hamilton

Ο 41χρονος Μιχάλης Μιχαηλίδης, με τέσσερα μυθιστορήματα στο ενεργητικό του, εκ των οποίων το ένα βραβευμένο από το περιοδικό «Διαβάζω», επιχειρεί με την «Πινακοθήκη» του κάτι, φαινομενικά, παρόμοιο με τον Πέτρο Τατσόπουλο λίγα χρόνια πριν στο μυθιστόρημα «Τιμής Ένεκεν».

Του Κώστα Κατσουλάρη

Εξηγούμαι: Να ακτινογραφήσει, με τρόπο σατυρικό κι ανελέητο, το χώρο του βιβλίου, και εμμέσως, εκθέτοντας τα μικροπρεπή ήθη και τον επαρχιωτισμό του «σιναφιού», να ασκήσει συνολικά κριτική στη νεοελληνική κοινωνία. Ομοίως κι εδώ, ο κεντρικός ήρωας είναι η μεταφορά στο χαρτί γνωστών όψεων του ίδιου του συγγραφέα, ενώ πίσω από τα δεκάδες πρόσωπα του βιβλίου ανακαλύπτει κανείς, λίγο πολύ με ευκολία, γνωστά πρόσωπα του εκδοτικού και δημοσιογραφικού στερεώματος. Συγγραφείς, υπουργοί, εκδότες, παράγοντες, ατζέντηδες, δημοσιογράφοι, κατά κύριο λόγω θηλυκού γένους, παρελαύνουν και στις δύο αφηγήσεις, ως δείγματα μιας μικροκοινωνίας που έχει χάσει τον προσανατολισμό της, την αξιακή της κλίμακα, το έρμα της.

MixahlidisΚάπου εδώ τελειώνουν βέβαια οι ομοιότητες, αφού εκεί που ο ήρωας του Τατσόπουλου «σερφάρει» με χαλαρότητα και ολίγον κυνισμό στην επιφάνεια αυτής της απατηλής πραγματικότητας, μην διστάζοντας ωστόσο να εκθέσει πρόσωπα και καταστάσεις, στην περίπτωση του Μιχαηλίδη έχουμε μια ολοκληρωτική, ξεκάθαρη, οργανωμένη αντιπαράθεση με αυτή (εκθέτοντας επίσης πρόσωπα και καταστάσεις). Έχουμε, θα τολμούσε να πει κανείς, ένα μυθοπλαστικά αρθρωμένο επιχείρημα, που είναι περίπου το εξής: «Τι χώρα είναι αυτή στην οποία όσο ταλαντούχος, εργατικός και προσηλωμένος στο στόχο σου κι αν είσαι, δεν μπορείς να ζήσεις αξιοπρεπώς αν δεν ψαλιδίσεις τις φιλοδοξίες και την προσωπικότητά σου στα μέτρα που σου επιβάλουν οι μέτριοι, οι οποίοι και καθορίζουν τελικά τους κανόνες του παιχνιδιού;»

Το στόρι του βιβλίου είναι σχετικά υποτυπώδες, παρά τη δαιδαλώδη πλοκή του, και δεν είναι άλλο από την αυτοβιογραφικού χαρακτήρα παρακολούθηση της πορείας ενός φιλόδοξου νέου συγγραφέα ο οποίος, παρά τη σχετικά γρήγορη καταξίωσή του, δεν καταφέρνει να συμβιβαστεί με τον νεοελληνικό αχταρμά που τον περιβάλλει (σημαντικό ρόλο σ’ αυτή τη δυστοκία παίζει το γεγονός ότι τα βιβλία του δεν έχουν την επιθυμητή εμπορική επιτυχία, παρά τη δημοσιότητα που παίρνουν). Παράλληλα, έχουμε εξιστορήσεις από τις προσωπικές του ερωτικές περιπέτειες, κυρίως με κοπέλες του ευρύτερου «χώρου», και την αδυναμία του να υπερβεί, ακόμη και με την ιδανικότερη σύντροφο, τη νεοελληνική μικροαστική μιζέρια. Η δομή του βιβλίου είναι τέτοια ώστε έπειτα από κάθε κεφάλαιο της κύριας αφήγησης, που όλα αρχίζουν με το βιβλικής χροιάς «τη χρονιά εκείνη», ακολουθεί ένα κείμενο που λειτουργεί αντιστικτικά σε αυτήν: είτε ένα διήγημα του κεντρικού ήρωα, του συγγραφέα Πέτρου Πετρίδη (συνήθως ήδη δημοσιευμένο από τον Μιχαηλίδη), είτε κάποια αναφορά προς τον εκδοτικό οίκο στον οποίο εργάζεται ως επαγγελματίας «αναγνώστης», είτε αποσπάσματα από την ηλεκτρονική του αλληλογραφία με την ποθητή καριερίστα δημοσιογράφο Μόνικα και ανθρώπους του εκδοτικού χώρου.

Η γραφή του Μιχαηλίδη, παρά την ωμότητά της, χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, υφολογικό πλούτο, νοηματική σαφήνεια. Είτε προβάλλει ως υψιπετής, όπως στην αρχή του βιβλίου όπου ο συγγραφέας κάνει επίδειξη αναγνωστικής εμβρίθειας διατρέχοντας τη βιβλιοθήκη του, είτε ξεπέφτει στο «κουτσομπολιό» και την «κλειδαρότρυπα», παραμένει ευφάνταστη, δημιουργική, καίρια. Σε αντίθεση με πολλούς νεότερους συγγραφείς, παιδεύει τις φράσεις του, αναζητώντας το ξάφνιασμα, την απρόσμενη κατάληξη.  

Ο πληγωμένος ναρκισσισμός δεν μετουσιώνεται σε αληθινό δημιουργικό οίστρο. 

Ωστόσο, η ανάγνωση της «Πινακοθήκης» προκαλεί ταυτόχρονα και έντονη δυσφορία. Ο ήρωας-συγγραφέας πάνω στον οποίο προβάλλεται ο Μιχαηλίδης δεν καταφέρνει να μετουσιώσει τον πληγωμένο ναρκισσισμό του σε αληθινό δημιουργικό οίστρο, κι εμφανίζεται ως προγραμματικά χολωμένος και χολερικός – λες και άπαντες του οφείλουν τον δίχως όρους θαυμασμό τους, που κι αυτός σπανίως επαρκεί για να εκμαιεύσει ένα θετικό σχόλιο από την πένα του. Επίσης, η εμμονή του, αναδρομικά, στην περιγραφή ανούσιων περιστατικών που έλαβαν χώρα σε, ανούσιες πράγματι, εκδρομές και συνέδρια νέων συγγραφέων (ο γράφων έχει εκφράσει την άποψή του σχετικά στο… «Γεώμηλο» Νο 3 – εγκαίρως, δηλαδή), δίνει την αίσθηση ότι διασκεδάζει με μικροκακίες και ανώφελους κομπασμούς («με την παρουσία του προσέδιδε υπόσταση σε πέντε-έξι νιάνιαρα…») – μόνο που στην περίπτωση αυτή το πιάτο της εκδίκησης δεν είναι κρύο αλλά έχει προ πολλού κακοφορμίσει.

Όταν αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί η έκφραση ιδεών και στάσης ζωής είναι ίσως λειτουργικό, όταν γίνεται ως επίδειξη μη αναγνώρισης όρων και ορίων με τους οποίους συμμετέχει κανείς στο λογοτεχνικό παιχνίδι, καταντάει κουραστικό – ποιος ενδιαφέρεται, άλλωστε;

Τέλος, μια προσωπική σκέψη σχετικά με τη συγγραφική επιλογή του Μιχαηλίδη να «ξεμπροστιάσει» φίλους, ερωμένες και εχθρούς, παίζοντας με τα ονόματα και τα πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από αυτά. Δεν θα σταθώ στην ηθική πλευρά του ζητήματος, διότι δεν γνωρίζω πού βρίσκεται το όριο ανάμεσα στη ζωή και τη συγγραφή, ούτε και θα ισχυριστώ ότι ο Μιχαηλίδης δεν έχει κερδίσει ακόμη την «ποιητική αδεία» να γίνεται κακός και χοντροκομμένος, διότι δεν εμπιστεύομαι τους μηχανισμούς που μοιράζουν τις σχετικές άδειες. Ωστόσο, μου φαινόταν πάντοτε μια μορφή συγγραφικής αδυναμίας η στήριξη ενός έργου στους άμεσους συνειρμούς που προκαλεί σε σχέση με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, μια μικρή αλλά όχι ανώδυνη παραχώρηση της λογοτεχνίας προς τη δημοσιογραφία και το χρονογράφημα. Όταν αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί η έκφραση ιδεών και στάσης ζωής είναι ίσως λειτουργικό, όταν γίνεται ως επίδειξη μη αναγνώρισης όρων και ορίων με τους οποίους συμμετέχει κανείς στο λογοτεχνικό παιχνίδι, καταντάει κουραστικό – ποιος ενδιαφέρεται, άλλωστε;

Σε κάθε περίπτωση, έστω και με αμφιλεγόμενα μέσα, ο Μιχαηλίδης κατάφερε να γράψει και πάλι ένα μυθιστόρημα που συζητείται και διχάζει – κι όχι μονάχα για την ηδονοβλεπτική του διάσταση, που δεν έχει άλλωστε, ας μην γελιόμαστε, κι ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκρινόμενη με τα όσα κυκλοφορούν ευρέως.


* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Αφιέρωμα στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας Ανί Ερνό

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, η διαδικτυακή πύλη για το βιβλίο Book Press και τα Public σας προσκαλούν σε μια βραδιά αφιερωμένη στη φετινή νικήτρια του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας, Annie Ernaux.

Επιμέλεια: Book Press

Την Πέμπτη ...

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Διαβάζοντας με τη Μάρια Φλωράτου

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, η ηθοποιός και σκηνοθέτης Μάρια...

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ