alt

Για την επανέκδοση της συλλογής διηγημάτων του Βασίλη Γκουρογιάννη «Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Το κύριο βιολογικό γνώρισμα του ανθρώπου είναι ότι παράγει παρελθόν», γράφει ο Βασίλης Γκουρογιάννης στην έβδομη από τις δεκάξι του Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων (πρώτη έκδοση, 1990), με τίτλο «Χθόνια μουσική», για ένα δεκάχρονο αγόρι και τον πατέρα του που ’ναι ξαπλωμένοι κάτω από ένα γεφύρι μια νύχτα το 1922, κι ακούν όργανα να έρχονται, σαν γάμος, ψυχές που ’χουνε στήσει χορό. «Με τον τρόπο της αράχνης προχωρεί εκτυλίσσοντας νήμα. Σ’ αυτό το νήμα έπειτα πισωγυρνά, ακροβατεί και πλέκει». 

Σε τούτες τις Διηγήσεις ο Γκουρογιάννης πατά γερά και με τα δυο πόδια σε λογοτεχνικό χώμα σπαρμένο με λαϊκές δοξασίες και θρύλους, το σβαρνίζει να βγάλει ό,τι ’ναι θαμμένο μέσα, και φυτεύει έπειτα το σπόρο του νέου πράγματος που πλάθει εδώ σχεδόν ως εξ αποκαλύψεως.

Όμοια με την αράχνη, οι Διηγήσεις πισωγυρνούν στο νήμα της διηγηματογραφικής μας παράδοσης, ακροβατούν ανάμεσα στην ποίηση και το πεζό, και πλέκουν νέο είδος. Από μόνο του βέβαια το «νέο» ούτε είναι το ζητούμενο στη λογοτεχνία ούτε λέει τίποτα, γιατί μπορεί να ίπταται σε κενό, όμως σε τούτες τις Διηγήσεις ο Γκουρογιάννης πατά γερά και με τα δυο πόδια σε λογοτεχνικό χώμα σπαρμένο με λαϊκές δοξασίες και θρύλους, το σβαρνίζει να βγάλει ό,τι ’ναι θαμμένο μέσα, και φυτεύει έπειτα το σπόρο του νέου πράγματος που πλάθει εδώ σχεδόν ως εξ αποκαλύψεως, κι ας βάζει ως επίμετρο σημειώσεις που λένε πώς γράφτηκαν οι διηγήσεις του, σαν να βάζει απέναντι στο βιβλίο του καθρέφτη.

Η ιδέα που ’χει είναι φαινομενικά απλή, όπως όλες οι ιδιοφυείς ιδέες. Αραδιάζει μια σειρά από δεκάξι διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων (καταγεγραμμένες ή δημιουργημένες, δεν έχει σημασία), συναπαντήματα με νεκρούς, στοιχειά, ισκιώματα, κ.λπ., αφηγημένα με λιτή γλώσσα του χωριού, και για το καθένα δίνει έπειτα μιαν επιστημονικοφανή «ερμηνεία» σε γλώσσα πιο λόγια μα βαθύτατα ποιητική, παιχνιδιάρικη κάποτε, γεμάτη πετάγματα της φαντασίας κι αναπάντεχες εικόνες που επανέρχονται παραλλαγμένες, συνθέτοντας μια ανθρωποζωοφυτολογία του κόσμου των ψυχών.

Όπως η εικόνα του γυαλιού ως φυλακής: «[…] Ενδέχεται η παραφυσική αυτή ύπαρξη να υπήρξε στον ένσαρκο βίο της παιδί που δεν εχάρηκε παιχνίδι. Η απέραντη θλίψη του ανεκπλήρωτου ποτέ δεν εξαλείφθηκε. Έγινε καπνισμένο γυαλί που επιτρέπει μόνον από μέσα την ορατότητα. […]» («Η δαιμονισμένη»)

«[…] Αυτούς τους καθρέφτες οι παραφυσικές υπάρξεις τους γνωρίζουν. Γι’ αυτό τους αντιστρέφουν και καθρεφτίζονται μόνο στην πίσω σκοτεινή πλευρά. Αν αντικρίσουν φωτισμένη την πλάση, θα υποστούν το σοκ της πεταλούδας που εγκλωβίζεται σε σφραγισμένο σπίτι εξοχικό. Ακουμπά στο τζάμι και βλέπει… Και βλέπει ότι τα λουλούδια χάνονται, γυμνώνονται τα δροσερά δέντρα. Ενώ η φύση την κατασκεύασε να βιώσει μόνο μια εποχή! Οι αδιανόητες αυτές παραστάσεις καταλύουν τη βιολογική σύσταση του εντόμου και επιχειρεί –αλλά δεν έχει το απαιτούμενο βάρος– να συντρίψει το γυαλί, να δοθεί του ανέμου που θα την αναλύσει σε λάμψη και φτερά». («Το λάλημα του πετεινού»)

Ή, ερανίσματα περί των ψυχών: «Ιδέτε με πόση διακριτικότητα (και με την ελάχιστη δυνατή διαδικασία) παραδίδουν το πνεύμα τους οι Ασιάτες, οι Παλαιστίνιοι, οι Λατινοαμερικάνοι. Θαρρείς είναι οι ψυχές τους κοπάδι διαβατικά πουλιά που εκάθισαν σε σπαρτά. Αρκεί μια δυο φορές να κροταλίσει τις παλάμες του ο Χάρος κι ευθύς διασκορπίζονται στους αιθέρες. Ενώ όσοι κατοικούν άλλους τόπους αντιδρούν σαν ταυριά που είδαν άλλο μπροστά τους να μαχαιρώνεται» («Το τέλος του Θανάση»)· «Διότι ο έρωτας των ψυχών συγγενεύει λειτουργικά με τον έρωτα των ψαριών. Σε ανύποπτη στιγμή εμφανίζεται το ψάρι. Ραντίζει τ’ αυγά άλλου ψαριού που χάθηκε. Που δεν το εγνώρισε. Ούτε ποτέ θα το γνωρίσει» («Φωνή από το αόρατο»)· «Οι παγιδευμένες ψυχές υποφέρουν όμοια με τις παγιδευμένες πεταλούδες. Κι αν σπαράζουν, δεν ακούγεται φωνή· κι αν χτυπιούνται, δεν παράγεται ήχος» («Ο θρήνος των πνευμάτων»).

Είναι φορές που η ψυχή του συγγραφέα κι ο νους του, ο ίδιος ο άνθρωπος και η τέχνη του, συμπίπτουν ολότελα, και τότε η τέχνη αυτή δίνει το απόσταγμά της, την πεμπτουσία της.

Θα μπορούσα να συνεχίσω να παραθέτω αποσπάσματα. Θα καταλάβατε ότι πρόκειται για βιβλίο που πιο πολύ βιώνεται παρά ερμηνεύεται.

Είναι φορές που η ψυχή του συγγραφέα κι ο νους του, ο ίδιος ο άνθρωπος και η τέχνη του, συμπίπτουν ολότελα, και τότε η τέχνη αυτή δίνει το απόσταγμά της, την πεμπτουσία της. Τέτοιες είναι οι Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων του Γκουρογιάννη, πρώτο του πεζό μετά τα ποιητικά Από φωτογραφία βουνού (1985), Σχόλια σε ποίηση (1987), και πριν απ’ το μυθιστόρημα Το ασημόχορτο ανθίζει (1992).

Δύσκολη η λέξη αριστούργημα, πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ. Μα νιώθω πως δεν θα ’ταν άτοπη η χρήση της γι’ αυτό το βιβλίο, από τα πλέον σπουδαία της νεότατής μας πεζογραφίας. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


altΔιηγήσεις παραφυσικών φαινομένων
Βασίλης Γκουρογιάννης
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 84, τιμή εκδότη €8,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΓΚΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ