alt

Για τη συλλογή διηγημάτων της Ελένης Στελλάτου «Το κόκκινο και το άσπρο» (εκδ. Πόλις).

Της Μαρίας Στασινοπούλου

Δεκαεννέα ιστορίες, μονοσέλιδες, ολιγοσέλιδες ή με περισσότερες σελίδες, αποτελούν το πρώτο, ενδιαφέρον πεζογραφικό βιβλίο της Ελένης Στελλάτου. Οι ιστορίες της διαδραματίζονται, γενικώς, κάπου στην Ελλάδα, σε πιθανές, κατονομαζόμενες ή υπονοούμενες περιοχές της – μιλάει για τη Σάμη και την Κεφαλονιά, ενώ το «Σπάρτα Ινν» και ο Άγιος Νίκων, για παράδειγμα, παραπέμπουν στη Σπάρτη και τα ιαματικά λουτρά με τα συμφραζόμενά τους θυμίζουν Λουτράκι.

Η ματιά της Στελλάτου σταματά σε κάθε ηλικιακό στάδιο προσπαθώντας να ισορροπήσει τη σκληρότητα της πραγματικότητας με μια επιθυμητή τρυφερότητα.

Οι ήρωές της, παιδιά, μεσήλικες, ή άνθρωποι της τρίτης ηλικίας, ζουν πιεζόμενοι από κάποιο πρόβλημα ή από τις συνθήκες της ζωής τους. Επιζητούν τη λύτρωση και δεν διστάζουν κάποτε να οδηγηθούν στην αυτοχειρία, όπως η ανάπηρη στο «Όνειρο σε τέσσερις ρόδες», η οποία αυτοκτονεί ή φαντάζεται πως φουντάρει στη θάλασσα, ενώ αισθάνεται ότι όλοι αγκομαχάνε, «το βλέπει καθαρά στα απελπισμένα βλέμματα των μωρών, όλες τις φορές που το καρότσι της διασταυρώνεται με τα δικά τους». Ακόμη στη «Λουτροθεραπεία στο ηλιοβασίλεμα», ο κ. Π., καθηγητής στη Φιλοσοφική, στον τομέα της Γλωσσολογίας, καρκινοπαθής, επιλέγει μόνος του το είδος της θεραπείας και το τέλος του, αλλά και στο πεζό «Το σημαντικό και το επείγον» η ηρωίδα μετεωρίζεται ανάμεσα σε μία αβάσταχτη πραγματικότητα και ένα απονενοημένο τέλος. Ο θάνατος, ως αναπότρεπτο κακό, συναντιέται και σε άλλους ήρωες της Στελλάτου. Στο πρώτο διήγημα «Ό μεγάλος περίπατος του Ευάγγελου Κ.», παράλληλοι και ασύμπτωτοι είναι οι δρόμοι ενός δρομέα που τρέχει γεμάτος ενέργεια και ενός γέρου που βουλιάζει στην απραξία, στο συνηθισμένο του παγκάκι, μετρώντας τους διερχόμενους γλάρους. Εκεί στο παγκάκι που αφήνει και την τελευταία του πνοή. Στο παγκάκι που «τον φιλοξενούσε ανελλιπώς, από το πρώτο ανοιξιάτικο πρωινό μέχρι το τελευταίο φθινοπωρινό απόγευμα». Αλλά και «Στη Σέλλα» ένας Κεφαλονίτης γέρος στο νοσοκομείο μονολογεί και αναθυμάται τη ζωή του μεταξύ παραληρήματος και πραγματικότητας∙ η ιστορία του συνεχίζεται και στο επόμενο διήγημα «Ο πατέρας», όπου ο γέροντας, λίγο πριν πεθάνει, νιώθει να ξαναγίνεται μωρό.

Η ματιά της Στελλάτου σταματά σε κάθε ηλικιακό στάδιο προσπαθώντας να ισορροπήσει τη σκληρότητα της πραγματικότητας με μια επιθυμητή τρυφερότητα. Αφηγήματα με γονείς που φροντίζουν ανάπηρα παιδιά, όπως το «Σαχ ματ ή ο βασιλιάς είναι αβοήθητος» και «Το άγγιγμα», αλλά και γυναίκες με ματαιωμένες προσδοκίες («Στη βεράντα»), ή εργαζόμενοι που πλέκουν το δικό τους παραμύθι («Σκουπίζοντας στα κύματα»), αλλά και γέροι ανήμποροι, στερημένοι από κάθε οικογενειακή θαλπωρή, που τους φροντίζουν ξένες γυναίκες («Τσάντα στον ήλιο», «Μαμά, μπορώ»). Στις ηλικίες που απασχολούν τη Στελλάτου εντάσσονται και τα παιδιά, όχι μόνον ως προστατευόμενα μέλη αλλά και ως αυτόνομες προσωπικότητες που διαμαρτύρονται και καταγράφουν. Στο «Αλογάκι με άρωμα φράουλα», συναντάμε τη χαμένη παιδικότητα και τα χρόνια της νοσταλγίας στη Σπάρτη. Στο «Αγαπητό μου ημερολόγιο» η μικρή Άννα, ένα παιδί που ζει στερημένα με τη μητέρα της, καταγράφει στο ημερολόγιό της την καθημερινότητα και τα συναισθήματά της, αλλά και στη «Ραψωδία σε φα μέλλοντα» ένα άλλο παιδί, που μπορεί να είναι και το ίδιο του προηγούμενου πεζού, ονειρεύεται το μέλλον, για να ξορκίσει το παρόν.

Παράθυρα και αναμονές, στέρηση, απώλεια αλλά και προσδοκία και ελπίδα, μέσα σε τοίχους άσπρους, με κάγκελα στο κρεβάτι, ή σε γκρίζους και κρύους, με το στενό κρεβάτι κολλημένο πάνω τους∙ νοσοκομείο ή φυλακή δεν έχει σημασία.

Τρία από τα διηγήματα διεκδικούν, κατά τη γνώμη μου, εξέχουσα θέση. Το ομώνυμο με τον τίτλο «Το κόκκινο και το άσπρο», το αρτιότερο της συλλογής, σε ώριμη λογοτεχνική γλώσσα, που, παρά την αφαιρετική και υπαινικτική γραφή μου, αφήνει καθαρά να φανεί το θέμα: Ένας γιατρός που βρίσκεται στη φυλακή, γιατί ακρωτηρίασε με το αυτοκίνητό του μία μικρή. Το δεύτερο είναι εκείνο με τον τίτλο «Λεμόνια». Ο κύριος Νίκος, από το Νίκων, επισκέπτεται καθημερινά το φαρμακείο της γειτονιάς για να του μετρήσουν την πίεση, κουβαλώντας κάθε φορά από τρία λεμόνια. Κάποια σχέση έχουν με τη ζωή του τα αρωματικά και ιαματικά αυτά εσπεριδοειδή με τα αγκάθια. Κάποια σχέση γλυκιά και πικρή μαζί. Το τρίτο είναι «Ο μαθητευόμενος». Πρόκειται για τον κύριο Νίκο –άλλος Νίκος αυτός, τα ίδια ονόματα επανέρχονται στα πεζά της Στελλάτου– που στεκόταν στην παραλία, ζωγράφιζε χέρια στο χαρτί, από τον ώμο ως τα δάχτυλα, με συγκλονιστικές λεπτομέρειες, τα έκανε μπαλίτσες και τα έριχνε στη θάλασσα, για να πάνε στον αδελφό του, στο Αμπερντίν της Σκωτίας. Κάποτε κατέφευγε και σε ανεπίδοτα γράμματα, που ήξερε πως δεν θα έφταναν ποτέ. Κάποιο τραύμα ανεπούλωτο μαυρίζει και τη δική του ζωή. «Έ, κάθε ένας με τα δικά του. Γι’ αυτό σου λέω, το παν είναι να νιώσουν ότι μπορείς να καταλάβεις, οπότε το χρειαστούν εσύ να μπορείς να καταλάβεις» συμπεραίνει το γκαρσόνι που έπιασε κουβέντα με τον κύριο Νίκο, εισχωρώντας στον προσωπικό του χωρόχρονο.

Όλοι οι ήρωες της Στελλάτου έχουν ανάγκη τη ζεστασιά και την κατανόηση, είτε το εκφράζουν είτε το αφήνουν να διαφανεί. Στις αποφάσεις των ηρώων παίζουν ρυθμιστικό ρόλο οι καιρικές συνθήκες και οι ώρες της μέρας, οι εποχές και τα φυσικά φαινόμενα. Επίσης οι «μυρωδιές ανάκατες με ήχους» και τα όνειρα που διαπλέκονται με μια παρελθούσα πραγματικότητα. Παράθυρα και αναμονές, στέρηση, απώλεια αλλά και προσδοκία και ελπίδα, μέσα σε τοίχους άσπρους, με κάγκελα στο κρεβάτι, ή σε γκρίζους και κρύους, με το στενό κρεβάτι κολλημένο πάνω τους∙ νοσοκομείο ή φυλακή δεν έχει σημασία.

Άφησα τελευταίο το νερό, τη ρευστότητα του υγρού στοιχείου που περιβάλλει, διαπερνά ή ενσωματώνει τους ήρωες, άλλοτε δροσίζοντας, άλλοτε ποτίζοντας και άλλοτε διαβρώνοντας τη ζωή τους. Ρεαλισμός, με νότες μαγικής πνοής, αφαίρεση και υπαινιγμός, τα διακριτά χαρακτηριστικά της Στελλάτου.

 * Η ΜΑΡΙΑ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ είναι συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας.
Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή κειμένων «Χαμηλή βλάστηση – Θάμνοι, πόες και μπονσάι» (εκδ. Κίχλη).
 Στην κεντρική εικόνα ο πίνακας της Anna Madia, Nightfall

alt

Το κόκκινο και το άσπρο
Ελένη Στελλάτου
Πόλις 2018
Σελ. 144, τιμή εκδότη €14,00

alt


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη - Το βιβλίο πίσω από την σειρά

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Κωμωδία, των Γιάννη Στίγκα & Νικόλα Ευαντινού (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή που συνέγραψε ο Γιάννης Στίγκας με τον Νικόλα Ευαντινό, «Κωμωδία» (εκδ. Άγρα).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Ο Γιάννης Στίγκας και ο Νικόλας Ευαντινός μας παραδίδουν σήμερα μια νέα ποιητική Κωμωδία ...

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Τι θα διαβάσουμε προσεχώς από τις εκδόσεις Καστανιώτη

Το νέο εκδοτικό πρόγραμμα των εκδόσεων Καστανιώτη για την περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου ανακοινώθηκε πρόσφατα. Με σημαντικά έργα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, νέες αναγνωστικές προτάσεις που συνδυάζουν την πολυφωνία με την ποιοτική γραφή, δοκίμια και μελέτες που αναδεικνύουν τους προβληματισμούς της εποχής, βιβλία γι...

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Διαβάζοντας με τον Στέλιο Τυριακίδη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Ο ηθοποιός Στέλιος Τυριακίδης απαντά σε 18 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Τα χρόνια, της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο: Νίκος Μπακουνάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 14 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σε τούτη την ασπρόμαυρη φωτογραφ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ