myrogiannis250

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Από την προϊστορία της αστυνομικής λογοτεχνίας

Τα πρώτα σοβαρά σε έκταση και σε προδιαγραφές δείγματα της ελληνικής αστυνομικής λογοτεχνίας εντοπίζονται στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Εκεί κάπου στον μεσοπόλεμο, ονόματα λογοτεχνών, όπως ο Π. Νιρβάνας ή η Ελ. Βλάχου, και “παραλογοτεχνών”, όπως ο Τ. Αυλωνίτης, ο Ηλ. Μπακόπουλος, ο Γ. Τσουκαλάς, ο Απ. Μαγγανάρης κ.ά. που δημοσίευαν στα περιοδικά τής εποχής «Μάσκα» και «Μυστήριο», έρχονται να δώσουν τροφή στους πεινασμένους για δράση και έγκλημα έλληνες αναγνώστες.

Είναι η εποχή τής Αγκάθα Κρίστι και άλλων Αγγλοσαξόνων οι οποίοι αποθεώνουν το αίνιγμα, την αστυνομική έρευνα –επαγγελματική ή ερασιτεχνική- και την επαγωγική μέθοδο ανακάλυψης της αλήθειας γύρω από έναν φόνο ή άλλο έγκλημα.

Ωστόσο, πατέρας τής αστυνομικής λογοτεχνίας θεωρείται διεθνώς ο Edgar Allan Poe, ο οποίος στα μέσα τού 19ου αιώνα εισήγαγε το διήγημα που περιείχε βασικές αστυνομικές δομές, όπως το προς διαλεύκανση έγκλημα, τον ντετέκτιβ που αναλαμβάνει να το εξιχνιάσει, την αφηγηματική πορεία που ενσωματώνει τον αναγνώστη στο παιχνίδι της διερεύνησης της υπόθεσης κ.λπ. Έτσι, δεν είναι άξιο απορίας να υποθέσει κανείς ότι, πριν από την εμφάνιση των αμιγώς αστυνομικών έργων στην Ελλάδα τής δεκαετίας τού ’20 και του ’30, υπήρχαν έργα που χρησιμοποίησαν την αστυνομική πλοκή χωρίς να είναι αστυνομικά, που περιέλαβαν δηλαδή το μυστήριο και μια κάποια λύση του, έστω και χωρίς τον πρωτεργάτη ερευνητή, χωρίς καν να επικεντρώνονται ακριβώς στην αφήγηση της λύσης.

myrogiannis-photoΟ Στράτος Μυρογιάννης, λοιπόν, διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, αναλαμβάνει να παρουσιάσει τη γέφυρα ανάμεσα στα πρώτα ποεϊκά αστυνομικά διηγήματα και στη μετέπειτα εξέλιξη του είδους στην Ελλάδα. Εστιάζει την προσοχή του στο διήγημα (αφήνοντας κατά μέρος λ.χ. το μυθιστόρημα “Ο συμβολαιογράφος” του Α.Ρ. Ραγκαβή) και εντοπίζει δείγματα αστυνομικής πλοκής στις μικρές ιστορίες των Α.Ρ. Ραγκαβή, Δ. Βικέλα και Γ. Βιζυηνού. Τα περισσότερα από αυτά δεν είναι φυσικά καθαρόαιμα αστυνομικά, παρόλο που διαθέτουν τεχνικές τής εν λόγω λογοτεχνίας, ενώ το “Ποίος ήτο ο φονεύς του αδελφού μου” του Γ. Βιζυηνού διεκδικεί δικαίως τον τίτλο του πρώτου ελληνικού αστυνομικού διηγήματος.

Εφαρμόζοντας θεωρητικά εργαλεία, όπως επιβάλλεται, ο μελετητής αποδεικνύει ότι οι έλληνες διηγηματογράφοι ακολούθησαν τα πρότυπα των ευρωπαίων συναδέλφων τους και εισήγαγαν σταδιακά τα στοιχεία της αστυνομικής πλοκής: ένα μυστήριο που αναζητεί τη λύση του, τον ερευνητή που δραστηριοποιείται με συστηματικό ή μη τρόπο, την έρευνα που εξελίσσεται παράλληλα με τα υπόλοιπα κέντρα τού έργου και τέλος τη διαλεύκανση του μυστηρίου. Εννοείται ότι δεν συναντώνται όλα μαζί, ούτε η εστίαση των συγγραφέων είναι προσανατολισμένη σ’ αυτά, αλλά επειδή τα στοιχεία τούτα παρατηρούνται σε εμβρυακή ή σε νηπιακή μορφή στα διηγήματα για τα οποία συζητάμε, τα τελευταία μπορεί να θεωρηθούν πρόδρομοι του είδους.

Το βασικό συστατικό της αστυνομικής πλοκής είναι η σκόπιμη σκηνοθεσία τής ανάγνωσης, που κατευθύνει τον αναγνώστη να παρακολουθήσει την πορεία τής έρευνας, να δει τα ποικίλα κενά, να προβληματιστεί στις διασταυρώσεις τής υπόθεσης, να πέσει θύμα πλάνης και γενικά να μετατραπεί σε ενεργητικό συν-συγγραφέα που δρα βάσει μιας προδιαγεγραμμένης (ειδολογικής και διακειμενικής) αναγνωστικής σύμβασης με τον δημιουργό. Κι αυτό καταφέρνει να δείξει άκρως πετυχημένα ο Στρ. Μυρογιάννης στα πέντε διηγήματα που μελετά.

Θα ήθελα η μελέτη του να είναι πιο εκτενής, να μιλούσε περισσότερο για τον 19o αιώνα και τη σχέση των ελληνικών λογοτεχνικών έργων με τα ευρωπαϊκά, να βλέπαμε δηλαδή πιο στενά τη μετακένωση των τελευταίων στα καθ’ ημάς. Θα ήθελα επίσης ο συγγραφέας να είναι πιο προσεκτικός με τα ελληνικά του… Πρέπει να του αναγνωρίσει κανείς ότι το άνοιγμα που έκανε στο παρθένο αυτό πεδίο είναι σημαντικό. Κι είναι σημαντικό όχι μόνο επειδή χαρτογραφεί σχεδόν εν κενώ την προϊστορία τής αστυνομικής λογοτεχνίας, αλλά και επειδή θεμελιώνει επιστημονικά όσα συνέλαβε, ώστε να αποδείξει ότι κείμενα τέτοιου είδους αποτελούν προδρομικές στάσεις που άνοιξαν δρόμους.

myrogiannisΑπό τις ιστορίες μυστηρίου στην αστυνομική πλοκή
Στράτος Μυρογιάννης
Εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2012
Τιμή: € 9,59 σελ. 159

alt

 

 

 

  


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

«Διαφωτισμός ΤΩΡΑ», του Στίβεν Πίνκερ – Τα ιδανικά των Φώτων με τη γλώσσα και τις αντιλήψεις του 21ου αιώνα

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο «Διαφωτισμός τώρα: Λογική, επιστήμη και ουμανισμός για μια καλύτερη ζωή» (μτφρ. Παναγιώτης Δρεπανιώτης), του Στίβεν Πίνκερ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Το βιβλίο ...

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Η περί Θεού διαμάχη: αντικείμενο προβληματισμών και διαλόγου με αφορμή δύο βιβλία

Για το βιβλίο του Richard Dawkins «Ξεπερνώντας τον Θεό – Οδηγός για αρχάριους» (μτφρ. Νίκος Αποστολόπουλος, εκδ. Τραυλός) και το βιβλίο του Peter Boghossian «Εγχειρίδιο αθεΐας» (μτφρ. Μαριάννα Τζιαντζή, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

«Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών», του Ιμάνουελ Καντ – Η ηθική των απόλυτων σκοπών

Για τη «Θεμελίωση της μεταφυσικής των ηθών» (μτφρ. Κώστας Ανδρουλιδάκης) του Ιμμάνουελ Καντ που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Καντ, του Adolf von Heydeck © Stadtmuseum Königsberg

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ