hamilton

Ο 41χρονος Μιχάλης Μιχαηλίδης, με τέσσερα μυθιστορήματα στο ενεργητικό του, εκ των οποίων το ένα βραβευμένο από το περιοδικό «Διαβάζω», επιχειρεί με την «Πινακοθήκη» του κάτι, φαινομενικά, παρόμοιο με τον Πέτρο Τατσόπουλο λίγα χρόνια πριν στο μυθιστόρημα «Τιμής Ένεκεν».

Του Κώστα Κατσουλάρη

Εξηγούμαι: Να ακτινογραφήσει, με τρόπο σατυρικό κι ανελέητο, το χώρο του βιβλίου, και εμμέσως, εκθέτοντας τα μικροπρεπή ήθη και τον επαρχιωτισμό του «σιναφιού», να ασκήσει συνολικά κριτική στη νεοελληνική κοινωνία. Ομοίως κι εδώ, ο κεντρικός ήρωας είναι η μεταφορά στο χαρτί γνωστών όψεων του ίδιου του συγγραφέα, ενώ πίσω από τα δεκάδες πρόσωπα του βιβλίου ανακαλύπτει κανείς, λίγο πολύ με ευκολία, γνωστά πρόσωπα του εκδοτικού και δημοσιογραφικού στερεώματος. Συγγραφείς, υπουργοί, εκδότες, παράγοντες, ατζέντηδες, δημοσιογράφοι, κατά κύριο λόγω θηλυκού γένους, παρελαύνουν και στις δύο αφηγήσεις, ως δείγματα μιας μικροκοινωνίας που έχει χάσει τον προσανατολισμό της, την αξιακή της κλίμακα, το έρμα της.

MixahlidisΚάπου εδώ τελειώνουν βέβαια οι ομοιότητες, αφού εκεί που ο ήρωας του Τατσόπουλου «σερφάρει» με χαλαρότητα και ολίγον κυνισμό στην επιφάνεια αυτής της απατηλής πραγματικότητας, μην διστάζοντας ωστόσο να εκθέσει πρόσωπα και καταστάσεις, στην περίπτωση του Μιχαηλίδη έχουμε μια ολοκληρωτική, ξεκάθαρη, οργανωμένη αντιπαράθεση με αυτή (εκθέτοντας επίσης πρόσωπα και καταστάσεις). Έχουμε, θα τολμούσε να πει κανείς, ένα μυθοπλαστικά αρθρωμένο επιχείρημα, που είναι περίπου το εξής: «Τι χώρα είναι αυτή στην οποία όσο ταλαντούχος, εργατικός και προσηλωμένος στο στόχο σου κι αν είσαι, δεν μπορείς να ζήσεις αξιοπρεπώς αν δεν ψαλιδίσεις τις φιλοδοξίες και την προσωπικότητά σου στα μέτρα που σου επιβάλουν οι μέτριοι, οι οποίοι και καθορίζουν τελικά τους κανόνες του παιχνιδιού;»

Το στόρι του βιβλίου είναι σχετικά υποτυπώδες, παρά τη δαιδαλώδη πλοκή του, και δεν είναι άλλο από την αυτοβιογραφικού χαρακτήρα παρακολούθηση της πορείας ενός φιλόδοξου νέου συγγραφέα ο οποίος, παρά τη σχετικά γρήγορη καταξίωσή του, δεν καταφέρνει να συμβιβαστεί με τον νεοελληνικό αχταρμά που τον περιβάλλει (σημαντικό ρόλο σ’ αυτή τη δυστοκία παίζει το γεγονός ότι τα βιβλία του δεν έχουν την επιθυμητή εμπορική επιτυχία, παρά τη δημοσιότητα που παίρνουν). Παράλληλα, έχουμε εξιστορήσεις από τις προσωπικές του ερωτικές περιπέτειες, κυρίως με κοπέλες του ευρύτερου «χώρου», και την αδυναμία του να υπερβεί, ακόμη και με την ιδανικότερη σύντροφο, τη νεοελληνική μικροαστική μιζέρια. Η δομή του βιβλίου είναι τέτοια ώστε έπειτα από κάθε κεφάλαιο της κύριας αφήγησης, που όλα αρχίζουν με το βιβλικής χροιάς «τη χρονιά εκείνη», ακολουθεί ένα κείμενο που λειτουργεί αντιστικτικά σε αυτήν: είτε ένα διήγημα του κεντρικού ήρωα, του συγγραφέα Πέτρου Πετρίδη (συνήθως ήδη δημοσιευμένο από τον Μιχαηλίδη), είτε κάποια αναφορά προς τον εκδοτικό οίκο στον οποίο εργάζεται ως επαγγελματίας «αναγνώστης», είτε αποσπάσματα από την ηλεκτρονική του αλληλογραφία με την ποθητή καριερίστα δημοσιογράφο Μόνικα και ανθρώπους του εκδοτικού χώρου.

Η γραφή του Μιχαηλίδη, παρά την ωμότητά της, χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, υφολογικό πλούτο, νοηματική σαφήνεια. Είτε προβάλλει ως υψιπετής, όπως στην αρχή του βιβλίου όπου ο συγγραφέας κάνει επίδειξη αναγνωστικής εμβρίθειας διατρέχοντας τη βιβλιοθήκη του, είτε ξεπέφτει στο «κουτσομπολιό» και την «κλειδαρότρυπα», παραμένει ευφάνταστη, δημιουργική, καίρια. Σε αντίθεση με πολλούς νεότερους συγγραφείς, παιδεύει τις φράσεις του, αναζητώντας το ξάφνιασμα, την απρόσμενη κατάληξη.  

Ο πληγωμένος ναρκισσισμός δεν μετουσιώνεται σε αληθινό δημιουργικό οίστρο. 

Ωστόσο, η ανάγνωση της «Πινακοθήκης» προκαλεί ταυτόχρονα και έντονη δυσφορία. Ο ήρωας-συγγραφέας πάνω στον οποίο προβάλλεται ο Μιχαηλίδης δεν καταφέρνει να μετουσιώσει τον πληγωμένο ναρκισσισμό του σε αληθινό δημιουργικό οίστρο, κι εμφανίζεται ως προγραμματικά χολωμένος και χολερικός – λες και άπαντες του οφείλουν τον δίχως όρους θαυμασμό τους, που κι αυτός σπανίως επαρκεί για να εκμαιεύσει ένα θετικό σχόλιο από την πένα του. Επίσης, η εμμονή του, αναδρομικά, στην περιγραφή ανούσιων περιστατικών που έλαβαν χώρα σε, ανούσιες πράγματι, εκδρομές και συνέδρια νέων συγγραφέων (ο γράφων έχει εκφράσει την άποψή του σχετικά στο… «Γεώμηλο» Νο 3 – εγκαίρως, δηλαδή), δίνει την αίσθηση ότι διασκεδάζει με μικροκακίες και ανώφελους κομπασμούς («με την παρουσία του προσέδιδε υπόσταση σε πέντε-έξι νιάνιαρα…») – μόνο που στην περίπτωση αυτή το πιάτο της εκδίκησης δεν είναι κρύο αλλά έχει προ πολλού κακοφορμίσει.

Όταν αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί η έκφραση ιδεών και στάσης ζωής είναι ίσως λειτουργικό, όταν γίνεται ως επίδειξη μη αναγνώρισης όρων και ορίων με τους οποίους συμμετέχει κανείς στο λογοτεχνικό παιχνίδι, καταντάει κουραστικό – ποιος ενδιαφέρεται, άλλωστε;

Τέλος, μια προσωπική σκέψη σχετικά με τη συγγραφική επιλογή του Μιχαηλίδη να «ξεμπροστιάσει» φίλους, ερωμένες και εχθρούς, παίζοντας με τα ονόματα και τα πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από αυτά. Δεν θα σταθώ στην ηθική πλευρά του ζητήματος, διότι δεν γνωρίζω πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στη ζωή και τη συγγραφή, ούτε και θα ισχυριστώ ότι ο Μιχαηλίδης δεν έχει κερδίσει ακόμη την «ποιητική αδεία» να γίνεται κακός και χοντροκομμένος, διότι δεν εμπιστεύομαι τους μηχανισμούς που μοιράζουν τις σχετικές άδειες. Ωστόσο, μου φαινόταν πάντοτε μια μορφή συγγραφικής αδυναμίας η στήριξη ενός έργου στους άμεσους συνειρμούς που προκαλεί σε σχέση με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μια μικρή αλλά όχι ανώδυνη παραχώρηση της λογοτεχνίας προς τη δημοσιογραφία και το χρονογράφημα. Όταν αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί η έκφραση ιδεών και στάσης ζωής είναι ίσως λειτουργικό, όταν γίνεται ως επίδειξη μη αναγνώρισης όρων και ορίων με τους οποίους συμμετέχει κανείς στο λογοτεχνικό παιχνίδι, καταντάει κουραστικό – ποιος ενδιαφέρεται, άλλωστε;

Σε κάθε περίπτωση, έστω και με αμφιλεγόμενα μέσα, ο Μιχαηλίδης κατάφερε να γράψει και πάλι ένα μυθιστόρημα που συζητείται και διχάζει – κι όχι μονάχα για την ηδονοβλεπτική του διάσταση, που δεν έχει άλλωστε, ας μην γελιόμαστε, κι ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκρινόμενη με τα όσα κυκλοφορούν ευρέως.


* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

«Η λίμπιντο των αγγέλων» του Νίκου Μάντζιου (κριτική) – Όταν η τέχνη ευαισθητοποιεί

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Μάντζιου «Η λίμπιντο των αγγέλων» (εκδ. Γραφή).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Για μας τους κριτικούς δεν πρέπει να παίζει ρόλο το όνομα του συγγραφέα: αν είναι γνωστός με περγαμηνές στο ενεργητικό του, δεν σημαίνει ...

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

«Ένα κομμάτι χαρτί» του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη (κριτική) – Ένα διαφορετικό μυθιστόρημα για τη μαυρίλα του Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη (Τάκη) Φραγκούλη «Ένα κομμάτι χαρτί» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Κεντρική εικόνα: © Roman Kraft (Unsplash). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Το μόνο που αλλάζει είναι το παρελθόν, όλες οι άλλ...

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

«Η φωνή της» (κριτική) – Πενήντα τρεις γυναίκες γράφουν για την έμφυλη βία

Για το συλλογικό έργο «Η φωνή της» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: © Oscar Keys (Unsplash). 

Γράφει η Ιωάννα Σπηλιοπούλου

Πενήντα τρεις γράφουσες, μέλη του Δικτύου γυναικών συγγραφέων κατά της ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

03 Σεπτεμβρίου 2023 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

23 σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως

Πρόγραμα σημαντικών εκδηλώσεων στην Κεντρική Σκηνή «Μελίνα Μερκούρη» στη διάρκεια όλων των ημερών του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Επιμέλεια: Book Press

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ