alt

Του Γιώργου Βέη

«Ο κόσμος είναι “άπειρος” καθότι “μπορεί να περικλείει άπειρες ερμηνείες”».

Νίτσε, Χαρούμενη επιστήμη

Πρόκειται για μια επαρκή καταγραφή της σειράς των διαλέξεων «Charles Eliot Norton», τις οποίες έδωσε ο Τζορτζ Στάινερ στο διάστημα 2001-2002 στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.

Αποχαιρετώντας την πολύχρονη επιτυχή ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία, ο πολύτροπος και ακαταπόνητος αυτός κριτικός επιθεωρεί σε διαχρονική βάση τα ποικίλα φαινόμενα της απαιτητικής διδασκαλίας. Προβάλλοντας κατά τρόπο άμεσο και συνοπτικό τα αίτια και τα αιτιατά της επιτυχίας ή της αποτυχίας την οποία σημείωσαν κατά καιρούς στον κλάδο τους επιφανείς μέντορες και καθηγητές-γκουρού, μισθωτοί τροφοί κρίσιμων μαθησιακών υλικών σε διάφορες μάλιστα χώρες, αφηγείται με ιδιαίτερη άνεση και επαγωγική χάρη ένα αντιπροσωπευτικό μέρος του μείζονος έπους της Παιδείας. Με εξειδικευμένη μεθοδολογία προσεγγίζει τόσο το θέμα της ακέραιης μετάδοσης μιας εξ αποκαλύψεως ομοταξίας σημαινουσών πληροφοριών σε ένα φωτισμένο μαθητή, όσο και το ειδικότερο ζήτημα της διδασκαλίας εκείνης, η οποία αυτοβιογραφείται συνειδητά κι άλλο τόσο λεπτομερώς, προκειμένου να καταδειχθεί πλήρως ο ουμανιστικός, υπαρκτικός της χαρακτήρας. Το σωκρατικό παράδειγμα, το διακύβευμα του Εμπεδοκλή και η μοναδική πρόκληση της πρωταγορικής πρότασης ανήκουν, ως εκ των πραγμάτων, στις εισαγωγικές τομές του έργου. Δεν αποσιωπάται όμως η περίπτωση της μη-διδασκαλίας, της αρνητικής εκπόρευσης γνώσεων, εκείνης δηλαδή η οποία δεν μπορεί εκ προοιμίου ή δεν θέλει εκ πεποιθήσεως, σεβόμενη την υψηλή αποστολή της καθηγεσίας, να έχει ενώπιον της ένα συγκεκριμένο, συμβατικό ή μη, ακροατήριο.

Συνιστώντας κατ’ ουσίαν πορίσματα πολυετών ερευνών του διακεκριμένου στοχαστή, κατατάσσονται ασφαλώς στους γνωσιολογικούς άθλους της εποχής μας. 

Οι αποτιμήσεις διακρίνονται εδώ για την τεκμηρίωση των επιμέρους θέσεών τους. Έστω παράδειγμα το εξής: «Κανένα ανθρώπινο εγχείρημα δεν είναι εξολοκλήρου απαλλαγμένο από αξίες. Ακόμα και στην καθαρότερη αφαίρεση μπορεί να φωλιάζει ένας κόκκος ιδεολογίας, κοινωνικοϊστορικής οριοθέτησης. Μόνο ο παρανοϊκός δεσποτισμός, όμως, μπορεί να αποδώσει τη θεωρία της σχετικότητας στην «εβραϊκή διαφθορά ή να προσπαθήσει να ξεριζώσει τη γενετική του Μέντελ στο όνομα του σταλινισμού. Όσο είναι ανθρωπίνως δυνατόν, το μαθηματικό θεώρημα, η διαδικασία εικασίας και διάψευσης στην επιστήμη, αναζητούν «αλήθειες»  –έννοια, λέξη εξαιρετικά ευάλωτη και εύθραυστη– αδέσμευτες από εθνικές, θρησκευτικές και πολιτικές ανησυχίες. Δεν υπάρχουν ούτε καπιταλιστικές ούτε σοσιαλιστικές λύσεις στις μη γραμμικές εξισώσεις. Η υποταγή των βιογενετικών ανακαλύψεων στο οικονομικό κέρδος είναι αισχρότητα, όπως η λογοκρισία της μαθηματικής και φυσικοχημικής έρευνας για την εξυπηρέτηση στρατιωτικών σκοπών. Η επιστημονική ανακάλυψη, όταν πλησιάζει ένα ιδεώδες ανυστερόβουλης, κοινής προόδου, είναι το πιο ώριμο δημιούργημα της ανθρώπινης ελευθερίας» (πβλ. σελ. 191).

Βεβαίως οι παραπομπές αφορούν κατά 95 % περίπου το Δυτικό Κανόνα. Τα ολίγα, τα οποία εστιάζονται κατ’ ανάγκην στους περιώνυμους μύστες του είδους, οι οποίοι άκμασαν στην ευρύτερη Άπω Ανατολή, αρκούν όμως για να καταδείξουν στη διδακτική πράξη την πολυσημία της περιώνυμης αγωγής ζεν, αλλά και την αυτοτέλεια της εξαιρετικά απροσδόκητης, ημιδιαισθητικής πολιτικής, την οποία ανέκαθεν τήρησε και τηρεί επί του θέματος ο βουδισμός και οι χαρακτηριστικότερες από τις παραφυάδες του. Πάντως στο βαθμό που ο ιουδαϊσμός θα ήταν κάτι τι το αδιανόητο, χωρίς την αδιάπτωτη ανά τους αιώνες διδασκαλία για τα αποκλειστικώς περί εαυτόν, όπως διατείνεται ο νομπελίστας, εβραϊκής καταγωγής, Σολ Μπέλοου (πβλ. σελ. 177), αντιλαμβάνεται κανείς τη σημασία την οποία οφείλει να αποδώσει και μάλιστα δια βίου ένας άλλος διακεκριμένος συγγραφέας εβραϊκής καταγωγής, ήτοι ο ίδιος ο Τζορτζ Στάινερ. Εξ ου και ο ζήλος, η ομολογούμενη θέρμη, με την οποία έγιναν οι διαλέξεις αυτές. Συνιστώντας κατ’ ουσίαν πορίσματα πολυετών ερευνών του διακεκριμένου στοχαστή, κατατάσσονται ασφαλώς στους γνωσιολογικούς άθλους της εποχής μας. Για αυτό και πρέπουν πολλές ευχαριστίες στις εκδόσεις Scripta, οι οποίες μας μεταφέρουν αλώβητο το πνεύμα και το γράμμα τους.

altΤα μαθήματα των δασκάλων
Διαλέξεις Charles Eliot Norton 2001-2002
George Steiner
μετάφραση: Σεραφείμ Βελέντζας
Scripta, 2011
225 σελ.

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τέοντορ Ράικ και Άλις Μίλερ: Τα ψυχικά τραύματα, η παιδαγωγική και η ανάγκη για αγάπη

Τέοντορ Ράικ και Άλις Μίλερ: Τα ψυχικά τραύματα, η παιδαγωγική και η ανάγκη για αγάπη

Με αφορμή το βιβλίο του Τέοντορ Ράικ [Theodor Reik] «Η ανάγκη να μας αγαπούν» (μτφρ. Ροζίνα Μπέρκνερ, εκδ. Αλεξάνδρεια) και  τη μελέτη της Άλις Μίλερ [Alice Miller] «Για το καλό σου: Αρχή πάντων διαπαιδαγώγηση» (μτφρ. Εύη Μαυρομμάτη, εκδ. Ροές).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

Ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρο και διαφωτιστικό, το οποίο μας μιλάει για την κατάσταση της γυναίκας σε έναν κόσμο όπου όλα ρυθμίζονται και κανοναρχούνται από τους άντρες, για τους άντρες. Τίτλος του, «Τρεις γκινέες», και συγγραφέας του, η Βιρτζίνια Γουλφ (μτφρ. Μυρ...

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

Για το δοκίμιο της Ελέν Σιξού (Helen Cixous), «Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Σαιξπηρικόν)

Της Έλσας Κορνέτη

Μια παράλληλη πραγματικότητα είναι η τέχνη, που δίνει την ψευδαίσθηση μιας επιδιόρθωσης της πραγματ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Το Σπίτι της Κύπρου με τη στήριξη του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, τιμά τον ποιητή, βιβλιογράφο, μελετητή της λογοτεχνίας, Δημήτρη Δασκαλόπουλο σε εσπερίδα που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022, ώρα 17:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα). Φωτογραφία © Ειρήνη Σαββ...

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ