hamilton

Ο 41χρονος Μιχάλης Μιχαηλίδης, με τέσσερα μυθιστορήματα στο ενεργητικό του, εκ των οποίων το ένα βραβευμένο από το περιοδικό «Διαβάζω», επιχειρεί με την «Πινακοθήκη» του κάτι, φαινομενικά, παρόμοιο με τον Πέτρο Τατσόπουλο λίγα χρόνια πριν στο μυθιστόρημα «Τιμής Ένεκεν».

Του Κώστα Κατσουλάρη

Εξηγούμαι: Να ακτινογραφήσει, με τρόπο σατυρικό κι ανελέητο, το χώρο του βιβλίου, και εμμέσως, εκθέτοντας τα μικροπρεπή ήθη και τον επαρχιωτισμό του «σιναφιού», να ασκήσει συνολικά κριτική στη νεοελληνική κοινωνία. Ομοίως κι εδώ, ο κεντρικός ήρωας είναι η μεταφορά στο χαρτί γνωστών όψεων του ίδιου του συγγραφέα, ενώ πίσω από τα δεκάδες πρόσωπα του βιβλίου ανακαλύπτει κανείς, λίγο πολύ με ευκολία, γνωστά πρόσωπα του εκδοτικού και δημοσιογραφικού στερεώματος. Συγγραφείς, υπουργοί, εκδότες, παράγοντες, ατζέντηδες, δημοσιογράφοι, κατά κύριο λόγω θηλυκού γένους, παρελαύνουν και στις δύο αφηγήσεις, ως δείγματα μιας μικροκοινωνίας που έχει χάσει τον προσανατολισμό της, την αξιακή της κλίμακα, το έρμα της.

MixahlidisΚάπου εδώ τελειώνουν βέβαια οι ομοιότητες, αφού εκεί που ο ήρωας του Τατσόπουλου «σερφάρει» με χαλαρότητα και ολίγον κυνισμό στην επιφάνεια αυτής της απατηλής πραγματικότητας, μην διστάζοντας ωστόσο να εκθέσει πρόσωπα και καταστάσεις, στην περίπτωση του Μιχαηλίδη έχουμε μια ολοκληρωτική, ξεκάθαρη, οργανωμένη αντιπαράθεση με αυτή (εκθέτοντας επίσης πρόσωπα και καταστάσεις). Έχουμε, θα τολμούσε να πει κανείς, ένα μυθοπλαστικά αρθρωμένο επιχείρημα, που είναι περίπου το εξής: «Τι χώρα είναι αυτή στην οποία όσο ταλαντούχος, εργατικός και προσηλωμένος στο στόχο σου κι αν είσαι, δεν μπορείς να ζήσεις αξιοπρεπώς αν δεν ψαλιδίσεις τις φιλοδοξίες και την προσωπικότητά σου στα μέτρα που σου επιβάλουν οι μέτριοι, οι οποίοι και καθορίζουν τελικά τους κανόνες του παιχνιδιού;»

Το στόρι του βιβλίου είναι σχετικά υποτυπώδες, παρά τη δαιδαλώδη πλοκή του, και δεν είναι άλλο από την αυτοβιογραφικού χαρακτήρα παρακολούθηση της πορείας ενός φιλόδοξου νέου συγγραφέα ο οποίος, παρά τη σχετικά γρήγορη καταξίωσή του, δεν καταφέρνει να συμβιβαστεί με τον νεοελληνικό αχταρμά που τον περιβάλλει (σημαντικό ρόλο σ’ αυτή τη δυστοκία παίζει το γεγονός ότι τα βιβλία του δεν έχουν την επιθυμητή εμπορική επιτυχία, παρά τη δημοσιότητα που παίρνουν). Παράλληλα, έχουμε εξιστορήσεις από τις προσωπικές του ερωτικές περιπέτειες, κυρίως με κοπέλες του ευρύτερου «χώρου», και την αδυναμία του να υπερβεί, ακόμη και με την ιδανικότερη σύντροφο, τη νεοελληνική μικροαστική μιζέρια. Η δομή του βιβλίου είναι τέτοια ώστε έπειτα από κάθε κεφάλαιο της κύριας αφήγησης, που όλα αρχίζουν με το βιβλικής χροιάς «τη χρονιά εκείνη», ακολουθεί ένα κείμενο που λειτουργεί αντιστικτικά σε αυτήν: είτε ένα διήγημα του κεντρικού ήρωα, του συγγραφέα Πέτρου Πετρίδη (συνήθως ήδη δημοσιευμένο από τον Μιχαηλίδη), είτε κάποια αναφορά προς τον εκδοτικό οίκο στον οποίο εργάζεται ως επαγγελματίας «αναγνώστης», είτε αποσπάσματα από την ηλεκτρονική του αλληλογραφία με την ποθητή καριερίστα δημοσιογράφο Μόνικα και ανθρώπους του εκδοτικού χώρου.

Η γραφή του Μιχαηλίδη, παρά την ωμότητά της, χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, υφολογικό πλούτο, νοηματική σαφήνεια. Είτε προβάλλει ως υψιπετής, όπως στην αρχή του βιβλίου όπου ο συγγραφέας κάνει επίδειξη αναγνωστικής εμβρίθειας διατρέχοντας τη βιβλιοθήκη του, είτε ξεπέφτει στο «κουτσομπολιό» και την «κλειδαρότρυπα», παραμένει ευφάνταστη, δημιουργική, καίρια. Σε αντίθεση με πολλούς νεότερους συγγραφείς, παιδεύει τις φράσεις του, αναζητώντας το ξάφνιασμα, την απρόσμενη κατάληξη.  

Ο πληγωμένος ναρκισσισμός δεν μετουσιώνεται σε αληθινό δημιουργικό οίστρο. 

Ωστόσο, η ανάγνωση της «Πινακοθήκης» προκαλεί ταυτόχρονα και έντονη δυσφορία. Ο ήρωας-συγγραφέας πάνω στον οποίο προβάλλεται ο Μιχαηλίδης δεν καταφέρνει να μετουσιώσει τον πληγωμένο ναρκισσισμό του σε αληθινό δημιουργικό οίστρο, κι εμφανίζεται ως προγραμματικά χολωμένος και χολερικός – λες και άπαντες του οφείλουν τον δίχως όρους θαυμασμό τους, που κι αυτός σπανίως επαρκεί για να εκμαιεύσει ένα θετικό σχόλιο από την πένα του. Επίσης, η εμμονή του, αναδρομικά, στην περιγραφή ανούσιων περιστατικών που έλαβαν χώρα σε, ανούσιες πράγματι, εκδρομές και συνέδρια νέων συγγραφέων (ο γράφων έχει εκφράσει την άποψή του σχετικά στο… «Γεώμηλο» Νο 3 – εγκαίρως, δηλαδή), δίνει την αίσθηση ότι διασκεδάζει με μικροκακίες και ανώφελους κομπασμούς («με την παρουσία του προσέδιδε υπόσταση σε πέντε-έξι νιάνιαρα…») – μόνο που στην περίπτωση αυτή το πιάτο της εκδίκησης δεν είναι κρύο αλλά έχει προ πολλού κακοφορμίσει.

Όταν αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί η έκφραση ιδεών και στάσης ζωής είναι ίσως λειτουργικό, όταν γίνεται ως επίδειξη μη αναγνώρισης όρων και ορίων με τους οποίους συμμετέχει κανείς στο λογοτεχνικό παιχνίδι, καταντάει κουραστικό – ποιος ενδιαφέρεται, άλλωστε;

Τέλος, μια προσωπική σκέψη σχετικά με τη συγγραφική επιλογή του Μιχαηλίδη να «ξεμπροστιάσει» φίλους, ερωμένες και εχθρούς, παίζοντας με τα ονόματα και τα πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από αυτά. Δεν θα σταθώ στην ηθική πλευρά του ζητήματος, διότι δεν γνωρίζω πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στη ζωή και τη συγγραφή, ούτε και θα ισχυριστώ ότι ο Μιχαηλίδης δεν έχει κερδίσει ακόμη την «ποιητική αδεία» να γίνεται κακός και χοντροκομμένος, διότι δεν εμπιστεύομαι τους μηχανισμούς που μοιράζουν τις σχετικές άδειες. Ωστόσο, μου φαινόταν πάντοτε μια μορφή συγγραφικής αδυναμίας η στήριξη ενός έργου στους άμεσους συνειρμούς που προκαλεί σε σχέση με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μια μικρή αλλά όχι ανώδυνη παραχώρηση της λογοτεχνίας προς τη δημοσιογραφία και το χρονογράφημα. Όταν αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί η έκφραση ιδεών και στάσης ζωής είναι ίσως λειτουργικό, όταν γίνεται ως επίδειξη μη αναγνώρισης όρων και ορίων με τους οποίους συμμετέχει κανείς στο λογοτεχνικό παιχνίδι, καταντάει κουραστικό – ποιος ενδιαφέρεται, άλλωστε;

Σε κάθε περίπτωση, έστω και με αμφιλεγόμενα μέσα, ο Μιχαηλίδης κατάφερε να γράψει και πάλι ένα μυθιστόρημα που συζητείται και διχάζει – κι όχι μονάχα για την ηδονοβλεπτική του διάσταση, που δεν έχει άλλωστε, ας μην γελιόμαστε, κι ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκρινόμενη με τα όσα κυκλοφορούν ευρέως.


* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

«Άρης», του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού (κριτική)

Για τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου και της Ελένης Κοφτερού «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

Της Χρύσας Φάντη

Στην επιστολική νουβέλα του ...

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

«Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας», του Μάνου Κοντολέων (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μάνου Κοντολέων «Οι σκιές της Κλυταιμνήστρας» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: Λεπτομέρεια του πίνακα του John Collier «Κλυταιμνήστρα» (1914) © Worcester City Museums.

Της Λεύκης Σαραντινού

Στο μυαλό δύο διάσημων «φ...

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

«Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού», του Μισέλ Φάις: Πινγκ πονγκ στο σκοτεινό δάσος

Για τη νουβέλα του Μισέλ Φάις «Caput mortuum [1392] – Φάρσα αφανισμού» (εκδ. Πατάκη). Φωτογραφία: «Βάκχες» (1986), θέατρο Άττις, σκηνοθεσία Θεόδωρου Τερζόπουλου.

Της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Στο υλικό των Βακχών, του τελευταίου, οριακού και ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

5 λεπτά με τον Λουκά Αναγνωστόπουλο

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Λουκάς Αναγνωστόπουλος με αφορμή το βιβλίο του «Οι μύθοι του χθες και οι άνθρωποι του σήμερα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα. 

Επιμέλεια: Book Press

«Οι αρχαίοι μύθοι είναι συναρπαστικοί και διαχρο...

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

«Εγκάρσιος προσανατολισμός» του Δημήτρη Παπαϊωάννου / «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», του Σάββα Στρούμπου – Ανθρώπινες και ζωικές μεταμορφώσεις σε δυο παραστάσεις

Για την παράσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου «Εγκάρσιος προσανατολισμός», η οποία παρουσιάστηκε στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση και την παράσταση του Σάββα Στρούμπου «Αναφορά για μιαν Ακαδημία», με το κείμενο του Φραντς Κάφκα, η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο Άττις.

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ