alt

Για την επανέκδοση της συλλογής διηγημάτων του Βασίλη Γκουρογιάννη «Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Το κύριο βιολογικό γνώρισμα του ανθρώπου είναι ότι παράγει παρελθόν», γράφει ο Βασίλης Γκουρογιάννης στην έβδομη από τις δεκάξι του Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων (πρώτη έκδοση, 1990), με τίτλο «Χθόνια μουσική», για ένα δεκάχρονο αγόρι και τον πατέρα του που ’ναι ξαπλωμένοι κάτω από ένα γεφύρι μια νύχτα το 1922, κι ακούν όργανα να έρχονται, σαν γάμος, ψυχές που ’χουνε στήσει χορό. «Με τον τρόπο της αράχνης προχωρεί εκτυλίσσοντας νήμα. Σ’ αυτό το νήμα έπειτα πισωγυρνά, ακροβατεί και πλέκει». 

Σε τούτες τις Διηγήσεις ο Γκουρογιάννης πατά γερά και με τα δυο πόδια σε λογοτεχνικό χώμα σπαρμένο με λαϊκές δοξασίες και θρύλους, το σβαρνίζει να βγάλει ό,τι ’ναι θαμμένο μέσα, και φυτεύει έπειτα το σπόρο του νέου πράγματος που πλάθει εδώ σχεδόν ως εξ αποκαλύψεως.

Όμοια με την αράχνη, οι Διηγήσεις πισωγυρνούν στο νήμα της διηγηματογραφικής μας παράδοσης, ακροβατούν ανάμεσα στην ποίηση και το πεζό, και πλέκουν νέο είδος. Από μόνο του βέβαια το «νέο» ούτε είναι το ζητούμενο στη λογοτεχνία ούτε λέει τίποτα, γιατί μπορεί να ίπταται σε κενό, όμως σε τούτες τις Διηγήσεις ο Γκουρογιάννης πατά γερά και με τα δυο πόδια σε λογοτεχνικό χώμα σπαρμένο με λαϊκές δοξασίες και θρύλους, το σβαρνίζει να βγάλει ό,τι ’ναι θαμμένο μέσα, και φυτεύει έπειτα το σπόρο του νέου πράγματος που πλάθει εδώ σχεδόν ως εξ αποκαλύψεως, κι ας βάζει ως επίμετρο σημειώσεις που λένε πώς γράφτηκαν οι διηγήσεις του, σαν να βάζει απέναντι στο βιβλίο του καθρέφτη.

Η ιδέα που ’χει είναι φαινομενικά απλή, όπως όλες οι ιδιοφυείς ιδέες. Αραδιάζει μια σειρά από δεκάξι διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων (καταγεγραμμένες ή δημιουργημένες, δεν έχει σημασία), συναπαντήματα με νεκρούς, στοιχειά, ισκιώματα, κ.λπ., αφηγημένα με λιτή γλώσσα του χωριού, και για το καθένα δίνει έπειτα μιαν επιστημονικοφανή «ερμηνεία» σε γλώσσα πιο λόγια μα βαθύτατα ποιητική, παιχνιδιάρικη κάποτε, γεμάτη πετάγματα της φαντασίας κι αναπάντεχες εικόνες που επανέρχονται παραλλαγμένες, συνθέτοντας μια ανθρωποζωοφυτολογία του κόσμου των ψυχών.

Όπως η εικόνα του γυαλιού ως φυλακής: «[…] Ενδέχεται η παραφυσική αυτή ύπαρξη να υπήρξε στον ένσαρκο βίο της παιδί που δεν εχάρηκε παιχνίδι. Η απέραντη θλίψη του ανεκπλήρωτου ποτέ δεν εξαλείφθηκε. Έγινε καπνισμένο γυαλί που επιτρέπει μόνον από μέσα την ορατότητα. […]» («Η δαιμονισμένη»)

«[…] Αυτούς τους καθρέφτες οι παραφυσικές υπάρξεις τους γνωρίζουν. Γι’ αυτό τους αντιστρέφουν και καθρεφτίζονται μόνο στην πίσω σκοτεινή πλευρά. Αν αντικρίσουν φωτισμένη την πλάση, θα υποστούν το σοκ της πεταλούδας που εγκλωβίζεται σε σφραγισμένο σπίτι εξοχικό. Ακουμπά στο τζάμι και βλέπει… Και βλέπει ότι τα λουλούδια χάνονται, γυμνώνονται τα δροσερά δέντρα. Ενώ η φύση την κατασκεύασε να βιώσει μόνο μια εποχή! Οι αδιανόητες αυτές παραστάσεις καταλύουν τη βιολογική σύσταση του εντόμου και επιχειρεί –αλλά δεν έχει το απαιτούμενο βάρος– να συντρίψει το γυαλί, να δοθεί του ανέμου που θα την αναλύσει σε λάμψη και φτερά». («Το λάλημα του πετεινού»)

Ή, ερανίσματα περί των ψυχών: «Ιδέτε με πόση διακριτικότητα (και με την ελάχιστη δυνατή διαδικασία) παραδίδουν το πνεύμα τους οι Ασιάτες, οι Παλαιστίνιοι, οι Λατινοαμερικάνοι. Θαρρείς είναι οι ψυχές τους κοπάδι διαβατικά πουλιά που εκάθισαν σε σπαρτά. Αρκεί μια δυο φορές να κροταλίσει τις παλάμες του ο Χάρος κι ευθύς διασκορπίζονται στους αιθέρες. Ενώ όσοι κατοικούν άλλους τόπους αντιδρούν σαν ταυριά που είδαν άλλο μπροστά τους να μαχαιρώνεται» («Το τέλος του Θανάση»)· «Διότι ο έρωτας των ψυχών συγγενεύει λειτουργικά με τον έρωτα των ψαριών. Σε ανύποπτη στιγμή εμφανίζεται το ψάρι. Ραντίζει τ’ αυγά άλλου ψαριού που χάθηκε. Που δεν το εγνώρισε. Ούτε ποτέ θα το γνωρίσει» («Φωνή από το αόρατο»)· «Οι παγιδευμένες ψυχές υποφέρουν όμοια με τις παγιδευμένες πεταλούδες. Κι αν σπαράζουν, δεν ακούγεται φωνή· κι αν χτυπιούνται, δεν παράγεται ήχος» («Ο θρήνος των πνευμάτων»).

Είναι φορές που η ψυχή του συγγραφέα κι ο νους του, ο ίδιος ο άνθρωπος και η τέχνη του, συμπίπτουν ολότελα, και τότε η τέχνη αυτή δίνει το απόσταγμά της, την πεμπτουσία της.

Θα μπορούσα να συνεχίσω να παραθέτω αποσπάσματα. Θα καταλάβατε ότι πρόκειται για βιβλίο που πιο πολύ βιώνεται παρά ερμηνεύεται.

Είναι φορές που η ψυχή του συγγραφέα κι ο νους του, ο ίδιος ο άνθρωπος και η τέχνη του, συμπίπτουν ολότελα, και τότε η τέχνη αυτή δίνει το απόσταγμά της, την πεμπτουσία της. Τέτοιες είναι οι Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων του Γκουρογιάννη, πρώτο του πεζό μετά τα ποιητικά Από φωτογραφία βουνού (1985), Σχόλια σε ποίηση (1987), και πριν απ’ το μυθιστόρημα Το ασημόχορτο ανθίζει (1992).

Δύσκολη η λέξη αριστούργημα, πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ. Μα νιώθω πως δεν θα ’ταν άτοπη η χρήση της γι’ αυτό το βιβλίο, από τα πλέον σπουδαία της νεότατής μας πεζογραφίας. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


altΔιηγήσεις παραφυσικών φαινομένων
Βασίλης Γκουρογιάννης
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 84, τιμή εκδότη €8,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΓΚΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη «Το λευκό δωμάτιο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Μπορούν άραγε να δραπετεύσουν οι ήρωες από ένα βιβλίο ή ένα θεατρικό και να συνεχίσουν τις ζωές τους ανεξάρτητα από τη βούληση των Νονών-Δημιουργών τους;&n...

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

«Το λευκό δωμάτιο», του Αλέξη Σταμάτη – Μια αλληγορία εγκλεισμού

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη «Το λευκό δωμάτιο» (εκδ. Καστανιώτη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Μπορούν άραγε να δραπετεύσουν οι ήρωες από ένα βιβλίο ή ένα θεατρικό και να συνεχίσουν τις ζωές τους ανεξάρτητα από τη βούληση των Νονών-Δημιουργών τους;&n...

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

«Η ομορφιά των όπλων μας», του Θωμά Τσαλαπάτη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Θωμά Τσαλαπάτη «Η ομορφιά των όπλων μας» (εκδ. Αντίποδες).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή Η ομορφιά των όπλων μας του Θωμά Τσαλαπάτη διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες που περιγράφονται ως εξής: «Περιστατικά...

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

«Μαθήματα», το νέο μυθιστόρημα του Ίαν ΜακΓιούαν, «ένα χρονικό της εποχής μας»

Το «πιο επικό» βιβλίο του Ian McEwan, η πλοκή του οποίου εκτυλίσσεται από τα τέλη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι τη σημερινή πανδημία, πρόκειται να κυκλοφορήσει τον ερχόμενο Σεπτέμβριο από τον εκδοτικό οίκο Jonathan Cape.

Επιμέλεια: Book Press

Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 21 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ