητισμό ήρθε τόσο από τα αριστερά όσο και από τα δεξιά. Πέρα από τον δημοκρατικό αναθεωρητισμό των Μπερνστάιν και Ζωρές η αντίδραση στον μαρξισμό ήρθε από την πλευρά της κομμουνιστικής πρότασης του Λένιν και από την πλευρά της υπεραντιδραστικής εθνικιστικής αμφισβήτησης. Εδώ η Μπέρμαν συνοψίζει τις κύριες ιδέες του Ζώρζ Σορέλ. Ιδέες που αποτελούν το υλικό πάνω στον οποίο αναπτύχθηκε η σκέψη του ιταλικού φασισμού. Ο Σορέλ έψαχνε ένα μύθο για να αναζωογονήσει τις επαναστατικές ιδέες κατά του καπιταλισμού, της αστικής κοινωνίας και της δημοκρατίας. Αυτός ο μύθος ήταν η ανάπτυξη των εθνικισμών. Μουσολίνι, Μωρίς Μπαρές, Σαρλ Μωράς, Ζώρζ Βαλουά, Γιόζεφ Μπλόχ είναι μερικοί από τους εκπροσώπους της δεξιάς αντιδραστικής αμφισβήτησης τόσο του ορθόδοξου μαρξισμού, όσο και του δημοκρατικού αναθεωρητισμού. Η άνοδος του αντισημιτισμού στέκονταν δίπλα σ' αυτόν τον δεξιό επαναστατικό αναθεωρητισμό.

Η ιστορική διαμόρφωση της Σοσιαλδημοκρατίας

Ήταν όμως ο καιρός να μετασχηματιστεί και ο δημοκρατικός αναθεωρητισμός σε Σοσιαλδημοκρατία. Μια μεγάλη συζήτηση που προκάλεσε ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις άνοιξε στο Γερμανικό Σοσιαλδημοκρατικό και στο Γαλλικό τμήμα της Εργατικής Διεθνούς. Το ζήτημα της συμμετοχής σε κυβερνήσεις συνεργασίας προκάλεσε μια σειρά διασπάσεων, μέχρι να φθάσουν το 1936 οι Γάλλοι σοσιαλιστές στην κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου. Η σύγκρουση των μπολσεβίκων (Αμαντέο Μπορντίγκα) των δημοκρατών σοσιαλιστών (Φίλιπο Τουράτι) και των μαξιμαλιστών (Τζιαντσίντο Σεράτι) ταλαιπώρησε και το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Και ενώ η Αριστερά αναζητούσε λύσεις μεταξύ μπολσεβικισμού και δημοκρατικού αναθεωρητισμού, ο δεξιός αντιδραστικός αναθεωρητισμός λάμβανε θέσεις που σε λίγα χρόνια θα οδηγούσαν στην εξουσία τον φασισμό και λίγο αργότερα και τον εθνικοσοσιαλισμό. Ο Χέντρικ ντε Μαν αποτελεί το κλασικό υπόδειγμα της μετακίνησης από τις θέσεις αμφισβήτησης του ορθόδοξου μαρξισμού στις θέσεις του εθνικοσοσιαλισμού. Σήμα κατατεθέν της άποψης του ντε Μαν ήταν η διαταξική συνεργασία σε εθνικιστικό φόντο.

Η μεταπολεμική Σοσιαλδημοκρατία συγκροτήθηκε με γνώμονα την αντίληψη ότι χωρίς κράτος πρόνοιας, χωρίς κεϊνσιανισμό σε εποχές ύφεσης και χωρίς έλεγχο των αγορών οι κοινωνίες οδηγούνται στην αμφισβήτηση της δημοκρατίας

Την ίδια στιγμή στη Γερμανία της Βαϊμάρης το SPD φοβήθηκε να υποστηρίξει το σχέδιο Βοϋτίνσκι, σύμφωνα με το οποίο η υπέρβαση της κρίσης μπορούσε να γίνει μόνο με πολιτικές ενεργούς παρέμβασης του κράτους στην οικονομία. Ένας φόβος συνέπεια του οποίου ήταν ο θρίαμβος της φασιστικής θέλησης. Ο φασισμός στο φόντο της απόλυτης κατάργησης της δημοκρατίας έθεσε μερικά από τα ζητήματα που είχε θέσει ο δημοκρατικός αναθεωρητισμός. Ο φασισμός αναμόρφωσε θεμελιωδώς και σε μακροχρόνια βάση τις σχέσεις ανάμεσα στο κράτος, την κοινωνία και την οικονομία, καταργώντας όμως τη δημοκρατία και στηριζόμενος στον εθνικισμό. Ο μόνος άλλος παράγοντας που έκανε και αυτός την αναμόρφωση των σχέσεων οικονομίας και κοινωνίας, αλλά αναπτύσσοντας ακόμη περαιτέρω τη δημοκρατία, αντιστεκόμενος και στον εθνικισμό, ήταν το Σουηδικό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα. Το κόμμα που προπολεμικά έθεσε τις βάσεις της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας. Μια μεταπολεμική Σοσιαλδημοκρατία που συγκροτήθηκε με γνώμονα την αντίληψη ότι χωρίς κράτος πρόνοιας, χωρίς κεϊνσιανισμό σε εποχές ύφεσης και χωρίς έλεγχο των αγορών οι κοινωνίες οδηγούνται στην αμφισβήτηση της δημοκρατίας. Ο καπιταλισμός δεν καταργήθηκε, αλλά έγινε ένας καπιταλισμός τον οποίο περιόριζε και χαλιναγωγούσε η πολιτική. Μια πολιτική που είχε ως κύριο στόχο της την αναδιανομή του πλούτου και την ανάπτυξη της δημοκρατίας.

Η συγγραφέας αναφέρεται και στις διαφορές μεταξύ του σουηδικού και του γερμανικού μοντέλου σοσιαλδημοκρατίας, αλλά αυτό που κυρίως αναδεικνύει είναι η σύγκλισή τους όσον αφορά τον έλεγχο των αγορών, την αναδιανομή και σε τελική ανάλυση τη σύγκρουση με τον φιλελευθερισμό. Νομίζω όμως ότι εδώ κάπου συγχέοντας τον φιλελευθερισμό με τον νεοφιλελευθερισμό αδικεί τον πρώτο, αλλά πρωτίστως αδικεί και τις φιλελεύθερες επιρροές στο σοσιαλδημοκρατικό πρόταγμα.

Έχει μέλλον η Σοσιαλδημοκρατία;

Στα συμπεράσματα της Μπέρμαν συμπεριλαμβάνεται η κριτική στον Τρίτο Δρόμο, αλλά και η κριτική στην άλλη Αριστερά η οποία στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας έχασε τον καθολικό της προσανατολισμό. Αυτό το βιβλίο χαρακτηρίζεται από την αγωνία για την επιστροφή στο οραματικό στοιχείο της σημερινής αποιδεολογικοποιημένης και χωρίς οράματα Σοσιαλδημοκρατίας. Η συγγραφέας μας καλεί να προβληματιστούμε για τους τρόπους μέσα από τους οποίους η Σοσιαλδημοκρατία θα κατορθώσει, στο πλαίσιο της Παγκοσμιοποίησης, να επικαιροποιήσει εκ νέου το αίτημα του ελέγχου των παγκόσμιων αγορών και της αναδιανομής με στόχο τη μείωση των ανισοτήτων. Υποστηρίζει ότι τις τελευταίες δεκαετίες η Σοσιαλδημοκρατία έγινε σκιά του εαυτού της. Αλλά στη διελκυστίνδα ανάμεσα στον καπιταλισμό, τη δημοκρατία και την κοινωνική σταθερότητα η Σοσιαλδημοκρατία ήταν και παραμένει η μόνη αξιόπιστη λύση. Είναι αυτή ακριβώς η επιτυχία της, που μας έκανε να ξεχάσουμε πόσο σημαντικό ήταν το σοσιαλδημοκρατικό εγχείρημα.

berman
Η Sheri Berman

Μια από τις θέσεις της Μπέρμαν που προκαλεί απορίες είναι η άποψή της ότι φασίστες, εθνικοσοσιαλιστές και σοσιαλδημοκράτες είχαν σημαντικές ομοιότητες όσον αφορά την κοινή τους άποψη για το πρωτείο της πολιτικής, αλλά και την αμφισβήτηση του φιλελευθερισμού. Βεβαίως η μεγάλη τους διαφορά αφορά την άρνηση της δημοκρατίας εκ μέρους των φασιστών και των εθνικοσοσιαλιστών. Νομίζω όμως ότι εδώ η ίδια αντιφάσκει με τον εαυτό της. Γιατί η ίδια η ανάλυσή της δείχνει ότι ο εθνικισμός και όχι το πρωτείο της πολιτικής αποτελεί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του φασισμού. Το πρωτείο της πολιτικής και της δημοκρατίας είναι εκείνο το χαρακτηριστικό που αρμόζει μόνο στη Σοσιαλδημοκρατία. Αλλά επίσης θεωρώ ότι κάνει λάθος όσον αφορά τη σχέση της Σοσιαλδημοκρατίας με τον φιλελευθερισμό. Πιστεύω ότι οι Μπερνστάιν και Ροσέλι είχαν δίκιο όταν υποστήριζαν πως η Σοσιαλδημοκρατία αποτελεί τη «νόμιμο κληρονόμο» του κλασικού φιλελευθερισμού. Βεβαίως, από τη μεριά της η Μπέρμαν έχει όλα τα δίκια όταν περιγελά όσους ταυτίζουν τη Σοσιαλδημοκρατία με τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Στην Ελλάδα θα είχε να προσθέσει και όσους την ταυτίζουν με ενδιάμεσους πόλους και άλλα παρεμφερή απολίτικα πράγματα.

Το πρωτείο της πολιτικής είναι ένας πολύτιμος οδηγός στο διάλογο που έχει ανοίξει και στη χώρα μας για τη συγκρότηση του ελληνικού σοσιαλδημοκρατικού πόλου. Η Ελένη Αστερίου, έμπειρη μεταφράστρια, αλλά και κοινωνός των προβληματισμών για την ευρωπαϊκή και παγκόσμια Αριστερά, μεταφράζει με τόση γνώση των δεδομένων ώστε να φαίνεται σαν αυτό το βιβλίο να γράφτηκε απευθείας στα ελληνικά.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ 

 

proteia politikisΤο πρωτείο της πολιτικής
Η σοσιαλδημοκρατία και η Ευρώπη του 20ου αιώνα
Σέρι Μπέρμαν
Μτφρ: Ελένη Αστερίου
Επιμέλεια: Παναγιώτης Σουλτάνος, Νίκος Κουμπιάς
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης 2014
Σελ. 542, τιμή € 15,00
 
politeia-link
 
 
 
 
 
 
 
 
   

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Συμβολές στη θεωρία για το κράτος και την πολιτική αυτονομία» του Έρνστ–Βόλφγκανγκ Μπόκενφορντε: Φιλελευθερισμός εναντίον δημοκρατίας

«Συμβολές στη θεωρία για το κράτος και την πολιτική αυτονομία» του Έρνστ–Βόλφγκανγκ Μπόκενφορντε: Φιλελευθερισμός εναντίον δημοκρατίας

Για το βιβλίο του Έρνστ-Βόλφγκανγκ Μπόκενφορντε [Ernst-Wolfgang Böckenförde] «Συμβολές στη θεωρία για το κράτος και την πολιτική αυτονομία» (μτφρ. Βασιλική Ε. Χρήστου, εκδ. Παπαζήση). Κεντρική εικόνα: © Global Focus. 

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης

...
«Το πρόβλημα της θεμελίωσης των αξιών» του Γιάννη Κτενά (κριτική) – Το «παράθυρο» στο χάος και η «πολυθεΐα» των αξιών

«Το πρόβλημα της θεμελίωσης των αξιών» του Γιάννη Κτενά (κριτική) – Το «παράθυρο» στο χάος και η «πολυθεΐα» των αξιών

Για το βιβλίο του Γιάννη Κτενά «Το πρόβλημα της θεμελίωσης των αξιών» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: Ο Κορνήλιος Καστοριάδης. 

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης 

Η παρούσα πραγματεία του συγγραφέα Γιάννη Κτενά, όπως άλλωστ...

Ορθοδοξία και Κράτος: Τρία βιβλία για μια διαχρονική σχέση με πολλές διακυμάνσεις και ποικίλα ρεύματα σκέψης

Ορθοδοξία και Κράτος: Τρία βιβλία για μια διαχρονική σχέση με πολλές διακυμάνσεις και ποικίλα ρεύματα σκέψης

Για τα βιβλία των Ευστάθιου Κασσαρέα «Εκκλησία, ιδεολογία και πολιτική στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης» (εκδ. Παπαζήση), Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη «Θρησκεία και πολιτική στον ορθόδοξο κόσμο» (εκδ. Επίκεντρο) και π. Εμμανουήλ Κλάψη «Ορθόδοξες εκκλησίες σε έναν πλουραλιστικό κόσμο» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Γυναικεία Βραβεία Μυθοπλασίας και non fiction - Women's prize 2024: Νικήτριες οι Γκανεσανάνθαν και Ναόμι Κλάιν

Και τα δύο βιβλία που βραβεύτηκαν με το Women's prize 2024 εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι παρασύρονται από τον εξτρεμισμό. Κεντρική εικόνα: αριστερά η Naomi Klein και δεξιά η V.V. Ganeshananthan.

Επιμέλεια: Book Press

...
Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο –  Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Βραβεία Αναγνώστη 2024: Στη Λίζυ Τσιριμώκου το Μεγάλο βραβείο – Όλοι οι βραβευθέντες και τα βιβλία τους

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία του Αναγνώστη 2024 για βιβλία που εκδόθηκαν το 2023. Η τελετή απονομής, διοργανώθηκε, όπως κάθε χρόνο, στο Μουσείο Μπενάκη. 

Επιμέλεια: Book Press

Το μεγάλο τιμητικό βραβείο για το σύνολο του έργου της απονεμήθηκε στη ...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

«Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» της Ναταλί Ρονβό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Λουξεμβουργιανής συγγραφέως Ναταλί Ρονβό [Nathalie Ronvaux] «Η Τσέστερφιλντ του πέμπτου ορόφου» (μτφρ. Χάρης Παπαϊωάννου), η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Έρχονται ημέρες Euro 2024: Τρία πρόσφατα βιβλία που μας θυμίζουν πως το ποδόσφαιρο είναι μαγεία, συγκινήσεις και σπουδαία κατορθώματα

Σε λίγες ημέρες ξεκινάει το Euro 2024 στη Γερμανία κι όλη η ποδοσφαιρική Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει τη γιορτή. Σας προτείνουμε τρία πρόσφατα βιβλία, αμιγώς ποδοσφαιρικά, που θα σας βάλουν στο κλίμα της διοργάνωσης. Κεντρική εικόνα: Ο Θοδωρής Ζαγοράκης σηκώνει την βαρύτιμη κούπα του Euro μέσα στο Στάδιο Ντα Λουζ της...

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Τζον Γκρίσαμ: Ο μετρ του δικαστικού θρίλερ επιστρέφει

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Η λίστα του δικαστή» (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Ελληνικά Γράμματα) εξετάζουμε την ξεχωριστή περίπτωση του Αμερικανού συγγραφέα που είναι μετρ των δικαστικών θρίλερ (και όχι μόνο), με πωλήσεις που ξεπερνούν τα 300 εκατ. αντίτυπα παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: © achiev...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ