da vinci

Για τον τόμο με δύο έργα του Leonardo da Vinci «Μύθοι & Ζωολόγιο» (εισαγ. – μτφρ.: Αιμιλία Εμμανουήλ, εκδ. Gutenberg).

Της Διώνης Δημητριάδου

Εύστοχα η μεταφράστρια του βιβλίου Αιμιλία Εμμανουήλ στην εισαγωγή της παρατηρεί ότι όσο διαβάζουμε τα κείμενα του Λεονάρντο ντα Βίντσι, της πιο φωτισμένη συνείδησης όλου του αναγεννησιακού κόσμου, τόσο μοιάζει να ακούμε τη φωνή του, ένα ικανό συμπλήρωμα της οξείας ματιάς του που αποτυπώνεται στα εικαστικά του έργα. Από τις εκδόσεις Gutenberg κυκλοφόρησε πρόσφατα ένα σπουδαίο βιβλίο, το οποίο περιλαμβάνει δύο έργα του ντα Βίντσι, τους Μύθους και το Ζωολόγιο.

Δύο λογοτεχνικά έργα που τα βρίσκουμε στους περίφημους Κώδικες (τα αυθεντικά χειρόγραφά του), μέσα από τα οποία ανιχνεύεται η ανθρώπινη οντότητα ως ηθική και πνευματική υπόσταση· η ανύψωση του όντος που ανήκει μεν στα φυσικά πράγματα με τη γήινη μορφή του, ωστόσο επιδιώκει την ομοίωσή του με την ανώτερη δύναμη – ταυτόχρονα εγγεγραμμένος (όπως ο Βιτρουβιανός άνθρωπος του «Κανόνα των αναλογιών») τόσο στο τετράγωνο της γήινης λογικής όσο και στον κύκλο του ουράνιου θόλου και της υπέρβασης του ανθρώπινου μέτρου. Ένα συνειδητό εγχείρημα του ντα Βίντσι να αποδώσει την τάση (αλλά και τη δυνατότητα) του ανθρώπου για τελειοποίηση.

Στους Μύθους, ανακαλύπτουμε τη γοητεία της αφήγησης και την ευστοχία της επινόησης (οι περισσότεροι είναι δικά του αποκυήματα), με την αλληγορία (στα χνάρια της αισώπειας παραμυθίας) να είναι η κυρίαρχη τεχνική που χρησιμοποιείται (μαζί με τη χρήση συμβόλων) προκειμένου το περιεχόμενο εν είδει αποφθεγματικού κατασταλάγματος ή ηθικού διδάγματος να αποτυπωθεί με τον περισσότερο κατανοητό τρόπο. Με γρήγορο, ασθματικό, ρυθμό στους μύθους που αποτελούν ένα πρώτο σχέδιο γραφής και είναι μικρότεροι σε έκταση ή πιο αργό στους επεξεργασμένους και πιο μακροσκελείς, παρουσιάζονται θέματα επιστημονικά (εδώ σε πιο εκλαϊκευμένη εκδοχή), θέματα που αντλούνται από τη φύση για να συνδεθούν έμμεσα με την ανθρώπινη συμπεριφορά, και άλλα που την αφορούν με άμεσο τρόπο. Όπως για παράδειγμα ο μύθος για τη φωτιά που φουντώνει ανεξέλεγκτα και έτσι υπενθυμίζει την ανθρώπινη ματαιοδοξία, την αλαζονεία της παντοδυναμίας, ενώ παράλληλα εκλαϊκευμένα παρουσιάζει έναν από τους νόμους της φύσης.

Όλα συγκλίνουν σε μία θέση που αποσκοπεί να αποδείξει ότι η ανθρώπινη οντότητα βρίσκεται σε μια ισορροπία ανάμεσα στην υβριστική οίηση μιας δυνατής ανατροπής των φυσικών κανόνων και στην τραγική συνειδητοποίηση για το αδύνατο του εγχειρήματος.

Όλα συγκλίνουν σε μία θέση που αποσκοπεί να αποδείξει ότι η ανθρώπινη οντότητα βρίσκεται σε μια ισορροπία ανάμεσα στην υβριστική οίηση μιας δυνατής ανατροπής των φυσικών κανόνων και στην τραγική συνειδητοποίηση για το αδύνατο του εγχειρήματος. Η φύση, αναλόγως της αντιμετώπισης από τον άνθρωπο μπορεί να καταστεί από φιλική εχθρική. Η ηθική τελείωση αποτελεί τον μέγιστο σκοπό και προϋποθέτει την ισορροπία, τη συμφιλίωση με τους φυσικούς κανόνες.

gutenberg da vinci mythoi zoologioΧρήσιμη η αλληγορία και στο Ζωολόγιο, προκειμένου να συσταθεί ένα είδος κώδικα με κανόνες συμπεριφοράς που να υποδεικνύει τον δρόμο της ηθικής τελείωσης του ανθρώπου. Εδώ ακόμη περισσότερο ακολουθείται το πρότυπο γραφής του Αισώπου, με τα ζώα να ενδύονται τις ανθρώπινες αδυναμίες και αρετές. Για παράδειγμα, θα χρησιμοποιήσει τα περιστέρια για να μιλήσει για την ανθρώπινη αχαριστία ή αλλού θα παρομοιάσει την ανθρώπινη παραφροσύνη με την παράλογη μανία του ταύρου για το κόκκινο χρώμα. Αν ο άνθρωπος ακολουθήσει τα διδάγματα που προσφέρει η φύση (μέσα στην οποία εντάσσεται όσο κι αν προσπαθεί να την υπερβεί), θα ανακαλύψει έναν ηθικό κώδικα για να βελτιώσει τη ζωή του, να την κάνει ανώτερη αποβλέποντας πάντα σε μια, κατά το δυνατόν, τελείωση. Όσο θα δεσμεύεται από τη δογματικότητα αρνούμενος τη λογική και επιστημονική θεώρηση των πραγμάτων (βασική αρχή σε όλο το έργο του ντα Βίντσι), όσο θα επιχειρεί τον διαχωρισμό του από τη φύση που τον γέννησε ως ένα από όλα τα όντα σε αυτονόητη ένταξή του ανάμεσά τους, τόσο θα απομακρύνεται από την αλήθεια των φυσικών νόμων καταστρέφοντας τη ζωή του. Εδώ με πιο αργό ρυθμό αφήγησης προτιμά στα περισσότερα την πιο μικρή έκταση, ενσωματώνοντας εύστοχα μέσα σε λίγες προτάσεις το ηθικοπλαστικό νόημα στο οποίο παραπέμπουν οι συμβολισμοί και οι αλληγορίες.

Είτε πρόκειται για σχέδια γραφής, που συνυπάρχουν με τα εικαστικά σχεδιάσματα του ντα Βίντσι, είτε για αυτοτελή κείμενα που αποσκοπούν σε ένα είδος ηθικής καθοδήγησης, αποτελούν ένα σπουδαίο συμπλήρωμα σε όσα έχουμε από τον ευφυή δημιουργό, ως ψηφίδες που ολοκληρώνουν την πλούσια «τοιχογραφία» του έργου του. Έτσι, αξίζουν συγχαρητήρια στις εκδόσεις Gutenberg που προσφέρουν αυτό το ιδιαίτερα φροντισμένο βιβλίο.

Με σχέδια-μελέτες του ζωγράφου να συνοδεύουν τους Μύθους και το Ζωολόγιο, με εκτενή εισαγωγή, κατατοπιστική για το περιεχόμενο, που δείχνει τη σοβαρή ενασχόληση της μεταφράστριας με το αντικείμενο. Στην ίδια οφείλονται οι απαραίτητες σημειώσεις, η βιβλιογραφία, το ευρετήριο ονομάτων και το χρονολόγιο. Μια πλήρης έκδοση, άξια λόγου για το περιεχόμενο αλλά και για την αισθητική της από το εξώφυλλο ως τον κολοφώνα.


* Η ΔΙΩΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ είναι συγγραφέας. Το νέο της βιβλίο, η μελέτη «Ο ποιητὴς διάγει εσώκλειστος – Οι “τόποι” στην ποίηση του Κώστα Θ. Ριζάκη» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Φοίνικα.

Αποσπάσματα από το βιβλίο

«Η φωτιά ζέσταινε το νερό που ήταν μες στο τσουκάλι κι έλεγε πως το νερό δεν ήταν άξιο να βρίσκεται πάνω απ’ τη φωτιά που είν’ ο βασιλιάς όλων των στοιχείων της φύσης κι έτσι θέλησε με τη δύναμη του βρασμού να διώξει το νερό απ’ το τσουκάλι, οπότε το νερό για να της δείξει ότι την τιμά με την υπακοή του, κατεβαίνει χαμηλά και σβήνει τη φωτιά». (Μύθοι, 48, σ. 96).

«Αυτό το ζώο αρπάζει τον άνθρωπο και τον σκοτώνει αμέσως. Αφού τον σκοτώσει, με φωνή λυπητερή και με δάκρυα πολλά θρηνεί γι’ αυτόν, και μόλις τελειώσει τον θρήνο του, τον καταβροχθίζει ανελέητα. Το ίδιο κάνει και ο υποκριτής που με το παραμικρό γεμίζει το πρόσωπό του δάκρυα, δείχνοντας όμως ότι έχει καρδιά τίγρης και χαίρεται μέσα του για τις συμφορές των άλλων με το δακρύβρεχτο πρόσωπο». (Ζωολόγιο, 55. Κροκόδειλος: υποκρισία, σ. 116).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φιλοσοφία της βιολογίας και της ανθρώπινης αναβάθμισης – Δυο βιβλία για τα όρια του ανθρώπου

Φιλοσοφία της βιολογίας και της ανθρώπινης αναβάθμισης – Δυο βιβλία για τα όρια του ανθρώπου

Κείμενο με αφορμή τα βιβλία «Φιλοσοφία της βιολογίας» του Peter Godfrey-Smith (μτφρ. Γιώργος Μαραγκός, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, 2016) και «Φιλοσοφία της ανθρώπινης αναβάθμισης» του Θεοφάνη Τάση (εκδ. Αρμός, 2021)

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Ποια είναι ...

«Ψυχολογικές θεωρίες προσωπικότητας» των Ντουέιν Π. Σουλτζ και Έλεν Σίντνεϊ Σουλτζ

«Ψυχολογικές θεωρίες προσωπικότητας» των Ντουέιν Π. Σουλτζ και Έλεν Σίντνεϊ Σουλτζ

Για το βιβλίο των Duane P. Schultz και Ellen Sydney Schultz «Ψυχολογικές θεωρίες προσωπικότητας» (μτφρ. Χαρά Λυμπεροπούλου, εκδ. Πεδίο).

Του Φώτιου Γ. Αναγνωστόπουλου

Στην καθημερινή ζωή μας πολλές φορές προσπαθούμε να καταλάβουμε, να εξηγήσουμε ή να περιγράψουμε την προσωπικότητα...

«Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε» του Αγκουστίν Φουέντες (κριτική)

«Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε» του Αγκουστίν Φουέντες (κριτική)

Για το βιβλίο του Agustin Fuentes «Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε – Καταρρίπτοντας τους μύθους για την ανθρώπινη φύση» (μτφρ. Θόδωρος Παραδέλλης, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου). Κεντρική εικόνα: Ο συγγραφέας σε ερευνητική του αποστολή στην Ινδονησία το 1992.

Του Μύρωνα Ζαχαράκη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ