alt

Για το μυθιστόρημα της Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη «Όταν μίλησε ο χρόνος» (εκδ. Ίκαρος).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Για την καλώς πληροφορημένη κοινωνικο-πολιτισμική αγορά η Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη αντιπροσωπεύει μέλος της ευρείας όσο και πολύμορφης κοινότητας των αρχαιολόγων, με τη συνακόλουθη πολυετή ανασκαφική, ερευνητική, συγγραφική δραστηριότητα.

Τώρα, με το εκτενέστατο και ιδιαιτέρως υψηλής πληροφορητικότητας βιβλίο της υπό τον παραστατικό τίτλο Όταν μίλησε ο χρόνος, η Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη αποδεικνύει ότι παράλληλα με τα εξειδικευμένα επιστημονικά κείμενά της, έχει την άνεση να προτείνει μια ενδιαφέρουσα παραδειγματική εφαρμογή σε ό,τι αφορά τη δημιουργική αφήγηση του πραγματικού με βάση τη βιωματική πρόσληψη της εξωτερικής, αντικειμενικής πραγματικότητας.

Η πρόσληψη των δεδομένων στην πολυεπίπεδη τακτοποίηση της θεματικής του βιβλίου, που συμπληρώνεται με φωτογραφικό υλικό και με σημειώσεις, εξασφαλίζει δυνατότητα/ευκαιρία για μια επίσκεψη σε έναν γοητευτικό κόσμο, ο οποίος ανταποκρίνεται σε ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων.

Μια πρώτη επαφή με την επιφάνεια του κειμένου στο βιβλίο παρέχει αυτονοήτως αναμενόμενες (και με ιδιαίτερη κομψότητα διατυπωμένες) πληροφορίες με περιεχόμενο βιογραφικό (όπου μεταξύ άλλων κυριαρχούν δύο υπέροχοι άνθρωποι: ο Μιλτιάδης Σαπουνάς και η Πολυτίμη Μπάκα-Σαπουνά, ο επιφανής αρχαιολόγος Γιάννης Σακελλαράκης, αλλά και η σημαντική προσωπικότητα του χώρου της πολιτικής Μιλτιάδης Πορφυρογένης) και γενικότερα πραγματολογικό (π.χ. ζητήματα σχετικά με «συντεχνιακές» διελκυστίνδες στον χώρο της αρχαιολογίας όπως αυτή καλλιεργείται, σε συνάρτηση με κοινωνικο-πολιτικές συνθήκες).

Η πρόσληψη όμως των δεδομένων στην πολυεπίπεδη τακτοποίηση της θεματικής του βιβλίου, που συμπληρώνεται με φωτογραφικό υλικό και με σημειώσεις, εξασφαλίζει δυνατότητα/ευκαιρία για μια επίσκεψη σε έναν γοητευτικό κόσμο, ο οποίος ανταποκρίνεται σε ένα ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων από την πλευρά των λιγότερο εν προκειμένω ειδικών αλλά πάντως με γενικότερη ενημέρωση αναγνωστών.

Βιωματικός, πλήρης συναισθήματος, παραστατικός, ενίοτε αφοριστικός, ρέων αφηγηματικός λόγος, ενισχυμένος με τη ρητορική της άμεσης προφορικής επικοινωνίας και με στοιχεία από την τεχνική της δημιουργικής γραφής λειτουργεί ως όχημα προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς αποτυπώνει τη σύνθετη σκέψη της Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη, η οποία δεν περιορίζεται σε στενά θεματικά όρια αλλά με παρρησία προσεγγίζει τόσο το βάθος όσο και τον ευρύτερο ορίζοντα των πραγμάτων.

Με αυτές τις προϋποθέσεις, στον κειμενικό κόσμο του βιβλίου αναγνωρίζουμε ως κυρίαρχο δομικό στοιχείο μια πλούσια πινακοθήκη γραμματικών εικόνων που αποδίδουν πλείστες λεπτομέρειες ποικίλων προσωπογραφιών. Οι προσωπογραφίες, με φόντο όπου αποτυπώνεται υλικό από τοπία της εξωτερικής (φυσικής, αστικής, κοινωνικής) και πρωτίστως της εσωτερικής/υποκειμενικής πραγματικότητας (συμπεριλαμβανομένων των διαπροσωπικών σχέσεων) σύμφωνα με την κριτική αντίληψη της Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη, αποτελούν βασικούς διαύλους για την προσέγγιση των σημαινομένων.

Μέσα στον πυκνό «συνωστισμό» λαμπερών παραγόντων του επιστημονικού, πολιτισμικού, κοινωνικού, πολιτικού, αλλά και οικονομικού γίγνεσθαι στην Ελλάδα και διεθνώς, που με φευγαλέες ή μονιμότερες παρουσίες λειτουργούν πολλαπλώς ως τροχιοδείκτες για την ελεύθερη περιήγησή μας στον κόσμο του βιβλίου, συναντούμε κατά τις εσωτερικές διαδρομές μας προσωπικότητες με ιδιαίτερο σημασιολογικό και αισθητικό αντίκρισμα (ανάλογα με τις γνωστικές και τις βιωματικές αποσκευές καθενός αναγνώστη), που αποτελούν προσδιοριστικά τεκμήρια για την ποιότητα αυτού του κόσμου, όπως:

Μέσα στον πυκνό “συνωστισμό” λαμπερών παραγόντων του επιστημονικού, πολιτισμικού, κοινωνικού, πολιτικού, αλλά και οικονομικού γίγνεσθαι στην Ελλάδα και διεθνώς, που με φευγαλέες ή μονιμότερες παρουσίες λειτουργούν πολλαπλώς ως τροχιοδείκτες για την ελεύθερη περιήγησή μας στον κόσμο του βιβλίου, συναντούμε κατά τις εσωτερικές διαδρομές μας προσωπικότητες με ιδιαίτερο σημασιολογικό και αισθητικό αντίκρισμα.

Ο καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Σπυρίδων Μαρινάτος και ο πνευματώδης αρχαιολόγος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Επιγραφική Στέφανος Κουμανούδης, απόγονος του κλασικού φιλολόγου και αρχαιολόγου Στεφάνου Α. Κουμανούδη (1818-1899), ο διαστημικός επιστήμων Σταμάτης Κριμιζής και ο καθηγητής Βιολογίας Φώτης Καφάτος, ο καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης Άγγελος Δεληβοριάς και η ενετολόγος Χρύσα Μαλτέζου, ο καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας Γρηγόρης Σηφάκης και ο καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας Νίκος Παναγιωτάκης, ο σκηνοθέτης Δημήτρης Ροντήρης και ο γλύπτης Στέλιος Τριάντης, ο σπουδαίος σύγχρονος συνθέτης Φίλιππος Τσαλαχούρης και ο σολίστ του βιολιού Γιώργος Δεμερτζής, ακόμα: ο ποιητής και θεολόγος Ματθαίος Μουντές, η ζωγράφος και γλύπτρια Νέλλη Ανδρικοπούλου, αλλά και ο Γερμανός αρχαιολόγος Αντρέας Φουρτβένγκλερ, γιος του αρχιμουσικού Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ (1886-1954) και εγγονός του αρχαιολόγου Άντολφ Φουρτβένγκλερ (1853-1907).

Παράλληλα, κυρίως για την ευρύτερη (πέραν των ειδικών) κοινότητα των αναγνωστών, εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν ποικίλα πραγματολογικά δεδομένα με ιδιαίτερο θεματικό εκτόπισμα: Τοπόσημα ελληνικά και ξένα με αντικειμενικό και με βιωματικό φορτίο, τα σχετικά με την ταινία Το τελευταίο ψέμα του Μιχάλη Κακογιάννη, το Ιδαίον Άντρον στον Ψηλορείτη και η Ζώμινθος, τα ανασκαφικά ευρήματα στις Αρχάνες και στη θέση Ανεμόσπηλια, το μεγάλο ζήτημα της Ανθρωποθυσίας και οι σχετικές αντιδράσεις στην Ελλάδα και διεθνώς, επίσης: η αρχαιοκαπηλία και τα «παιγνίδια» περί γνησίου και κιβδήλου.

Λεπτομέρειες που συνθέτουν το περιεχόμενο αυτών των δεδομένων, μεταξύ πλείστων άλλων, αποτυπώνουν τον πλούτο του κειμενικού κόσμου της Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη (έστω και αν π.χ. το Ρέκβιεμ του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ ολοκλήρωσε ο Φραντς Ξάβερ Σύσμαϋρ, μαθητής του Μότσαρτ, και όχι ο Αντόνιο Σαλιέρι, ή το «Πανόραμα» της Κατερίνας Χαριτάτου και της Μαριάννας Κορομηλά έχει μείνει στη συλλογική κοινωνικο-πολιτισμική μνήμη ως ένα σχεδόν μυθικό τοπόσημο στην οδό Αλεξάνδρου Σούτζου και όχι στην οδό Μηλιώνη, ενώ με την Καμεράτα συνδέθηκε ο αρχιμουσικός Αλέξανδρος Μυράτ και όχι ο –ηθοποιός–+ Δημήτρης Μυράτ).

Πάντως, με όλες αυτές τις προϋποθέσεις είναι δυνατόν να εκτιμήσουμε το βιβλίο σαν μια ενδιαφέρουσα επιτομή πληροφοριών για πρόσωπα και πράγματα που κυριαρχούν ως φυσικά ή ως άυλα μεγέθη από το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα στον ελληνικό και στον διεθνή πολιτισμικό (κυρίως, αλλά όχι μόνον) βίο, πράγμα που αποτελεί την προστιθεμένη αξία της έκδοσης.

Ανεξάρτητα από όποια κενά στη σφαιρική πληροφόρηση επί ειδικών (αρχαιολογικών) ζητημάτων προτίθεται να καλύψει το βιβλίο, σύμφωνα με το «Αντί προλόγου» κείμενο της Έφης Σαπουνά-Σακελλαράκη, το σημαντικότερο εντέλει για όσους κυκλοφορούμε συστηματικά στην ευρύτερη αγορά του πολιτισμού είναι το γεγονός ότι εδώ έχουμε μια ωραία ευκαιρία για μια ιδιωτική «ακρόαση» μέσα στη συγχρονία του κειμένου όχι μόνον όσων μεταφέρει η ηχώ του χρόνου, όπως ο τίτλος επιτάσσει, αλλά και όσων εξομολογούμενος αποκαλύπτει ο χώρος, αφού στην προκειμένη περίπτωση (αλλά και γενικότερα στην περίπτωση της δημιουργικής γραφής) ο χώρος αποτελεί βασικό παράγοντα που προσδιορίζει την οικονομία της αφηγηματικής δομής.

Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Δεν είχαμε τακτοποιηθεί από άποψη κατοικίας ακόμα, γιατί περιμέναμε να φύγει από το σπιτάκι του μουσείου ο προηγούμενος επιμελητής, ο Δαβάρας. Έτσι, μέναμε στην Κνωσό, στη βίλα «Αριάδνη», το σπίτι του Έβανς που είχε δοθεί από τους Άγγλους στην Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία. Το πανέμορφο αυτό σπίτι είχε μια περίεργη τύχη. Το βρήκαμε εγκαταλειμμένο, χωρίς φύλακα, με τον ωραία σχεδιασμένο κήπο του γεμάτο χόρτα. Μοναδικό στοιχείο της παλιάς δόξας ο ανδριάντας του Ιούλιου Καίσαρα, απέναντι από τη βεράντα της κεντρικής εισόδου. Στο εσωτερικό, στη θέση των παλιών επίπλων, εκείνοι που είχαν επιμεληθεί τον “ξενώνα” είχαν βάλει άχαρα δανέζικα έπιπλα, σαν φθηνού ξενοδοχείου. Δεν υπήρχε τίποτε που να θυμίζει την παλιά χρήση του χώρου – μια φωτογραφία, ένα έπιπλο εποχής… Η ερημιά της βίλας όταν φτάσαμε το φθινόπωρο εκείνο ήταν τόση, που τα πατήματα της γάτας ακούγονταν σαν βαριά βήματα στην εξωτερική σκάλα, ενώ ταυτόχρονα έφτανε στα αυτιά μας ο θόρυβος των ποντικιών που πηδούσαν από τους φοίνικες στα κεραμίδια. Η διαστολή των ξύλων του σπιτιού είχε προξενήσει κάποια άλλα προβλήματα, όπως το να ανοίγει ξαφνικά η πόρτα της ντουλάπας, κάτι που με άφηνε ξάγρυπνη κάθε νύχτα. “Το φάντασμα του Έβανς!” με πείραζε το πρωί γελώντας ο παλιός συντηρητής του μουσείου, ο Ζαχαρίας Κανάκης, για να διασκεδάσει τους φόβους μου».


altΌταν μίλησε ο χρόνος
Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη
Ίκαρος 2017
Σελ. 640, τιμή εκδότη €16,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΦΗΣ ΣΑΠΟΥΝΑ-ΣΑΚΕΛΛΑΡΑΚΗ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ