alt

Για τη νουβέλα της Μάχης Τζαβέλα «Φτερά παγωνιού» (εκδ. Γκοβόστη).

Του Βαγγέλη Δημητριάδη

Ένας ιδιότυπος ψυχισμός, μια νοσηρή παραλλαγή του οιδιπόδειου συμπλέγματος καθοδηγεί τις σκέψεις και τις ενέργειες της 37χρονης ηρωίδας, η οποία, κυριευμένη από την ανάμνηση πραγματικών γεγονότων και φανταστικών ιδεολογημάτων και ονείρων, διακατέχεται από ανασφάλεια, κυκλοθυμικού τύπου ψυχικές μεταπτώσεις και (αυτο)καταστροφικές εμμονές. Κυρίως όμως διακατέχεται από την έντονη τάση μητροκτονίας, η οποία αποτελεί το κεντρικό ζήτημα στο πεζογράφημα με έκταση νουβέλας και τίτλο Φτερά παγωνιού της Μάχης Τζαβέλα.

Η Τζαβέλα συνδέει και αναμειγνύει την αναπτυξιακή περίοδο της ηρωίδας της με το επισφαλές παρόν εφαρμόζοντας στην πράξη, σε μεγάλο βαθμό, τα πορίσματα της ψυχολογίας του βάθους. Με αυτόν τον τρόπο δικαιολογεί την προέλευση των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που όλο και πιο συχνά απορυθμίζουν την Ουλίνα, καθιστώντας την άτομο προβληματικό.

Η αφηγήτρια και ηρωίδα Ουλίνα μεγάλωσε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον από το οποίο απουσίαζε η αγάπη και η υποτυπωδώς άνετη κατοικία. Η εξουσιαστική συμπεριφορά και η εξωστρέφεια της μητέρας της, η αδιαφορία και η σκληρότητα του πατέρα, η ουδέτερη παρουσία της γιαγιάς που σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστούσε τη μητρική στοργή, ο «αντίπαλος» στις διεκδικήσεις μικρότερος αδερφός, οι σκιώδεις σύντροφοι και τα «φιλικά» πρόσωπα του ευρύτερου περιβάλλοντος, η έλλειψη ενδοοικογενειακής συνεννόησης, η μετανάστευση στη Γερμανία για οικονομικούς λόγους τα χρόνια της παιδικής και προεφηβικής ηλικίας της σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα κληρονομικά γνωρίσματα του ιδιόρρυθμου χαρακτήρα της συνέθεσαν μια μοναχική, ανικανοποίητη, απροσάρμοστη προσωπικότητα, ανίκανη να συμβιβαστεί με την αντικειμενική πραγματικότητα και να εξισορροπήσει με τον εαυτό της.

Η Τζαβέλα συνδέει και αναμειγνύει την αναπτυξιακή περίοδο της ηρωίδας της με το επισφαλές παρόν εφαρμόζοντας στην πράξη, σε μεγάλο βαθμό, τα πορίσματα της ψυχολογίας του βάθους. Με αυτόν τον τρόπο δικαιολογεί την προέλευση των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που όλο και πιο συχνά απορυθμίζουν την Ουλίνα, καθιστώντας την άτομο προβληματικό: «Ήταν φορές που ενώ γελούσα και αισθανόμουν καλά, το γέλιο μου κοβόταν απότομα από κάτι ακαθόριστο, από κάτι που δεν έλεγχα και τότε βυθιζόμουν σε μια δυσβάσταχτη θλίψη».

Η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά της κόρης οφείλεται εκτός των άλλων και στη συναισθηματική της ανωριμότητα. Εξαιτίας της μετακινείται ακαριαία από την αγάπη στο μίσος, από την τέρψη στη λύπη, από το γέλιο στο κλάμα, από την αποφασιστικότητα στην αστάθεια και τις παλινδρομήσεις, από το όνειρο στην πραγματικότητα. Συν τω χρόνω διαπιστώνει ότι δεν αγαπάει ούτε τον εαυτό της ούτε τους άλλους, όσο κι αν τους έχει ανάγκη, όσο κι αν είναι απαραίτητοι στη ζωή της, κυρίως για να επιβεβαιώσουν την αυτοεκτίμησή της, γιατί: «δεν κατανοούσα τη διαχρονική τάση των ανθρώπων ν’ αγαπήσουν και ν’ αγαπηθούν».

Η ισοπέδωση του συμβατικού χρόνου, με ανατροπές και πρωθύστερες αναφορές, δημιουργεί ένα εξωπραγματικό, αλλά σε κάθε περίπτωση αληθοφανές περιβάλλον, μέσα στο οποίο συνυπάρχουν και συνεκδηλώνονται ως παρόν παρωχημένες εμπειρίες από φράσεις, εντυπώσεις και περιστατικά που υπονομεύουν την υγιή συμπεριφορά της ηρωίδας και την εγκλωβίζουν στις εμμονές της.

Η ισοπέδωση του συμβατικού χρόνου, με ανατροπές και πρωθύστερες αναφορές, δημιουργεί ένα εξωπραγματικό, αλλά σε κάθε περίπτωση αληθοφανές περιβάλλον.

Στη νουβέλα διερευνώνται οι σχέσεις μάνας και κόρης κάτω από ακραίες συνθήκες συνύπαρξης, που οφείλονται εν μέρει στις ομοιότητες και εν μέρει στις διαφορές των δύο χαρακτήρων. Η σύγκρουσή τους παρατείνεται σε όλη σχεδόν την έκταση της νουβέλας, όσο δηλαδή διαρκεί η ονειρική ενδοσκόπηση της κόρης και οι εκτεταμένες αναφορές της για τη ζωή της, σε μια προσπάθεια να δικαιολογήσει τον φόβο της για τα πράσινα μάτια της μητέρας –μοιάζουν με φτερά παγωνιού–, που καθοδηγούν τις φαντασιώσεις της, ανάμεσα στις οποίες δεσπόζει η ψυχρή πρόθεσή της να τη δολοφονήσει για να αισθανθεί απελεύθερη. Ωστόσο, την τελευταία στιγμή οι δεσμοί αίματος υπερισχύουν, ο ολονύκτιος παραληρηματικός εφιάλτης της κόρης αναδιπλώνεται και υποχωρεί, παραχωρώντας τη θέση του σε μια γλυκόπικρη επίγευση, που επιφέρει η διαφαινόμενη εξομάλυνση των σχέσεων των δύο γυναικών.

Η τεχνική της νουβέλας στηρίζεται στην πρωτοπρόσωπη μονολογική αφήγηση, ώστε να θυμίζει ψυχαναλυτική διαδικασία ανάκτησης και αναπαράστασης/ανάπλασης απωθημένων πληροφοριών από το υποσυνείδητο. Η ακαριαία μεταπήδηση από το παρελθόν στο παρόν και αντίστροφα, χωρίς εισαγωγές, σχεδόν ανερμάτιστα, προσφέρει μια γεύση από τις συνήθειες των συγγραφέων της Λατινικής Αμερικής και κρατάει το αναγνωστικό ενδιαφέρον σε εγρήγορση και εξοικείωση με το απροσδόκητο. Η αφηγήτρια τοποθετημένη σε περίοπτη, σταθερή θέση στον τόπο (κατοικία της μητέρας της) και τον χρόνο (μια συγκεκριμένη βροχερή νύχτα), άλλοτε πολιορκείται από τον χωροχρόνο και άλλοτε ανασκάπτει μέσα σε αυτόν τις ψηφίδες που οικοδομούν αργόρυθμα και διεξοδικά τα πάσης φύσεως καθέκαστα, που εξακτινώνονται με ταχύτατες αναδρομές από την Ελλάδα στη Γερμανία και από το παρόν στο απώτερο προσωπικό παρελθόν της. Η απλή γραφή και η σεμνή διατύπωση συμβάλλουν στη θετική στάση του αναγνώστη στο κείμενο.

* O ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ είναι ποιητής.
Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Κυπαρίσσια» (εκδ. Γαβριηλίδης).

 Στην κεντρική εικόνα πίνακας της © Djana Vallespir.


altΦτερά παγωνιού
Μάχη Τζαβέλα
Γκοβόστη 2017
Σελ. 136, τιμή εκδότη €7,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΖΑΒΕΛΑ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων για τη σύλληψη του Πέτρου Τατσόπουλου

Η Εταιρεία Συγγραφέων εξέδωσε ανακοίνωση για τη σύλληψη του μέλους της συγγραφέα Πέτρου Τατσόπουλου έξω από το βιβλιοπωλείο Free Thinking Zone μετά το τέλος εκδήλωσης με θέμα «Είναι παιδεία και θρησκεία έννοιες ασύμβατες;». Φωτογραφία: Areti Georgilis (facebook).

Επιμέλεια: ...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη  παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

...

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ