alt

Για το βιβλίο του Henry David Thoreau «ΠεριπλανήσειςΦιλοσοφικοί στοχασμοί»
(μτφρ: Βασίλης Αθανασιάδης, εκδ. Κέδρος 2013)

Του Νίκου Ξένιου

Στις Περιπλανήσεις του Χένρι Ντέιβιντ Θόροου η γλώσσα των τριών κειμένων και των σελίδων του Ημερολογίου είναι παλιά και βασανιστικά περιγραφική, η ανθρώπινη παρουσία ισχνή, η δράση απουσιάζει εντελώς, καθώς πρωταγωνιστούν τα δέντρα και το ποτάμι, ενώ το σκεπτόμενο άτομο δομεί τη φράση στα συστατικά στοιχεία που θεμελιώνουν μια κραυγή αρχετυπική ή μια προσευχή ευχαριστίας και δέησης προς τον Θεό.

Πρόκειται για χαρακτηριστικά στοχαστικά δοκίμια, ένα είδος που ανάγει την καταγωγή του σε πρωτόλεια φιλοσοφικά έργα και γεφυρώνει τον αναφορικό λόγο του δοκιμίου με τον υπαινικτικό λόγο της λογοτεχνίας[1]

Ο μεθοδισμός και ο περιούσιος λαός

Εμποτισμένοι από τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, οι Τζων Άνταμς, Τόμας Πέιν, Βενιαμίν Φραγκλίνος και Τόμας Τζέφερσον, αυτοδίδακτοι, κοσμοπολίτες και στοχαστές πάνω στη φύση και τα κοινωνικά φαινόμενα, διεκδίκησαν μια συνεχή πνευματική εγρήγορση και με τα γραπτά τους συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του νεότερου αμερικανισμού, συνθέτοντας διαλεκτικά το προτεσταντικό δόγμα με ένα βαθιά ριζωμένο ματεριαλισμό. Κατά το τελευταίο τέταρτο του δέκατου όγδοου αιώνα η αμερικανική διανόηση είχε αφομοιώσει τα διδάγματα του Διαφωτισμού, επενδύοντάς τα στη διεκδίκηση της επίγειας ευτυχίας.[2]

Transcedentalism

Ωστόσο, στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, το κίνημα του υπερβατολογικού ιδεαλισμού άνοιξε τον δρόμο, σε ό,τι αφορά την πολιτική και την Ηθική, για συγγραφείς όπως ο Μπράιαντ, ο Έμερσον, ο Θόροου και ο Ουίτμαν. Ο Θόροου ήταν δεκαεννέα χρονών όταν ο Έμερσον εξέδωσε το βιβλίο του Φύση, επιτομή του υπερβατολογικού ιδεαλισμού στις Ηνωμένες Πολιτείες, που ξεκίνησε ως ριζοσπαστικό θρησκευτικό κίνημα και εξελίχθηκε σε φιλοσοφικό ρεύμα. Η προσέγγιση αυτή είναι εμφανής σε όλες τις περιγραφές της φύσης από τον Θόροου, ο οποίος ακύρωνε διαρκώς το Εγώ και επιδίωκε τη συνένωσή του με την Ολότητα της Φύσης. Εν ολίγοις, αυτή η φιλοσοφική τοποθέτηση συνόψιζε για τον συγγραφέα το νόημα της αμερικανικής Δημοκρατίας: ως αντανάκλαση του Θείου, η φύση συμβολίζει τον πνευματικό κόσμο που υπάρχει πέραν του φυσικού. Άρα η συνένωση με τη φύση ταυτίζεται με την πνευματική εξύψωση.

Το ελληνικό αντίστοιχο της ιδεαλιστικής αυτής προσέγγισης το βρίσκει κανείς στους Ελεύθερους Πολιορκημένους του Διονυσίου Σολωμού. Η πανηγυρική λατρεία του απόλυτου ατομοκεντρισμού και της στοχαστικής απομόνωσης είναι τα κύρια γνωρίσματα της φιλοσοφικής αυτής στάσης που, με πρωτοστάτες τον Ραλφ Ουάλντο Έμερσον, τη Μάργκαρετ Φούλερ και τον Τζωρτζ Ρίπλεϊ, στεγάστηκε στο περιοδικό The Dial, που κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες δυο δεκαετίες πριν τον εμφύλιο πόλεμο.

 Περίπατος και αναστοχασμός 

altΟ Χένρι Ντέιβιντ Θόροου δημοσίευσε έξι δοκίμια μέσα στα τέσσερα χρόνια συμμετοχής του στο περιοδικό[3]: ανάμεσά τους, ένα δοκίμιο για τη Φυσική Ιστορία της Μασαχουσέτης, το κείμενο Χειμωνιάτικος Περίπατος κι ένα δοκίμιο για τον Όμηρο, τον Οσσιανό και τον Τσώσερ. Ο Χειμωνιάτικος Περίπατος είναι ένα από τα τρία κείμενα της μεταφρασμένης συλλογής Περιηγήσεις-φιλοσοφικοί στοχασμοί, που, μαζί με το Ουώλντεν, ή Η ζωή στο δάσος, συνθέτουν μια πιο ολοκληρωμένη ματιά των εκδόσεων «Κέδρος» στο έργο αυτού του μεγάλου περιηγητή και λάτρη της αμερικανικής φύσης.Oι τίτλοι των κυριότερων έργων του Θόροου (που έχουν κυρίως δοκιμιακό ή περιηγητικό χαρακτήρα) είναι: AWeek,TheMaineWoods,CapeCod, AWinterWalk, AWalktoWachusett, και AYankeeinCanada: όλα δομημένα ως ταξιδιωτικές αφηγήσεις, με θεματικές ενότητες που αφορούν τις φυλλωσιές του φθινοπώρου, τις άγριες ορχιδέες, τον κύκλο της σποράς, τις συνήθειες, διατροφικές και άλλες, των κατοίκων της αμερικανικής υπαίθρου. Αλλά και την εσωτερική αναζήτηση της ύπαρξης του ανθρώπου, ειδωμένη από τη ματιά του μοναχικού περιηγητή, κατά το πρότυπο του Ζαν Ζακ Ρουσώ[4].

 Στα δάση με το χιόνι, στις λίμνες και στα ποτάμια

Το Δάση του Μέιν γοητεύει ακόμη τους λάτρεις της φύσης: ο πρωτογονισμός στην εκδοχή της αφαιρετικής προσέγγισης της ζωής, η νοσταλγία για μια παραδείσια κατάσταση, η «υγιής» συνείδηση συνένωσης με το Θείο. Η επαφή με τους απλούς, ανεπιτήδευτους επαρχιώτες, μια country αισθητική ανάμεσα σε υποστατικά και διακεκριμένα μικρά βασίλεια αγροτών. Το υπαίθριο σκηνικό των δασών Μέιν κοντά στη Βοστώνη και το άγριο σκηνικό σε μια πορεία παράπλου των ποταμών Κόνκορντ και Μέριμακ, που είναι λεωφόροι διέλευσης τόσων εθνοτήτων στα χρόνια δόμησης του ανθρωπολογικού χάρτη της βορειοαμερικανικής ηπείρου. Ανθρώπινη παρουσία μόνο στις ιστορικές μνήμες, ανάμεσα στην απόλυτη σιωπή της υπαίθρου ένα καγιάκ εμφανίζεται σαν φάντασμα διακόσια χρόνια μετά, κουβαλώντας τα γδαρμένα σκαλπ των Ινδιάνων που αποδεκάτισαν οικογένειες λευκών. Χωρίς εξάρσεις πατριωτισμού, αλλά με ματιά πολύ συγκεκριμένη, ο Θόροου διαφοροποιείται από τον Ουίτμαν. Στον Ουίτμαν («ένας ελαφρύς ύπνος στη στοιχειωμένη πόλη της καρδιάς μου. Ονειρεύεται την εποχή των μύθων και τα φαντάσματα του ποταμού» από το Song of myself) υπάρχει κριτική προσέγγιση, ενώ στον Θόροου κυριαρχούν η αίσθηση και ένα υψηλό ποσοστό ιδεοληψίας.

Ανεπάγγελτος και πολυτεχνίτης

thoreau3Γεννημένος το 1817 στο Κόνκορντ, ο Χένρι Ντέιβιντ Θόροου σπούδασε λατινική και ελληνική γραμματική για τρία χρόνια, επίσης σπουδασε Μαθηματικά, Αγγλικά, Ιστορία και Φιλοσοφία στο Χάρβαρντ της εποχής εκείνης. Επέστρεψε στο Κόνκορντ μετά το πέρας των σπουδών του και δίδαξε σε επαρχιακό σχολείο μόνο για δυο βδομάδες (απολύθηκε γιατί αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει σωματική βία ως ποινή για απείθαρχους μαθητές), και κατόπιν σε σχολείο που ίδρυσε ο ίδιος μαζί με τον αδελφό του. Στο εξής θα διέμενε ως δάσκαλος στην οικία του δασκάλου και φίλου του, καθηγητή Ραλφ Ουάλντο Έμερσον, βιοποριζόμενος κυρίως από την πέννα του. Είχε ικανότητες ως μηχανικός και γενικά αξιολογούσε πολύ υψηλά τις χειρωνακτικές ικανότητες στους ανθρώπους. Για τον εαυτό του διεκδικούσε τον τίτλο του Διευθυντή Σχολείου, του μπογιατζή, του αγρότη, του ξυλουργού, του κατασκευαστή μολυβιών και του συγγραφέα. 

Η φιλοσοφική παράδοση

Συνδέοντας τον εαυτό του με την κλασική παράδοση των αρχαίων Ελλήνων στον ασκητισμό, ο Θόροου θεωρούσε τον ιδιοκτήτη υλικών αγαθών ανίκανο να συλλάβει την πεμπτουσία της ύπαρξης. Δίδασκε την απλότητα και την ολιγάρκεια, ενώ, ως περιηγητής και φυσιοδίφης που ήταν, αξιολογούσε πολύ υψηλά την απόκτηση της εμπειρίας των λουλουδιών, των ζώων, των πουλιών, των θορύβων του δάσους και την παρατήρηση της αλλαγής των εποχών και της θερμοκρασίας. Η τεχνολογία τον συνάρπαζε, και μια σειρά εφευρέσεων που διευκόλυναν την ανθρώπινη ζωή είχαν συχνά υμνηθεί στα κείμενά του, όπως ο σιδηρόδρομος και ο τηλέγραφος. Τον ενθουσιασμό που προκαλούσαν τα τεχνολογικά επιτεύγματα του δέκατου ένατου αιώνα τον θεωρούσε αποπροσανατολιστικό από τα θεμελιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα που θα ’πρεπε να θέτει το ανθρώπινο υποκείμενο για να εξελιχθεί ως ύπαρξη. Επιμένοντας να είναι εχθρός κάθε συμβιβασμού, μεταπήδησε στον φιλοσοφικό αναρχισμό σε θέματα πολιτικής. Αρνήθηκε να πληρώσει φόρους σε μια πόλη που είχε υποστηρίξει τον Μεξικανικό Πόλεμο υποστηρίζοντας τον Μπράουν στην ακτιβιστική του δραστηριότητα κατά της δουλείας και φυλακίστηκε γι αυτό. Στην Πολιτική Ανυπακοή, κείμενο που έγραψε μετα την αποφυλάκισή του, αναφέρει: "Αν ο νόμος σου επιβάλλει να γίνεις όργανο αδικίας, αγνόησέ τον και θέσε σκοπό της ζωής σου να γίνεις τροχοπέδη αυτής της μηχανής".

Στην καλύβα 

Ο Θόροου, χαρακτηριστικός νατουραλιστής, παρατηρώντας ασταμάτητα και καταγράφοντας τις εκδοχές του τοπίου στον ποταμό Κόνκορντ και στο δάσος Ουώλντεν, όπου είχε απομονωθεί σε μια καλύβα για να διαλογιστεί και να γράψει, επέτρεπε στον εαυτό του μόνο στοιχειώδεις ανέσεις, ασκητικά απομονωμένος και αυτοδίαιτος. Η κρυφή ζωή των φυτών, καταγεγραμμένη με ακρίβεια εντομολόγου, ο κύκλος ζωής των ζώων και η αλλαγή εποχών στο Ουώλντεν είναι χαρακτηριστικά δοσμένες στο κύριο και πιο γνωστό βιβλίο του: το Ουώλντεν, ή Η ζωή στο δάσος, που αποτέλεσε το ευαγγέλιο των αμερικανών φυσιολατρών, οικολόγων και θρησκευτικών οργανώσεων θεϊστικού προσανατολισμού σε ολόκληρη την Αμερική και μέχρι τις μέρες μας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).


altΠεριπλανήσεις - Φιλοσοφικοί στοχασμοί
Henry David Thoreau
Μτφρ: Βασίλης Αθανασιάδης
Κέδρος 2013
Σελ. 233, τιμή € 12,50
alt
 

 [1] Η πρώιμη αμερικανική γραμματεία βρίθει τέτοιων κειμένων. Ο John Smith από τη Βιρτζίνια, ο Thomas Morton και ο John Winthrop από τη Νέα Αγγλία, ο Washington Irwing, o William Bradford, o Roger Williams, η ποιήτρια Anne Bradstreet, η Mary Rowlandson, ο Edward Taylor, ο Samuel Sewall, ο Robert Beverley, o Jonathan Edwards, ήδη από τον δέκατο έβδομο αιώνα είχαν θέσει τις βάσεις για τη συγγραφή ενδοσκοπικών (contemplative) κειμένων που θα θεμελίωναν τον αμερικανικό κοινό λόγο και το αίσθημα εθνικισμού στον Νέο Κόσμο. Χαρακτηριστική είναι η νουβέλα του Ουώσινγκτον Ιρουϊνγκ: Ριπ Βαν Ουίνκλ.

[2] Βλέπε, σχετικά, Χέρμπερτ Μαρκούζε, Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του Καπιταλισμού.

[3] [3]“What are you doing now?” he asked. “Do you keep a journal?” So I make my first entry to-day. To be alone I find it necessary to escape the present— I avoid myself. How could I be alone in the Roman emperor's chamber of mirrors? I seek a garret. The spiders must not be disturbed, nor the floor swept, nor the lumber arranged.

— Henry David Thoreau, Journal, Undated 1845-47

[4] Βλέπε, Ζαν Ζακ Ρουσώ, Ονειροπολήσεις Μοναχικού Περιπατητού

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

Ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρο και διαφωτιστικό, το οποίο μας μιλάει για την κατάσταση της γυναίκας σε έναν κόσμο όπου όλα ρυθμίζονται και κανοναρχούνται από τους άντρες, για τους άντρες. Τίτλος του, «Τρεις γκινέες», και συγγραφέας του, η Βιρτζίνια Γουλφ (μτφρ. Μυρ...

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

Για το δοκίμιο της Ελέν Σιξού (Helen Cixous), «Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Σαιξπηρικόν)

Της Έλσας Κορνέτη

Μια παράλληλη πραγματικότητα είναι η τέχνη, που δίνει την ψευδαίσθηση μιας επιδιόρθωσης της πραγματ...

«Κ' η φαντασία στον λογισμό»: Τιμητικός τόμος για την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

«Κ' η φαντασία στον λογισμό»: Τιμητικός τόμος για την καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου

Βιβλιοπαρουσίαση του τιμητικού τόμου για την Ομότιμη Καθηγήτρια Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου, «Κ' η φαντασία στον λογισμό», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλειδοσκόπιο, σε επιστημονική επιμέλεια των Γιάννη Σ. Παπαδάτου και Δημήτρη Πολίτη.

Της Χριστίνας Αργυροπούλου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Athena: Η νέα εντυπωσιακή ταινία του Ρομέν Γαβράς

Athena: Η νέα εντυπωσιακή ταινία του Ρομέν Γαβράς

Ο Ρομέν Γαβράς (Romain Gavras) άνοιξε δια της παρουσίας του το χειμερινό πρόγραμμα της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση με προβολή της τρίτης του ταινίας Αthena, που ξεκίνησε -επίσης χθες- να προβάλλεται σε συνδρομητικό κανάλι.

Του Νίκου Ξένιου

Στα ίχνη του ...

Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας ΗΠΑ: Ανακοινώθηκαν οι υποψηφιότητες

Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας ΗΠΑ: Ανακοινώθηκαν οι υποψηφιότητες

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως οκτώ στους δέκα υποψηφίους για το βραβείο καλύτερου λογοτεχνικού έργου στις φετινές υποψηφιότητες για τα Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας των ΗΠΑ, είναι πρωτοεμφανιζόμενοι συγγραφείς.

Επιμέλεια: Book Press

...
Πέθανε η Χίλαρι Μαντέλ, συγγραφέας των δύο Μπούκερ και των εκατομμυρίων πωλήσεων

Πέθανε η Χίλαρι Μαντέλ, συγγραφέας των δύο Μπούκερ και των εκατομμυρίων πωλήσεων

Σε ηλικία 70 ετών πέθανε η δύο φορές βραβευμένη με Booker Βρετανή συγγραφέας Χίλαρι Μαντέλ (Hilary Mantel).

Επιμέλεια: Book Press

Βραβευμένη με Μπούκερ για το πρώτο μέρος της τριλογίας της Wolf Hall, η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ