antaios2

Ταξιδεύοντας με 33 διάσημους συγγραφείς σ’ ένα δωμάτιο.

Του Γιάννη Φαρσάρη*

Το βιβλίο του Ανταίου Χρυσοστομίδη «Οι κεραίες της εποχής μου» βασίστηκε στις συνεντεύξεις που ο συγγραφέας, σε συνεργασία με τη Μικέλα Χαρτουλάρη, πήρε από επιφανείς εκπροσώπους της παγκόσμιας λογοτεχνίας για τις ανάγκες της ομώνυμης τηλεοπτικής εκπομπής.

Η ανάγκη του Ανταίου Χρυσοστομίδη να καταγράψει σε βιβλίο όσα διεμοίφθησαν μεταξύ του ιδίου και των λογοτεχνών που συνάντησε δια ζώσης, προέκυψε από την επιθυμία του να περιλάβει σ’ ένα βιβλίο πτυχές της προσωπικότητας των δημιουργών, όπως ο ίδιος τις αντιλήφθηκε μέσα από το προσωπικό του βίωμα, και οι οποίες είναι δύσκολο να αποτυπωθούν στις τηλεοπτικές συνεντεύξεις. Εξάλλου, η ιστορία έχει αποδείξει ότι τα γραπτά μένουν, σε αντιδιαστολή προς τα τηλεοπτικά έπεα πτερόεντα.

Οι συνεντεύξεις, ως είδος γραπτού λόγου, προσελκύουν το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης, ωστόσο τις πιο πολλές φορές έχουν ένα περιεχόμενο απελπιστικά επίκαιρο, με αποτέλεσμα να μειώνεται η αξία των λεγομένων των ομιλητών με το πέρασμα του χρόνου. Τι συμβαίνει όμως με τις συνεντεύξεις που παραχωρούν διακεκριμένοι συγγραφείς που έχουν να επιδείξουν υψηλής λογοτεχνικής αξίας έργο; Αναντίρρητα, οι συνεντεύξεις αυτού του τύπου διατηρούν τη διαχρονικότητά τους, αν λάβουμε υπόψη μας ότι οι συγγραφείς έχουν ως πρωταρχικό τους μέλημα να καταπολεμήσουν τον χρόνο, αφήνοντας ανεξίτηλο το στίγμα τους στις συνειδήσεις των αναγνωστών. Οι σκέψεις που διαποτίζουν τα λεγόμενά των συγγραφέων αυτού του διαμετρήματος, δεν υφίστανται τις συνέπειες του χρόνου, απεναντίας, τα λόγια τους παραμένουν ζωντανά, μεταφέροντας το λαμπρό πνεύμα των ομιλητών τους στον αναγνώστη κάθε εποχής.

Το βιβλίο όμως του Χρυσοστομίδη δεν αποτελεί μια απλή μεταγραφή των τηλεοπτικών συνεντεύξεων στο χαρτί, ούτε καν ένα σώμα συνεντεύξεων με την τυπική μορφή των ερωταποκρίσεων που έχουμε όλοι στο μυαλό μας. Ο συγγραφέας ενσωματώνει τα λεγόμενα των λογοτεχνών μέσα σε μια μαγική ατμόσφαιρα που ο ίδιος έχει συνθέσει. Στα κείμενά του συναντάμε ενδιαφέρουσες περιγραφές του χώρου και αφηγήσεις, που μας παρέχουν τη δυνατότητα να αντιληφθούμε τους λογοτέχνες ως ήρωες αυτοτελών διηγημάτων, οι οποίοι κινούνται άνετα στον προσωπικό τους χώρο, ζουν και αντιδρούν στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και καταθέτουν αβίαστα τις σκέψεις τους γύρω από ζητήματα που τους αφορούν.  Εξάλλου, ο ίδιος ο Χρυσοστομίδης αποκαλύπτει στα προλεγόμενα του βιβλίου, ότι κατά τη διάρκεια της συγγραφής, είχε την αίσθηση ότι έγραφε και ο ίδιος ένα μυθιστόρημα, με κεντρικούς ήρωες τους 33 συγγραφείς και με κεντρική ιδέα την αισιοδοξία τους για το αύριο.  Γιατί, αν θέλουμε να εντοπίσουμε την ιδέα εκείνη που διαποτίζει τα διανοήματα των λογοτεχνών, θα καταλήγαμε στη μοναδική ικανότητα των συγγραφέων να ανακαλύπτουν –παρατηρώντας διερευνητικά την πραγματικότητα–  μια αχτίδα φωτός μέσα στην όποια δυσάρεστη, ίσως και ζοφερή κατάσταση, που βιώνει ο άνθρωπος σήμερα.

Αυτό όμως που έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τον αναγνώστη είναι πώς οι συγγραφείς που παραχωρούν τις συνεντεύξεις, συνθέτουν αυτό που ονομάζουμε «λογοτεχνικό τοπίο». Ο καθένας, με τη δική του προσωπική ματιά, προσεγγίζει το ζήτημα της έμπνευσης, του ταλέντου και της δημιουργίας, παρέχοντας στον αναγνώστη ένα πολύτιμο πνευματικό ταξίδι «γεμάτο περιπέτειες, γεμάτο γνώσεις». Εξάλλου, η λογοτεχνία αντικατοπτρίζει όψεις της πραγματικότητας, αναπλάθοντάς την, έτσι ώστε οι αναγνώστες να έχουν την ευκαιρία να αντικρίσουν την καθημερινότητα μέσα από μια εναλλακτική, λυτρωτική πολλές φορές οπτική.

Οι συγγραφείς μιλούν για την τέχνη και τα μέσα που εκείνη μεταχειρίζεται, εκφράζουν απόψεις και παρατηρήσεις, εκθέτουν προβληματισμούς, διατυπώνουν λύσεις ή ελπίδες με ευαισθησία, χιούμορ και κατανόηση. Καταθέτουν τις απόψεις τους και συζητούν θέματα, τα οποία συνθέτουν ένα διαχρονικό πεδίο λογοτεχνικού προβληματισμού.

Ποια είναι η σχέση της τέχνης με την ίδια τη ζωή, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι και οι δύο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Μπάνβιλ, συνιστούν δύο αιματηρές υποθέσεις για τον άνθρωπο; Ποια είναι η αποστολή της μυθοπλασίας; Μήπως, όπως παραδέχεται ο Μάγκρις «να κατέβει στην άβυσσο της ψυχής ενός ανθρώπου, για να κατανοήσει μέσα από αυτήν το σύμπαν»;

Ποια είναι η σχέση της τέχνης με την ίδια τη ζωή, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι και οι δύο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Μπάνβιλ, συνιστούν δύο αιματηρές υποθέσεις για τον άνθρωπο; Ποια είναι η αποστολή της μυθοπλασίας; Μήπως, όπως παραδέχεται ο Μάγκρις «να κατέβει στην άβυσσο της ψυχής ενός ανθρώπου, για να κατανοήσει μέσα από αυτήν το σύμπαν»; Τι έχει μεγαλύτερη σημασία, το περιεχόμενο ενός έργου ή το ύφος, η φόρμα του, που σύμφωνα με τον Λιόσα, «αν είναι επιτυχημένη, δίνει περισσότερο ρεαλισμό, περισσότερη αυθεντικότητα, περισσότερη συγκίνηση και δραματικότητα»; Ποιος γίνεται τελικά συγγραφέας, εκείνος που διαθέτει το ταλέντο, εφόδιο που τον καθιστά αυτομάτως καλό συγγραφέα ή αυτός που, όπως μαρτυρά ο Κέλμαν, διαθέτει απλώς την επιμονή του γράφειν; Ποια είναι η αποστολή της λογοτεχνίας; να σωφρονίσει, απευθυνόμενη σε λίγους μυημένους αναγνώστες ή απλώς να ψυχαγωγήσει, όπως υποστηρίζει ο Καμιλέρι, που χαρακτηρίζει τον εαυτό του ως ένα είδος τροβαδούρου; Πρέπει η λογοτεχνία να έχει έναν κοινωνικό και -γιατί όχι- πολιτικό χαρακτήρα; Ο Λιόσα ομολογεί πως η καλή λογοτεχνία μάς βοηθάει να αναπτύσσουμε μια περισσότερο κριτική στάση απέναντι στον κόσμο, τον οποίο θέλουμε να αλλάξουμε, «γι’ αυτό και οι δικτάτορες», -όπως λέει- «αριστεροί και δεξιοί, προσπαθούν πάντα να ελέγχουν τη λογοτεχνία». Πώς γεννιέται ένα μυθιστόρημα; Μήπως, όπως περιγράφει παραστατικά ο Ταμπούκι, από ένα κομμάτι που κλέβει ο συγγραφέας από την πραγματικότητα, το βάζει στην τσέπη του και περιμένει -σαν να επρόκειτο για φυτό- να βλαστήσει;

Πολλοί βεβαίως από τους συγγραφείς που φιλοξενούνται στο βιβλίο, σχολιάζουν με θαυμαστή οξυδέρκεια και ευαισθησία την επικαιρότητα της εποχής τους, με τα λεγόμενά τους να λειτουργούν ως τεκμήρια που μαρτυρούν την ιστορία και την ιδιαιτερότητα ενός τόπου και τις ανησυχίες ενός λαού ή μιας εποχής. Θέματα που άπτονται των προβλημάτων της τρομοκρατίας, του εθνικισμού και του μεταναστευτικού ρεύματος συζητώνται με τον Μακ Γιούαν, ζητήματα ρατσιστικών προκαταλήψεων θίγονται στη συζήτηση με την Γκόρντιμερ, ιστορικά γεγονότα, όπως είναι το κίνημα του ναζισμού ή η κρίση της διεθνούς Αριστεράς, που άφησαν ανεξίτηλο το στίγμα τους, αναπτύσσονται στη συζήτηση με τον Μούλις και τον Σαραμάγκου αντίστοιχα. Ο Μακάνιν μιλάει για την ουσία της μετασοβιετικής εποχής, ο Σούλτσε για την κληρονομιά του Τείχους του Βερολίνου. Ζητήματα θρησκευτικών προκαταλήψεων ξεδιπλώνονται στη συζήτηση με τον Χάντρα, προβλήματα τοπικού ενδιαφέροντος, όπως είναι το παλαιστινιακό, θίγονται από τον Άμος Οζ, ενώ ο εκσυγχρονισμός της σύγχρονης Τουρκίας τεκμηριώνεται από τον Ορχάν Παμούκ.

Σε αυτό το συγγραφικό εγχείρημα που γεννήθηκε από την αγάπη για τη λογοτεχνία ενός φανατικού βιβλιόφιλου, όπως είναι ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος τίθεται ο κόσμος του συγγραφέα: όχι μόνο η λογοτεχνική του δημιουργία, αλλά και το πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, διαμορφώθηκε και έγραψε. Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται και η μαεστρία της συγγραφής αυτού του βιβλίου: Ο Χρυσοστομίδης ενδιαφέρεται για τον εκάστοτε συγγραφέα, όχι μόνο ως καλλιτεχνική φυσιογνωμία, αλλά και ως πολίτη του κόσμου που λιγότερο ή περισσότερο καλείται να αναφερθεί σε ό,τι ορίζει ή καταπιέζει την κοινωνία του. Αφορμώμενος λοιπόν από τα παραπάνω και διακατεχόμενος από τον σεβασμό έναντι των δημιουργών, ο Χρυσοστομίδης καταφέρνει να εκμαιεύει τις πληροφορίες που του είναι απαραίτητες για να συνθέσει τη φυσιογνωμία του γράφοντος, τοποθετώντας την στο χωροχρόνο. Έτσι καταφέρνει να παράσχει στον αναγνώστη, μέσα από τα δικά του μάτια, μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των διανοούμενων της εποχής μας, αναδεικνύοντάς τους ως ανθρώπους που έχουν τις κεραίες της ευαισθησίας τους τεντωμένες, προκειμένου να εισπράττουν τα μηνύματα των καιρών και να ανταποκρίνονται άμεσα στις ανάγκες ή τις επιταγές  της εποχής τους.

Αναμένουμε με ανυπομονησία και τον δεύτερο τόμο, που θα περιέχει συζητήσεις με υψηλής λογοτεχνικής αξίας δημιουργούς, μεταξύ των οποίων είναι η Χέρτα Μίλερ, ο Ουμπέρτο Έκο, και ο Ίρβιν Γιάλομ.

Αντί επιλόγου, επέλεξα ένα απόσπασμα από τα λεγόμενα του Αντόνιο Ταμπούκι, που συμπυκνώνει τον ίδιο τον χαρακτήρα και την προσφορά της λογοτεχνίας στη ζωή μας:

«Η λογοτεχνία προσφέρει αυτό το κάτι περισσότερο, σε σχέση με αυτά που η ζωή μας παραχωρεί. Και σε αυτό το “κάτι περισσότερο” συμπεριλαμβάνεται η ετερότητα, το μικρό θαύμα που μας επιτρέπει να βγούμε από τον εαυτό μας και να γίνουμε “άλλοι”. Μας βάζει να ταξιδεύουμε στον κόσμο, να ταξιδεύουμε στις ζωές των άλλων, να ταξιδεύουμε στον ίδιο μας τον εαυτό. Και σταματάει εκεί όπου αρχίζει το μυστήριο της ζωής. Κι εκεί που τελειώνουν τα μυστήρια της ζωής αρχίζει, πάλι από την αρχή, τη δουλειά της η λογοτεχνία».

(Το κείμενο αναγνώστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου στο Ηράκλειο Κρήτης στις 2/10/2012)

* Ο Γιάννης Φαρσάρης (www.open-sesame.me) είναι δημιουργός της ανοικτής βιβλιοθήκης OPENBOOK


keraies xrysostomidis

Οι κεραίες της εποχής μου
Ανταίος Χρυσοστομίδης
Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2012
Τιμή € 18,11, σελ. 589

politeia link more

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη – Ο μεταφραστικός λόγος και η κριτική του

Ο κύκλος δοκιμίων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος. Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Johann Heinrich Wilhelm Tischbein με τίτλο “Goethe in der roemischen Campagna” (1786).

Γράφει ο Θεοδόσης Βολκώφ...

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

«Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος» του Βάτσλαβ Σμιλ – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον

Για το βιβλίο του Βάτσλαβ Σμιλ «Πώς λειτουργεί πραγματικά ο κόσμος – Ένας επιστήμονας μιλάει για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Χρήστου Μπαρουξή. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Ομολογώ ότι θα σήκω...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ