alt

Για την επανέκδοση της συλλογής διηγημάτων του Βασίλη Γκουρογιάννη «Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Το κύριο βιολογικό γνώρισμα του ανθρώπου είναι ότι παράγει παρελθόν», γράφει ο Βασίλης Γκουρογιάννης στην έβδομη από τις δεκάξι του Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων (πρώτη έκδοση, 1990), με τίτλο «Χθόνια μουσική», για ένα δεκάχρονο αγόρι και τον πατέρα του που ’ναι ξαπλωμένοι κάτω από ένα γεφύρι μια νύχτα το 1922, κι ακούν όργανα να έρχονται, σαν γάμος, ψυχές που ’χουνε στήσει χορό. «Με τον τρόπο της αράχνης προχωρεί εκτυλίσσοντας νήμα. Σ’ αυτό το νήμα έπειτα πισωγυρνά, ακροβατεί και πλέκει». 

Σε τούτες τις Διηγήσεις ο Γκουρογιάννης πατά γερά και με τα δυο πόδια σε λογοτεχνικό χώμα σπαρμένο με λαϊκές δοξασίες και θρύλους, το σβαρνίζει να βγάλει ό,τι ’ναι θαμμένο μέσα, και φυτεύει έπειτα το σπόρο του νέου πράγματος που πλάθει εδώ σχεδόν ως εξ αποκαλύψεως.

Όμοια με την αράχνη, οι Διηγήσεις πισωγυρνούν στο νήμα της διηγηματογραφικής μας παράδοσης, ακροβατούν ανάμεσα στην ποίηση και το πεζό, και πλέκουν νέο είδος. Από μόνο του βέβαια το «νέο» ούτε είναι το ζητούμενο στη λογοτεχνία ούτε λέει τίποτα, γιατί μπορεί να ίπταται σε κενό, όμως σε τούτες τις Διηγήσεις ο Γκουρογιάννης πατά γερά και με τα δυο πόδια σε λογοτεχνικό χώμα σπαρμένο με λαϊκές δοξασίες και θρύλους, το σβαρνίζει να βγάλει ό,τι ’ναι θαμμένο μέσα, και φυτεύει έπειτα το σπόρο του νέου πράγματος που πλάθει εδώ σχεδόν ως εξ αποκαλύψεως, κι ας βάζει ως επίμετρο σημειώσεις που λένε πώς γράφτηκαν οι διηγήσεις του, σαν να βάζει απέναντι στο βιβλίο του καθρέφτη.

Η ιδέα που ’χει είναι φαινομενικά απλή, όπως όλες οι ιδιοφυείς ιδέες. Αραδιάζει μια σειρά από δεκάξι διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων (καταγεγραμμένες ή δημιουργημένες, δεν έχει σημασία), συναπαντήματα με νεκρούς, στοιχειά, ισκιώματα, κ.λπ., αφηγημένα με λιτή γλώσσα του χωριού, και για το καθένα δίνει έπειτα μιαν επιστημονικοφανή «ερμηνεία» σε γλώσσα πιο λόγια μα βαθύτατα ποιητική, παιχνιδιάρικη κάποτε, γεμάτη πετάγματα της φαντασίας κι αναπάντεχες εικόνες που επανέρχονται παραλλαγμένες, συνθέτοντας μια ανθρωποζωοφυτολογία του κόσμου των ψυχών.

Όπως η εικόνα του γυαλιού ως φυλακής: «[…] Ενδέχεται η παραφυσική αυτή ύπαρξη να υπήρξε στον ένσαρκο βίο της παιδί που δεν εχάρηκε παιχνίδι. Η απέραντη θλίψη του ανεκπλήρωτου ποτέ δεν εξαλείφθηκε. Έγινε καπνισμένο γυαλί που επιτρέπει μόνον από μέσα την ορατότητα. […]» («Η δαιμονισμένη»)

«[…] Αυτούς τους καθρέφτες οι παραφυσικές υπάρξεις τους γνωρίζουν. Γι’ αυτό τους αντιστρέφουν και καθρεφτίζονται μόνο στην πίσω σκοτεινή πλευρά. Αν αντικρίσουν φωτισμένη την πλάση, θα υποστούν το σοκ της πεταλούδας που εγκλωβίζεται σε σφραγισμένο σπίτι εξοχικό. Ακουμπά στο τζάμι και βλέπει… Και βλέπει ότι τα λουλούδια χάνονται, γυμνώνονται τα δροσερά δέντρα. Ενώ η φύση την κατασκεύασε να βιώσει μόνο μια εποχή! Οι αδιανόητες αυτές παραστάσεις καταλύουν τη βιολογική σύσταση του εντόμου και επιχειρεί –αλλά δεν έχει το απαιτούμενο βάρος– να συντρίψει το γυαλί, να δοθεί του ανέμου που θα την αναλύσει σε λάμψη και φτερά». («Το λάλημα του πετεινού»)

Ή, ερανίσματα περί των ψυχών: «Ιδέτε με πόση διακριτικότητα (και με την ελάχιστη δυνατή διαδικασία) παραδίδουν το πνεύμα τους οι Ασιάτες, οι Παλαιστίνιοι, οι Λατινοαμερικάνοι. Θαρρείς είναι οι ψυχές τους κοπάδι διαβατικά πουλιά που εκάθισαν σε σπαρτά. Αρκεί μια δυο φορές να κροταλίσει τις παλάμες του ο Χάρος κι ευθύς διασκορπίζονται στους αιθέρες. Ενώ όσοι κατοικούν άλλους τόπους αντιδρούν σαν ταυριά που είδαν άλλο μπροστά τους να μαχαιρώνεται» («Το τέλος του Θανάση»)· «Διότι ο έρωτας των ψυχών συγγενεύει λειτουργικά με τον έρωτα των ψαριών. Σε ανύποπτη στιγμή εμφανίζεται το ψάρι. Ραντίζει τ’ αυγά άλλου ψαριού που χάθηκε. Που δεν το εγνώρισε. Ούτε ποτέ θα το γνωρίσει» («Φωνή από το αόρατο»)· «Οι παγιδευμένες ψυχές υποφέρουν όμοια με τις παγιδευμένες πεταλούδες. Κι αν σπαράζουν, δεν ακούγεται φωνή· κι αν χτυπιούνται, δεν παράγεται ήχος» («Ο θρήνος των πνευμάτων»).

Είναι φορές που η ψυχή του συγγραφέα κι ο νους του, ο ίδιος ο άνθρωπος και η τέχνη του, συμπίπτουν ολότελα, και τότε η τέχνη αυτή δίνει το απόσταγμά της, την πεμπτουσία της.

Θα μπορούσα να συνεχίσω να παραθέτω αποσπάσματα. Θα καταλάβατε ότι πρόκειται για βιβλίο που πιο πολύ βιώνεται παρά ερμηνεύεται.

Είναι φορές που η ψυχή του συγγραφέα κι ο νους του, ο ίδιος ο άνθρωπος και η τέχνη του, συμπίπτουν ολότελα, και τότε η τέχνη αυτή δίνει το απόσταγμά της, την πεμπτουσία της. Τέτοιες είναι οι Διηγήσεις παραφυσικών φαινομένων του Γκουρογιάννη, πρώτο του πεζό μετά τα ποιητικά Από φωτογραφία βουνού (1985), Σχόλια σε ποίηση (1987), και πριν απ’ το μυθιστόρημα Το ασημόχορτο ανθίζει (1992).

Δύσκολη η λέξη αριστούργημα, πρέπει να χρησιμοποιείται με φειδώ. Μα νιώθω πως δεν θα ’ταν άτοπη η χρήση της γι’ αυτό το βιβλίο, από τα πλέον σπουδαία της νεότατής μας πεζογραφίας. 

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


altΔιηγήσεις παραφυσικών φαινομένων
Βασίλης Γκουρογιάννης
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 84, τιμή εκδότη €8,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΓΚΟΥΡΟΓΙΑΝΝΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή - “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή-“Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης τ...

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Τζάιλς Μίλτον: «Αυτό που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1922 θα μπορούσε εύκολα να συμβεί ξανά»

Συνέντευξη με τον Βρετανό δημοσιογράφο και συγγραφέα Τζάιλς Μίλτον (Gilles Milton) για το βιβλίο του «Χαμένος παράδεισος - Σμύρνη 1922, η καταστροφή της μητρόπολης του μικρασιατικού ελληνισμού» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μίνωας). Ο συγγραφέας θα παρουσιάσει το βιβλίο του σήμερα, 3 Οκτωβρίου, στο Αμερικανικό Κολλ...

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

«Bros» – Η αδελφότητα της βίας κατά Καστελλούτσι (κριτική)

Ο θεατής που βγαίνει σοκαρισμένος από το «Bros» του Ρόμεο Καστελλούτσι (Romeo Castellucci, παραγωγή της Societas για τη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση) δεν έχει την παραμικρή βεβαιότητα: κοινωνικά, πολιτικά, ανθρωπολογικά και -κυρίως- οντολογικά ερωτήματα τον κατακλύζουν.

Του Νίκο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ