eggonopoulos thiseas kai minotauros kentriki

Για τη μελέτη του Κώστα Βούλγαρη «Ο Κολοκοτρώνης ωραίος σαν Μπολιβάρ – Ο Νίκος Εγγονόπουλος απέναντι στον μακρυγιαννισμό» (εκδ. Βιβλιόραμα).

Του Δημήτρη Φύσσα

Ξεκίνησα να μελετάω το βιβλίο αυτό έχοντας στο μυαλό μου ορισμένες προκαταρκτικές σκέψεις: Πρώτον, ότι ο Μακρυγιάννης και ο μακρυγιαννισμός αποτελούν οιονεί καρκίνωμα της ελληνικής «πνευματικής ζωής», εγκαθιδρυμένο από τη γενιά του ’30 και καλλιεργημένο από «αριστερούς, δεξιούς και κεντρώους πατριώτες». Δεύτερον, ότι το «Μπολιβάρ» είναι ένα περίεργο ποίημα, με απρόσμενα ενδιαφέροντα στοιχεία, και ταυτόχρονα με κατά τόπους απωθητική (για μένα) μεγαλοστομία, τύπου, ας πούμε, Σικελιανού. Τρίτον, εντάξει, ο Εγγονόπουλος να είναι αντιμακρυγιαννικός, να είναι όμως και κομμουνιστής; Τέταρτον, ο Κώστας Βούλγαρης είναι φίλος μου, είναι σοβαρός άνθρωπος και, επομένως, η «υπόθεση εργασίας» του μοιάζει εκ προοιμίου πολύ ενδιαφέρουσα. Τελειώνοντας το βιβλίο, έχω επιβεβαιώσει την αρχική γνώμη μου για την κριτική σοβαρότητά του Βούλγαρη, από τη σκοπιά του φυσικά, δεν έχω όμως αγαπήσει το ποίημα περισσότερο.

Κεντρική θέση του Βούλγαρη είναι η εξής: το «Μπολιβάρ» είναι όχι απλώς εθνικοαπελευθερωτικό, μα ταξικό εμφυλιοπολεμικό έργο, πολύ μακριά από το «όλοι ενωμένοι». Προσεγγίζοντάς το ως ένα «ιστορικό-πραγματολογικό ποίημα», φαίνεται ότι ο Εγγονόπουλος κοντράρει ταυτόχρονα το μακρυγιαννισμό της «γενιάς του ’30», και ειδικά τον Σεφέρη, καθώς και τον διάχυτο λαϊκισμό, ενώ ταυτόχρονα αποθεώνει ταυτιστικά Μπολιβάρ – Κολοκοτρώνη – Αντρούτσο (και αλλού: Μπολιβάρ – Κολοκοτρώνη – Εγγονόπουλο), πάντα κατά Βούλγαρη, και προωθεί τις ιδέες της Αριστεράς, ειδικά ότι «ο λαός είναι λαός όταν λειτουργεί ως υποκείμενο της ιστορίας… αυτό “κρύβει” το ποίημα, αυτό “έχει να μας πει”». Μάλιστα αυτή η προσπάθεια παρατηρείται και συνεχίζεται σ’ όλη τη ζωή του Εγγονόπουλου, πριν και μετά το «Μπολιβάρ», σε άλλα γραπτά του καθώς και στη ζωγραφική του. Ο Βούλγαρης είναι πειστικός, καθώς, με τη χρήση «εργαλείων» από την Ιστορία μάς παρουσιάζει έναν κομμουνιστή Εγγονόπουλο, αυτό όμως δεν καθιστά το «Μπολιβάρ», ας το ξαναπώ, καλύτερο ποίημα. Με απλά λόγια, το να είναι το «Μπολιβάρ» αντιμακρυγιαννικό, αντιλαϊκιστικό, επαναστατικό, αριστερό, «ιστορικοϋλιστικό», δεν σημαίνει πως είναι και καλό ποίημα.

Τελειώνοντας το βιβλίο, έχω επιβεβαιώσει την αρχική γνώμη μου για την κριτική σοβαρότητά του Βούλγαρη, από τη σκοπιά του φυσικά, δεν έχω όμως αγαπήσει το ποίημα περισσότερο.

Τούτο όμως δεν είναι το ζητούμενο του βιβλίου, η αισθητική δηλαδή αποτίμηση –το δηλώνει εξαρχής ρητά αυτό–, το ζητούμενο είναι άλλο, και σ’ αυτό το άλλο ο Βούλγαρης προσκομίζει πλήθος στοιχείων, πηγών, πιθανολογήσεων (που σταδιακά μετατρέπονται σε βεβαιότητες) και ερμηνειών, για να στηρίξει την άποψή του.

Κλακέτα, πάμε συγκεκριμένα:

Στο πρώτο μέρος, το «ψαχνό» του βιβλίου, ο συγγραφέας ξεκινάει αναθεωρώντας τον εαυτό του. Λέει πως είχε γράψει κείμενα για τον «Μπολιβάρ» που «κάτι προσθέτουν […] αλλά ταυτόχρονα αστοχούν», γιατί προσπερνούν το ότι «το έργο του Εγγονόπουλου συμπλέκεται με την Ιστορία και τις πραγματικότητές της». Συνεχίζει αποκαλύπτοντας τα καινούργια του ευρήματα: πλήθος αναλογίες, αντιστίξεις, σύμβολα και υπαινιγμούς που μοιάζει να είχε στο μυαλό του ο ποιητής, αλλά δεν μπορούσε (το ποίημα γράφτηκε στην Κατοχή) ή δεν ήθελε, λόγω της τεχνικής του, να αναφέρει ρητά. Ενδεικτικά: ο φόνος του Θησέα από τον φίλο του Λυκομήδη, ανάλογος με του Αντρούτσου από τον Γκούρα (συσχετισμός με το μότο του ποιήματος)· το μοναστήρι της Ύδρας όπου φυλακίστηκε ο Κολοκοτρώνης στον Εμφύλιο, το 1825· τα ελασίτικα τραγούδια που απηχούνται στο ποίημα· η (επιβοηθητική) ερμηνεία πινάκων του Εγγονόπουλου· η σύγκριση ύφους Μακρυγιάννη – Κολοκοτρώνη· η «ανάλυση» του θυρεού της Λιβερίας, που στο κάτω κάτω την υποδείχνει κι ο ίδιος ο ποιητής στις σημειώσεις του), για να ερμηνεύσει τους κατά τη γνώμη μου καλύτερους στίχους του ποιήματος («τ’ άροτρα στων φοινικιών τις ρίζες… L i b e r t a d»).

Στο δεύτερο μέρος, το «Ο Εγγονόπουλος συνεχίζει τον Μπολιβάρ», το κάδρο «ανοίγει» γιατί ο Βούλγαρης δεν αναφέρεται πια στο ποίημα, παρά προσκομίζει πλήθος στοιχεία για να θεμελιώσει την αριστερή και αντιλαϊκιστική τοποθέτηση του Εγγονόπουλου, σε ποικίλα πεδία (αντιστασιακά κατοχικά ποιήματα που τα έδωσε μεν στο λογοτεχνικό ΕΑΜ για δημοσίευση μα του τα κάνανε γαργάρα, ταυρομαχίες, Δεκεμβριανά, ρεμπέτικα, Εμφύλιος, αφίσες που φιλοτέχνησε για τον ΕΟΤ, ένα κείμενο του –φίλου μου– Αντώνη Φωστιέρη και πολλά άλλα), ενίοτε σε αντιπαράθεση με τον Σεφέρη.

Στο δεύτερο μέρος, το «Ο Εγγονόπουλος συνεχίζει τον Μπολιβάρ», «το κάδρο ανοίγει» γιατί ο Βούλγαρης δεν αναφέρεται πια στο ποίημα, παρά προσκομίζει πλήθος στοιχεία για να θεμελιώσει την αριστερή και αντιλαϊκιστική τοποθέτηση του Εγγονόπουλου, σε ποικίλα πεδία, ενίοτε σε αντιπαράθεση με τον Σεφέρη.

Το τρίτο μέρος, σχεδόν σαν παρέκβαση, επιχειρεί μια σύγκριση του Μακρυγιάννη με τον Χατζή Σεκρέτη, Αλβανό ελληνομαθή λόγιο, που έγραψε σε 10.000 λαϊκούς, ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους την ιστορία του Αλή Πασά Τεπελενλή, τη γνωστή «Αληπασσ(αλι)άδα», ποίημα-επιρροή του Εγγονόπουλου, κατά δήλωση του ίδιου του ποιητή. Πολύ ενδιαφέρον μέρος, που κλείνει με αποσπάσματα από παλιά συνέντευξη του Εγγονόπουλου και μια ωραία, αντι-ΜαρωΣεφερική εξιστόρηση του Γιάννη Δάλλα.

Το τέταρτο μέρος έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η εμπέδωση του μακρυγιαννισμού» και θα μπορούσε να καταλήξει μόνο του, κάποτε, να γίνει ένα νέο βιβλίο. Εδώ βλέπουμε τον διαχρονικό μακρυγιαννισμό σε ποικίλα πεδία: Φωτιάδης, Τσίρκας, Ελύτης, Θεοδωράκης, Ρίτσος, γήπεδα και συναυλίες, «Γράμματα στο Μακρυγιάννη», Σβορώνος (σε κείμενο του Αντώνη Λιάκου ο τελευταίος) κ.λπ – έτσι που τον αρχικό μακρυγιαννισμό του Σεφέρη, του Δημαρά, του Θεοτοκά κλπ., τον συμπληρώνει ο μακρυγιαννισμός της Αριστεράς. Ο Βούλγαρης επισημαίνει ότι ο Εγγονόπουλος αντιδρά, για παράδειγμα, με τον πίνακα «Ο Βελισάριος», το οποίο ο συγγραφέας ερμηνεύει δεόντως.

To πέμπτο μέρος αφορά την προσωπική σχέση του συγγραφέα με τον αντιλαϊκισμό, με συγκινητική αναφορά στον «Πολίτη» και τον Άγγελο Ελεφάντη και με τα προσωπικά πορίσματα του Βούλγαρη ότι το «λαϊκό έργο “Μπολιβάρ”» είναι «το σημαντικότερο συνθετικό ποίημα του ελληνικού 20ού αιώνα» και «ο Εγγονόπουλος ο μεγαλύτερος ποιητής μεταξύ των συνομηλίκων του». (Εγώ πάλι, ως απλός αναγνώστης και θαυμαστής της ποίησής του –από εικαστικά είμαι «πάτος»– έχω τη γνώμη ότι ο καλύτερος Εγγονόπουλος βρίσκεται στα συντομότερα ποιήματά του κι όχι στον οργισμένο, «μανιφεστιώδη», κατοχικό ποταμό «Μπολιβάρ». Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μας).

Συνολικά μιλώντας, θα είχα να εκφράσω μερικές αντιρρήσεις ή απορίες.

eggonopoulos emfylios polemos

Ο πίνακας του Νίκου Εγγονόπουλου «Εμφύλιος πόλεμος» (1949).

 

 

Πρώτη, ο συγγραφέας δεν παραθέτει το ποίημα του Εγγονόπουλου «ποίηση 1948», όπου ο ποιητής τηρεί καθαρά ίσες αποστάσεις κι από τις δυο παρατάξεις. Το ότι αυτό και ο πίνακας «Εμφύλιος πόλεμος» (που δεν τον ξέρω) «έχουν συζητηθεί επαρκώς από άλλους», όπως γράφεται στον Πρόλογο, δεν είναι ισχυρό επιχείρημα· το ότι δεν «κολλάει» όμως στο ερμηνευτικό σχήμα του συγγραφέα ενδεχομένως είναι.

Δεύτερη, το ότι όλοι οι προαναφερόμενοι «μακρυγιαννιστές» λαΐκισαν με τον τρόπο τους είναι αναμφίβολο, ωστόσο εγώ νομίζω πως και το «Μπολιβάρ» ενίοτε λαϊκίζει –λιγότερο βέβαια, δεν λέω ότι ο Εγγονόπουλος καταντάει Ελύτης ή Ρίτσος– ιδίως σ’ επίπεδο μεγαλοστομίας. Παράδειγμα: ο γνωστός στίχος «Μπολιβάρ, είσαι ωραίος σαν Έλληνας» (πάνω στον οποίο βασίζεται και ο «πειραγμένος» μέχρις υπερβολής τίτλος του βιβλίου – γενικά κάμποσοι τίτλοι του Βούλγαρη λαϊκίζουν οι ίδιοι: «Ο Μπολιβάρ αντάρτης του ΕΛΑΣ» κλπ.), όσα αντισταθμιστικά κι αν του προσθέτει ο συγγραφέας. Θέλω να πω, μήπως έστω και η αυτολογοκριμένη, η ελάχιστα εκφραζόμενη στράτευση, αποτελεί λαϊκισμό που ρίχνει επίσης την ποιότητα; Αλλά και η αναγωγή του Κολοκοτρώνη σε πρότυπο μη λαϊκισμού, επειδή ήταν λαϊκιστής ο Μακρυγιάννης, δεν στέκεται με τίποτα.

Τρίτη, και πιθανώς αντιφατική ως προς την προηγούμενη: αν ερμηνεύω σωστά όσα διάβασα, ο Εγγονόπουλος ήταν ένας κομμουνιστής που έκρυβε σε μεγάλο βαθμό τις συμπάθειές του ή τις καταχώνιαζε με ποικίλους υπαινικτικούς τρόπους στα ποιήματα και στους πίνακές του, σίγουρα λόγω στιλ και τεχνικής, γιατί δεν γούσταρε ευκολίες και επιζητούσε τη συμμετοχή του αναγνώστη. Σύμφωνοι. Μήπως όμως αυτό το έκανε και για να μην υποστεί ό,τι υπέστησαν άλλοι αριστεροί, καλλιτέχνες και μη, ώστε να μπορέσει να λάβει και να κρατήσει δημόσιες θέσεις (ΕΜΠ) και αναθέσεις (αφίσες ΕΟΤ); Μήπως η προσπάθειά του για μια τέτοιου είδους έκφραση –ταυτόχρονα, προφανώς, με τις υπερρεαλιστικές του καταβολές και την εγγενή αριστοκρατικότητά του– συνέβαλε κι αυτή στην ελαχιστοποίηση του λαϊκισμού του (ή και στον πλήρη μηδενισμό του, αν κάνω λάθος εγώ και δεν υπάρχει διόλου);

H εργασία του Βούλγαρη είναι δίχως αμφιβολία πρωτότυπη και ενδιαφέρουσα: αποδομώντας περαιτέρω τον ενοχλητικότατο μακρυγιαννισμό προσθέτει μία ακόμα ψηφίδα στην πολλές φορές και με πολλούς τρόπους διακηρυγμένη «προγραμματική» θέση του Βούλγαρη: Τέχνη αριστερή μεν, όχι όμως και λαϊκιστική.

Κλείνοντας, τονίζω ότι η εργασία του Βούλγαρη είναι δίχως αμφιβολία πρωτότυπη και ενδιαφέρουσα: αποδομώντας περαιτέρω τον ενοχλητικότατο μακρυγιαννισμό προσθέτει μία ακόμα ψηφίδα στην πολλές φορές και με πολλούς τρόπους διακηρυγμένη «προγραμματική» θέση του Βούλγαρη: Τέχνη αριστερή μεν, όχι όμως και λαϊκιστική. Απόλαυσα το βιβλίο για την πρωτοτυπία των συσχετισμών του, τα εν πολλοίς απρόσμενα συμπεράσματά του και τη συνέπεια απέναντι στον εαυτό του. Με δυο λόγια, έχει καινούργια πράγματα να πει και τα λέει σταράτα, δεν αναμασά τα παλιά. Για πόσες εργασίες κριτικής ισχύει άραγε αυτό;

Τέλος, το βιβλίο αποτελεί και μια εξιστόρηση του εαυτού του, γιατί ο συγγραφέας σε πολλά σημεία μάς εκφράζει τους ενδοιασμούς και τ’ αδιέξοδά του, κατά τη δύσκολη εποπτική του προσπάθεια. Αυτός ο καημός, αυτή η εξομολογητική απεύθυνση στον αναγνώστη, είναι ένα από τα γνωρίσματα του γνήσιου ποιοτικού δοκιμίου.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΥΣΣΑΣ είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Τελευταίο του βιβλίο, ο τόμος «Αυτά και οι μετακομίσεις» (εκδ. Εστία).


Ο Κολοκοτρώνης ωραίος σαν Μπολιβάρ
Ο Νίκος Εγγονόπουλος απέναντι στον μακρυγιαννισμό
Κώστας Βούλγαρης
Βιβλιόραμα 2020
Σελ. 192, τιμή εκδότη €10,60 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΒΟΥΛΓΑΡΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το άτομο απέναντι στο κράτος: δύο θεμελιώδη έργα φιλελευθερισμού

Το άτομο απέναντι στο κράτος: δύο θεμελιώδη έργα φιλελευθερισμού

Για τα δοκίμια των Henry David Thoreau «Πολιτική ανυπακοή» (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Πατάκη) και Frédéric Bastiat «Ο Νόμος» (μτφρ. Σωτήριος Παπασωτηρίου, εκδ. Παπαδόπουλος).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Ισχύει άραγε πως οτιδή...

Ιστορία της μεσαιωνικής φιλοσοφίας, του Φρέντερικ Κάπλστον

Ιστορία της μεσαιωνικής φιλοσοφίας, του Φρέντερικ Κάπλστον

Για τη μελέτη του Fredericκ C. Copleston «Ιστορία της Μεσαιωνικής Φιλοσοφίας» (μτφρ. Γιάννης Δημητρακόπουλος, εκδ. Gutenberg).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Η Ιστορία της μεσαιωνικής φιλοσοφίας του Frederick Copleston, ...

Στις φλόγες, της Ναόμι Κλάιν

Στις φλόγες, της Ναόμι Κλάιν

Για το βιβλίο της Naomi Klein «Στις φλόγες – Το καυτό θέμα της κλιματικής αλλαγής» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

Το Στις φλόγες, της γνωστής συγγραφέως, δημοσιογράφου και ακτιβί...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εξαίσιος ίλιγγος (διήγημα)

Ο εξαίσιος ίλιγγος (διήγημα)

Έφτασε στο Παρίσι στις δώδεκα το μεσημέρι. Ο καιρός ήταν καλός, ο ήλιος έλαμπε αλλά το κρύο ήταν τσουχτερό. Με το που κατέβηκε στην αποβάθρα του σταθμού έβγαλε τον χάρτη από τον σάκο της για να προσανατολιστεί.

Της Νατάσας Χολιβάτου

...

Εκθαμβωτικός Δημήτρης Παπαϊωάννου προσεχώς στη Στέγη

Εκθαμβωτικός Δημήτρης Παπαϊωάννου προσεχώς στη Στέγη

Το νέο έργο του Δημήτρη Παπαϊωάννου Εγκάρσιος Προσανατολισμός είναι έτοιμο και περιμένει το κοινό, μόλις ανοίξουν ξανά οι κλειστοί χώροι θεαμάτων. Φωτογραφίες © Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

Ο Εγκάρσιος Προσανατολισμ...

Εισαγωγή στις Ψηφιακές Σπουδές – χάρτης ενός νέου ψηφιακού χώρου

Εισαγωγή στις Ψηφιακές Σπουδές – χάρτης ενός νέου ψηφιακού χώρου

Για τον συλλογικό τόμο «Εισαγωγή στις ψηφιακές σπουδές» (εκδ. Ροπή), σε επιμέλεια του Μανώλη Πατηνιώτη. Στην κεντρική εικόνα, Digital art από τη ρωσίδα καλλιτέχνιδα Mignon Zakuga.

Του Δημήτρη Πετάκου

Ο συλλογικός τόμος Εισαγωγή στις Ψηφιακές Σ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Ιανουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Πέθανε ο αγαπητός σε Ελλάδα και Γαλλία συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης

Σε ηλικία 77 ετών και έπειτα από μακροχρόνια ασθένεια, πέθανε ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όπως έγινε γνωστό από τον εκδοτικό του οίκο, τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ