parasite

Για το βιβλίο της Τρίνε Σίβερτσεν [Trine Syvertsen] «Digital Detox» (μτφρ. Ελίνα Αντωνοπούλου, Βανέσα Ματσούκα, Έφη Ματσούκα, εκδ. Δίαυλος). Κεντρική εικόνα: Σκηνή από την ταινία «Παράσιτα» του Πονγκ Τσουν–χο. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Μόλις πρόσφατα ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ επίτρεψε σε πολλές χώρες (συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας) να έχει πρόσβαση στο threads. Πρόκειται για το νέο κοινωνικό δίκτυο που ενέσκηψε στην εποχή μας και το οποίο επιδιώκει να γίνει το αντίπαλον δέος του Χ του Έλον Μασκ.

Το θέμα είναι, όμως, ότι πρόκειται για ένα ακόμη μέσο, στα ήδη υπάρχοντα, που προτίθεται να κλέψει κι άλλο από το χρόνο μας. Αλήθεια, έχει μείνει κάποιος κόκκος από την προσωπική κλεψύδρα μας που να μην σπαταλιέται στην καθημερινή ανάγνωση post στα διάφορα social media όπου είμαστε συνδεδεμένοι;

Μήπως είναι καιρός να αποφασίσουμε να μετατρέψουμε τον μέγιστο φόβο των χρηστών σε προσωπικό κέρδος; Είναι η μοναδική ευκαιρία που έχουμε να κάνουμε το FOMO (Fear of Missing Out) σε JOMO (Joy of Missing Out). Επί το ελληνικότερον: αντί να φοβόμαστε πως θα μας ξεχάσουν στον εικονικό κόσμο των κοινωνικών δικτύων να περάσουμε στην αντίπερα όχθη και να γευτούμε τη χαρά του να μην μας βρίσκουν.

Δυναστευτική προσκόλληση 

Το βιβλίο της Τρίνε Σίβερτσεν Digital Detox (μτφρ. Ελίνα Αντωνοπούλου, Βανέσα Ματσούκα, Έφη Ματσούκα, εκδ. Δίαυλος) επικεντρώνεται στο πρόβλημα των ημερών (την δυναστευτική προσκόλλησή μας στα social media) και προτείνει, όπως δηλοί και ο τίτλος, μια δικτυακή αποτοξίνωση. Ο όρος έχει εμφανιστεί από το 2010 και, πλέον, είναι δηλωτικός της αντίστασης που προβάλλει κάθε άτομο από το να είναι μόνο ένας εμμονικής χρήστης.

Η Τρίνε Σίβερτσεν έχει άμεση εμπλοκή με τη συγκεκριμένη πρακτική άπωσης από τα social media. Ως καθηγήτρια Mέσων και Επικοινωνίας στο πανεπιστήμιο του Όσλο, προεδρεύει ενός ερευνητικού προγράμματος για την ψηφιακή αποτοξίνωση που φέρει τον τίτλο Digitox.

Εξαρχής η Σίβερτσεν σημειώνει πως ο κάθε χρήστης υφίσταται έντονη πίεση ώστε να είναι συνεχώς συνδεδεμένος (online). Κάτι που τα τελευταία χρόνια εντείνεται σε μέγιστο -και συχνά υποδόριο- τρόπο.

Στο βιβλίο της μελετά το φαινόμενο με περισσότερες λεπτομέρειες, συμπεριλαμβανομένης της πολιτικής της αποσύνδεσης και πώς έχει γίνει πρακτική αντίστασης για ορισμένους. Εξαρχής η Σίβερτσεν σημειώνει πως ο κάθε χρήστης υφίσταται έντονη πίεση ώστε να είναι συνεχώς συνδεδεμένος (online). Κάτι που τα τελευταία χρόνια εντείνεται με συχνά υποδόριο τρόπο.

Οι τρεις λόγοι

Κατά τη Σίβερτσεν υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι που έχουν κάνει πιο επιτακτική την ανάγκη της αποτοξίνωσης από τα social media τα τελευταία χρόνια. Πρώτος λόγος είναι η εντατικοποίηση της οικονομίας της προσοχής. Δεύτερος λόγος είναι η πίεση να συνδεθούν όλοι στο Διαδίκτυο και τρίτος λόγος η κυρίαρχη κουλτούρα της αυτοβελτιστοποίησης, σύμφωνα με την οποία σε μια νεοφιλελεύθερη κοινωνία, τα άτομα είναι επιφορτισμένα με τη διαχείριση κινδύνων και προβλημάτων. 

Για να γίνουν ακόμη πιο κατανοητές οι ψηφιακές πρακτικές αποτοξίνωσης, η Σίβερτσεν βασίζεται σε τρεις όρους που προκύπτουν από μελέτες. Ο πρώτος είναι η «αμφιθυμία», σύμφωνα με την οποία οι χρήστες ψηφιακών μέσων έρχονται σε σύγκρουση μεταξύ των θετικών και των αρνητικών πτυχών της χρήσης ψηφιακών μέσων. 

Ακολουθούν: η «ψηφιακή εργασία» που εμπλέκεται στο έργο της αποχής από τα ψηφιακά μέσα και την «ταυτότητα», όπου οι αξίες και οι πεποιθήσεις κάποιου σηματοδοτούνται από τη μη χρήση των μέσων ενημέρωσης.

Αυτό που αποζητούν (σχεδόν απαιτούν) τα social media είναι η προσοχή μας. Κατά την Σίβερτσεν, κάτι τέτοιο δεν είναι καινούργιο. Μάλιστα, επικαλείται την Αμερικανίδα ακτιβίστρια Μαρί Γουίν που ήδη από τη δεκαετία του ‘70 είχε παρομοιάσει την τηλεόραση με τα ναρκωτικά.

Αυτή η σύγκριση είναι παρόμοια με ορισμένες από τις συζητήσεις γύρω από τη χρήση ψηφιακών μέσων κατά την τελευταία δεκαετία, όπου ο χρόνος που δαπανάται στο Διαδίκτυο συχνά πλαισιώνεται με όρους εθισμού.

Η εμφάνιση του εθισμού 

Παρόλο που, όπως γράφει η Σίβερτσεν, το πρώιμο Διαδίκτυο δεν είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη μέτρηση του κοινού, πολύ σύντομα άρχισε να γίνεται σημαντική η ικανότητα που έχει να προσελκύει και να διατηρεί τους χρήστες. Η εμφάνιση των «εθιστικών» μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σημειώνεται στο βιβλίο, είναι ζωτικής σημασίας για να κατανοήσουμε γιατί τα ζητήματα αποτοξίνωσης και αποσύνδεσης έχουν γίνει πιο οξυμένα. 

Η δέσμευση του Facebook με τους χρήστες για την οικοδόμηση του κοινωνικού τους κεφαλαίου αναφέρεται ως ένας από τους κύριους λόγους για όσους επιθυμούν να πραγματοποιήσουν ψηφιακή αποτοξίνωση.

Ενώ είναι εύκολο να εγγραφεί κανείς στο Facebook, είναι δύσκολο να αποχωρήσει ή να απενεργοποιήσει τον λογαριασμό του, αποδεικνύοντας έτσι την πολυπλοκότητα της πλατφόρμας στη δημιουργία ενός «κολλώδους» ιστού που κάνει την έξοδο δύσκολη. Η Σίβερτσεν υποστηρίζει ότι περνάμε περισσότερο χρόνο στο Διαδίκτυο επειδή οι κυβερνήσεις μας θέλουν να είμαστε online. 

trine syvertsen

Η Τρίνε Σίβερτσεν είναι καθηγήτρια ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο του Όσλο. Έχει ένα σημαντικό αριθμό δημοσιεύσεων σε παγκόσμια επιστημονικά περιοδικά, σε θέματα σχετικά με τα ψηφιακά μέσα, την τηλεόραση, την πολιτική και την ιστορία των Μέσων. Η Syvertsen είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων συμπεριλαμβανομένων των: «Media Resistance: Dislike, Protest, Abstention» (Palgrave, 2017), «The Media Welfare State» (University of Michigan Press, 2014). Αυτή τη στιγμή είναι επικεφαλής ενός τετραετούς ερευνητικού προγράμματος σχε-τικά με την παρεμβατικότητα των μέσων και το Digital Detox* (Digitox, 2019-2023). H Trine Syvertsen έχει υπάρξει επικεφαλής σε πληθώρα ακαδημαϊκών προγραμμάτων, έχει διατελέσει μέλος σε συντακτικές επιτροπές επιστημονικών περιοδικών, έχει συνεισφέρει στον δημόσιο διάλογο και είναι μια έμπειρη ομιλήτρια. 

Οι ψηφιακές στρατηγικές για το σκοπό αυτό είναι «τεχνοαισιόδοξες», κατανέμοντας την ευθύνη για τα κοινωνικά προβλήματα σε άτομα μέσω διαδικασιών απελευθέρωσης και απορρύθμισης. 

Ενδεικτικά, ο Σίβερτσεν χρησιμοποιεί το ρολόι Fitbit ως παράδειγμα για το πώς η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να κάνει κάποιον υπεύθυνο πολίτη, τόσο μειώνοντας το κόστος υγειονομικής περίθαλψης του δημόσιου τομέα όσο και μοιράζοντας προσωπικά δεδομένα υγείας.

Το μέγα ερώτημα είναι αν μπορεί κάποιος να αντισταθεί σε μια τέτοια πίεση. Η συγγραφέας απαντάει θετικά. Σημειώνει ότι το 2017 στη Γαλλία θεσπίστηκε νόμος ώστε να διασφαλιστεί η ελευθερία των εργαζομένων από τα email εργασίας εκτός των ωρών εργασίας.

Τρόποι αποφυγής της οθόνης

Σε ένα άλλο σχετικό παράδειγμα, αναφέρεται στο πρότζεκτ του συνεργατικού White Spots, το οποίο «οπτικοποιεί το αόρατο ηλεκτρομαγνητικό νέφος στο οποίο ζούμε και προσφέρει μια διέξοδο». Στο ντοκιμαντέρ που συνοδεύει το πρότζεκτ, η κατάσταση εκτός σύνδεσης είναι ένα εμπόρευμα για το οποίο ορισμένοι, προνομιούχοι πελάτες είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν: για παράδειγμα, μέσω ψηφιακών διακοπών αποτοξίνωσης. 

Ακόμη κι αν υποθέσουμε βάσιμα πως παρά την απουσία μας από τα social media, ως κίνηση αντίστασης, αλλά και ως επιτελεστική πράξη αποτοξίνωσης, τα ίχνη μας δεν χάνονται.

Είναι, άραγε, δονκιχωτική η προσπάθεια να ξεφύγουμε από την πλειοψηφία που τάσσεται υπέρ των social media; Ακόμη κι αν υποθέσουμε βάσιμα πως παρά την απουσία μας από τα social media, ως κίνηση αντίστασης, αλλά και ως επιτελεστική πράξη αποτοξίνωσης, τα ίχνη μας δεν χάνονται; Τούτο σημαίνει πως κάποιο επίπεδο δέσμευσης παραμένει αναπόφευκτο. Η Σίβερτσεν καταδεικνύει τη δύναμη των μέσων ακόμη και σε πράξεις που τους αντιστέκονται (έστω και θεωρητικά).

Η ειρωνεία της αντίστασης 

Σημειώνει τη νορβηγική εβδομάδα χωρίς οθόνη, που διοργανώθηκε από μια χριστιανική οργάνωση, όπου οι συμμετέχοντες στρατολογούν φίλους και συναδέλφους μέσω των social media για να συμμετάσχουν στην εκδήλωση και στη συνέχεια δημοσιεύουν σχετικά στο Facebook. 

diaulos syvertsen digital detoxΕξόχως ειρωνικό είναι το #nationaldayofunplugging της Αριάνα Χάφινγκτον, όπου η ιδρύτρια της Huffington Post διαδίδει την έκκλησή της να αποσυνδεθούμε «οπλισμένη» με ένα hashtag και 2,9 εκατομμύρια οπαδούς στο Twitter .

Το ενδιαφέρον με το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ότι ναι μεν η συγγραφέας στηρίζεται σε ένα ευρύ φάσμα ακαδημαϊκών πηγών, ωστόσο βασίζεται πρωτίστως σε μια αντιπροσωπευτική έρευνα στη νορβηγική αγορά όπου το 55% των ερωτηθέντων απάντησαν καταφατικά στην ερώτηση: «Νομίζετε ότι ξοδεύετε πολύ χρόνο στο διαδίκτυο;». 

Στο τελευταίο κεφάλαιο αυτού του σύντομου βιβλίου η συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο περιορισμός της χρήσης ψηφιακών μέσων μπορεί να γίνει κατανοητός ως «ένα κοινωνικό όσο και ένα ατομικό έργο». Χρησιμοποιώντας συνεντεύξεις από την πιο πρόσφατη έρευνά της καταδεικνύει το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο βρίσκεται η ψηφιακή αποτοξίνωση.

Πρόκειται για ένα βιβλίο που σίγουρα θα μας προβληματίσει, κι αν το καταφέρει, ίσως, να μας βάλει στη διαδικασία να σκεφτούμε πως ο πραγματικός κόσμος βρίσκεται εκεί έξω, μακριά από την παγωμένη οθόνη του κινητού μας.


Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η τρυφερότητα του πατέρα» (κριτική) – Το συναίσθημα και η στοργή δεν είναι ξένα στον άντρα

«Η τρυφερότητα του πατέρα» (κριτική) – Το συναίσθημα και η στοργή δεν είναι ξένα στον άντρα

Για το βιβλίο του Μαρτίν Μπερασάιν [Martin Berasain] «Η τρυφερότητα του πατέρα - Τι συμβαίνει με τη στοργή του άντρα» (μτφρ. Γιώτα Ποταμιάνου, εκδ. Μέλλον). Κεντρική εικόνα: Aπό την ταινία «The Pursuit of happyness» με πρωταγωνιστή τον Will Smith. 

Γράφει ο Διονύσης ...

«Φιλοσοφία της Τεχνολογίας» (κριτική) – Μια κριτική επισκόπηση της τεχνολογίας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

«Φιλοσοφία της Τεχνολογίας» (κριτική) – Μια κριτική επισκόπηση της τεχνολογίας στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Για το συλλογικό βιβλίο «Φιλοσοφία της Τεχνολογίας – Μια κριτική επισκόπηση», επιμέλεια Χαράλαμπος Κόκκινος, Μανώλης Πατηνιώτης (μτφρ. Χαράλαμπος Κόκκινος, εκδ. Ροπή). 

Γράφει η Λήδα Αρνέλλου

Τα ερωτήματα είναι πυρηνικ...

«Εμείς και η ψυχή μας» των Σάββα Σαββόπουλου και Κώστα Γιαννακίδη – «Όλα όσα θα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή»

«Εμείς και η ψυχή μας» των Σάββα Σαββόπουλου και Κώστα Γιαννακίδη – «Όλα όσα θα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή»

Για το βιβλίο του Σάββα Σαββόπουλου και του Κώστα Γιαννακίδη «Εμείς και η ψυχή μας» (εκδ. Παπαδόπουλος). Kεντρική εικόνα: «Η ψυχή ζωντανεύει ξανά με το φιλί του ερωτιδέα» [1787–1793], του Antonio Canova [Παρίσι, Λούβρο].

Γράφει ο Θόδωρος Σούμας

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ