i robot

Για το συλλογικό βιβλίο «Φιλοσοφία της Τεχνολογίας – Μια κριτική επισκόπηση», επιμέλεια Χαράλαμπος Κόκκινος, Μανώλης Πατηνιώτης (μτφρ. Χαράλαμπος Κόκκινος, εκδ. Ροπή). 

Γράφει η Λήδα Αρνέλλου

Τα ερωτήματα είναι πυρηνικά, θα έλεγε κανείς, στη Φιλοσοφία. Η διατύπωση των σωστών ερωτημάτων είναι αυτή που οδηγεί, μέσα από σύνθετες διαδικασίες συγκρότησης επιχειρημάτων, σε απαντήσεις. Η σύνθετη και κοπιώδης αυτή διαδικασία φαίνεται, ίσως, στη σημερινή εποχή των βέβαιων και γρήγορων απαντήσεων που παράγουν οι μηχανές μέσα σε δευτερόλεπτα, παρωχημένη.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα, λοιπόν, κάποια δημοφιλή ερωτήματα που αφορούν την εποχή μας και σχετίζονται με την τεχνολογία: Είναι η τεχνολογία εκτός ελέγχου; Αλλάζει η τεχνολογία βίαια την κοινωνία; Μπορεί η τεχνολογία να δώσει λύσεις στις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα; Χρειαζόμαστε τη συνδρομή της φιλοσοφίας για να απαντήσουμε αυτά τα ερωτήματα ή μπορούμε απλά να τα αναθέσουμε στους «ειδικούς»;

Αν θέλουμε να κατανοήσουμε τον τεχνοεπιστημονικό πολιτισμό μας, πέρα από επιφανειακά αφηγήματα δαιμονοποίησης της τεχνολογίας, η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας φαίνεται σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ...

Αν θέλουμε να κατανοήσουμε τον τεχνοεπιστημονικό πολιτισμό μας, πέρα από επιφανειακά αφηγήματα δαιμονοποίησης της τεχνολογίας, η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας φαίνεται σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ, αρκεί να είμαστε διατεθειμένες και διατεθειμένοι να διατυπώσουμε ερωτήματα και να συζητήσουμε.

Η έκδοση Φιλοσοφία της Τεχνολογίας (εκδ. Ροπή) - Μία κριτική επισκόπηση (εκδ. Ροπή), σε επιμέλεια του Χαράλαμπου Κόκκινου και του Μανώλη Πατηνιώτη, περιλαμβάνει κείμενα οκτώ διανοητών, που καλύπτουν μια μεγάλη χρονική περίοδο. Από τα δώδεκα κείμενα που περιέχονται στο βιβλίο το πρώτο δημοσιεύτηκε το 1980 και το τελευταίο χρονικά το 2017.

Ιστορική αναδρομή

Για να παρουσιαστεί το βιβλίο θα πρέπει να γίνει μία μικρή ιστορική αναδρομή στην πορεία του ακαδημαϊκού πεδίου της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και στους τρόπους με τους οποίους διατύπωσε τα ερωτήματά του. Ο κλάδος της Ιστορίας της Επιστήμης στην Ελλάδα επιδίωξε από την αρχή τη συνεργασία με την Φιλοσοφία της Επιστήμης μέσω της κοινής διατύπωσης ερευνητικών ερωτημάτων.

Ωστόσο, δεν συνέβη το ίδιο με την Φιλοσοφία της Τεχνολογίας, καθώς το αναμενόμενο ακαδημαϊκό της ταίρι, η Ιστορία της Τεχνολογίας, στράφηκε προς το διεπιστημονικό πεδίο Επιστήμη, Τεχνολογία, Κοινωνία (Science, Technology and Society - STS) που προσέφερε μεγάλο εύρος και ποικιλία περιπτώσεων προς ανάλυση. Η έμφαση δόθηκε περισσότερο στην ανάδειξη των κοινωνικών παραγόντων που καθοδήγησαν τις τεχνικές επιλογές των πρωταγωνιστών και στη μελέτη των συσχετισμών εξουσίας που καθόρισαν τεχνήματα και υποδομές.

Σήμερα, η Ιστορία της Τεχνολογίας αποτελεί τμήμα του πεδίου STS στοχεύοντας να συμβάλλει στην ιστορική κατανόηση της ελληνικής κοινωνίας, υπό το πρίσμα του τεχνολογικού φαινομένου.

Σήμερα, η Ιστορία της Τεχνολογίας αποτελεί τμήμα του πεδίου STS στοχεύοντας να συμβάλλει στην ιστορική κατανόηση της ελληνικής κοινωνίας, υπό το πρίσμα του τεχνολογικού φαινομένου. Η επιλογή αυτή σχετίζεται στενά και με την απαίτηση για επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων του πεδίου σε φορείς επεξεργασίας πολιτικών. Ως συνέπεια, η Ιστορία της Τεχνολογίας δεν συμμετείχε στη συζήτηση για τα οντολογικά και ανθρωπολογικά ζητήματα που συνδέονται με τα αντικείμενα της μελέτης της με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει με αμηχανία τις σύγχρονες τεχνοεπιστημονικές εξελίξεις, ιδιαίτερα τα ζητήματα ψηφιακού πολιτισμού.

Επίσης, ως συνέπεια της μη συμπόρευσης Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας, η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας περιορίστηκε σε τμήματα Φιλοσοφίας, χωρίς όμως κι εκεί να είναι εδραιωμένη η θέση της, κάτι που παρατηρείται και διεθνώς. Όπως σημειώνει και ο Don Ihde στο κείμενό του, η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά τόσο στην Ιστορία της Τεχνολογίας, όσο και στην Ιστορία της Επιστήμης, ανοίγοντας την φιλοσοφική συζήτηση γύρω από τα σύγχρονα τεχνοεπιστημονικά προβλήματα σε περισσότερες κατευθύνσεις από αυτές που καλύπτει η σχεδόν αποκλειστική επικέντρωση σε ζητήματα ηθικής.

Το εν λόγω βιβλίο φιλοδοξεί να καλύψει αυτό ακριβώς το κενό που προκύπτει από την απουσία της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας από τον χώρο των Σπουδών Επιστήμης και Τεχνολογίας. Τα κείμενα που περιέχει αφορούν τη σύγχρονη Φιλοσοφία της Τεχνολογίας, ιδίως την τάση που έχει χαρακτηριστεί ως εμπειρική στροφή. Όπως αναφέρεται στην εισαγωγή: «Η τάση αυτή περνά από την Τεχνολογία ως τρόπο ζωής και θέασης του κόσμου, στις τεχνολογίες ως τεχνικές διευθετήσεις που καθορίζουν και καθορίζονται από τις κοινωνικές διεργασίες».

Υπέρβαση της τεχνοφοβίας

Παράλληλα, αποσκοπεί στην υπέρβαση της τεχνοφοβίας που είναι σύμφυτη με την παραδοσιακή θεώρηση. Παύει να βλέπει την τεχνολογία ως κάτι εξωτερικό προς το υποκείμενο και την κοινωνία και ασκεί κριτική «στην αφομοίωση της τεχνολογίας από ένα σύστημα εξουσίας που αποβλέπει στην αναπαραγωγή του κεφαλαιοκρατικού τρόπου οργάνωσης της κοινωνίας». Στόχος της θεώρησης αυτής είναι η αναζήτηση τρόπων με τους οποίους η τεχνολογία μπορεί να εξυπηρετήσει εναλλακτικά κοινωνικά και πολιτικά προστάγματα.

Ο τόμος αρχίζει και τελειώνει με τα κείμενα του Langdon Winner ο οποίος θεωρεί ότι η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας συνδέεται άμεσα με την πολιτική.

Ο τόμος αρχίζει και τελειώνει με τα κείμενα του Langdon Winner ο οποίος θεωρεί ότι η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας συνδέεται άμεσα με την πολιτική. Υπό αυτό το πρίσμα, τα τεχνήματα αποτυπώνουν συσχετισμούς εξουσίας. Τα δύο κείμενά του απέχουν χρονικά 35 χρόνια, μέσα στα οποία η σχέση της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας με την πολιτική έγινε ακόμα πιο εμφανής. Ο Carl Mitcham στο κείμενό του «Η Σημασία της Φιλοσοφίας για τη Μηχανοτεχνία» προτρέπει να δούμε την τεχνολογία, και συγκεκριμένα την μηχανοτεχνία, ως φιλοσοφία.

Υπό αυτό το πρίσμα η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας αποτελεί έκφραση της ίδιας της τεχνολογικής σκέψης. Ο Sven Hansson υπογραμμίζει ότι η τεχνολογία είναι πηγή ιδεών σχετικά με τον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος και συχνά τροφοδοτεί τη φιλοσοφία, με όρους και μεταφορές, αλλά και με τα απαραίτητα διανοητικά εργαλεία. Ο Andrew Feenberg εστιάζει στην κριτική διάσταση της Φιλοσοφίας της Τεχνολογίας και στις δυνατότητες που αυτή παρέχει για την αναβάθμιση του δημοκρατικού ελέγχου της τεχνολογίας.

Ηθικά και κανονιστικά πλαίσια 

roph filosofia ths texnologiasΣτην εποχή μας η φιλοσοφική συζήτηση για την τεχνολογία περιορίζεται συχνά στην αναζήτηση ηθικών και κανονιστικών πλαισίων. Είναι ανάγκη, όμως, η συζήτηση αυτή να αρχίσει να πραγματοποιείται σε ένα πιο διευρυμένο πλαίσιο επιτρέποντας τη συνομιλία πολλών πεδίων που θα φέρουν τη δική τους οπτική στα ερωτήματα. Για παράδειγμα, το πεδίο της Επικοινωνίας της Επιστήμης, το οποίο μελετά την αμφίδρομη σχέση της ερευνητικής κοινότητας με την κοινωνία, αλλά και την επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών τεχνοεπιστημονικών πεδίων, μπορεί να διερευνήσει τον ρόλο των πολιτών στον σχεδιασμό των τεχνολογιών, όπως προτείνει και η Κριτική Θεωρία της Τεχνολογίας.

Η Φιλοσοφία της Τεχνολογίας μπορεί να επιτρέψει στην Επικοινωνία της Επιστήμης να κατανοήσει τον ρόλο των αξιών στη συγκρότηση τεχνοεπιστημονικού λόγου και να ενεργοποιήσει τον κριτικό αναστοχασμό για τις αξίες που εμπεριέχονται στον σχεδιασμό τεχνολογιών οι οποίες θα επηρεάσουν το μέλλον της κοινωνίας. Όπως αναφέρουν οι επιμελητές του τόμου, είναι ανάγκη να εξετάσουμε με νηφαλιότητα την κοινωνική προοπτική που κρύβεται στην κριτική θεώρηση της τεχνολογίας. Η περίοδος είναι κομβική και κανένας και καμία δεν μπορεί να αποφύγει τη διατύπωση των σχετικών ερωτημάτων.


Η ΛΗΔΑ ΑΡΝΕΛΛΟΥ είναι Μεταδιδακτορική ερευνήτρια Ινστιτούτου Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος

 

Παρουσίαση του βιβλίου στο Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ

roph parousiasi fisolofia ths texnologias

Οι Εκδόσεις ΡΟΠΗ παρουσιάζουν το βιβλίο Φιλοσοφία της Τεχνολογίας: Μια κριτική επισκόπησητην Πέμπτη 28/03 στις 18:00 στο Ιστορικό Αρχείο του ΕΚΠΑ (Σκουφά 45, Αθήνα).

Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι: Γκόλφω Μαγγίνη (Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων), Μαρίτα Τάταρη (Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Πατρών), Λέανδρος Κυριακόπουλος (Επ. Καθηγητής ΕΚΠΑ), Νίκος Νικολέτος (υπ. διδακτορας Παν. Ιωαννίνων)  και οι επιμελητές του τόμου Χαράλαμπος Κόκκινος και Μανώλης Πατηνιώτης. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο δημοσιογράφος Δημήτρης Τρίκας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Digital detox» της Τρίνε Σίβερτσεν (κριτική) – Μήπως ήρθε η ώρα να «αποτοξινωθούμε»;

«Digital detox» της Τρίνε Σίβερτσεν (κριτική) – Μήπως ήρθε η ώρα να «αποτοξινωθούμε»;

Για το βιβλίο της Τρίνε Σίβερτσεν [Trine Syvertsen] «Digital Detox» (μτφρ. Ελίνα Αντωνοπούλου, Βανέσα Ματσούκα, Έφη Ματσούκα, εκδ. Δίαυλος). Κεντρική εικόνα: Σκηνή από την ταινία «Παράσιτα» του Πονγκ Τσουν–χο. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Εμείς και η ψυχή μας» των Σάββα Σαββόπουλου και Κώστα Γιαννακίδη – «Όλα όσα θα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή»

«Εμείς και η ψυχή μας» των Σάββα Σαββόπουλου και Κώστα Γιαννακίδη – «Όλα όσα θα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή»

Για το βιβλίο του Σάββα Σαββόπουλου και του Κώστα Γιαννακίδη «Εμείς και η ψυχή μας» (εκδ. Παπαδόπουλος). Kεντρική εικόνα: «Η ψυχή ζωντανεύει ξανά με το φιλί του ερωτιδέα» [1787–1793], του Antonio Canova [Παρίσι, Λούβρο].

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

...
«Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, οδύνη και ευχαρίστηση» του Ντάριαν Λίντερ (κριτική)

«Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, οδύνη και ευχαρίστηση» του Ντάριαν Λίντερ (κριτική)

Για το βιβλίο του Ντάριαν Λίντερ [Darian Leader] «Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, Οδύνη και Ευχαρίστηση» (μτφρ. Χρήστος Ν. Τσαμπρούνης, εκδ. Επέκεινα). Kεντρική εικόνα: Στιγμιότυπο από την ταινία του Στάνλει Κιούμπρικ «Μάτια ερμητικά κλειστά». 

Γράφει ο Γιώργος Μπανι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ