alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ηλία Παπαμόσχου, Η αλεπου της σκάλας και άλλες ιστορίες (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Ηλίας Παπαμόσχος ανέκαθεν διακρινόταν από μια γλώσσα που ερωτοτροπεί με την ποίηση και τις γλωσσικές της εξακτινώσεις: βιώματα που εκφράζονται με τη σύνταξη του στίχου, με ανοίκειες λέξεις και ιμπρεσσιονιστικές περιγραφές μιας ζωής βγαλμένης από το σήμερα αλλά ταυτόχρονα διαχρονικής και βαθιά κατασταλαγμένης. Στις προηγούμενες συλλογές του αρκέστηκε στον ισχνό μύθο, καθώς στάθηκε στον ακαριαίο και ποιητικό πυρήνα του, ώστε να αποδώσει το ουσιώδες πέρα από το επιφανειακό.

Και τώρα ίσως έφτασε στο πιο ώριμο στάδιο αυτής της συμπύκνωσης, που διυλίζει το βίωμα για να βγάλει το απόσταγμά του. Κι αυτό το κάνει με μικρές ποιητικές φόρμες, με διηγήματα εν ποιήσει, με μια γλώσσα που αναβαφτίζει τις λέξεις και τις τυλίγει με την ατμόσφαιρα της υπαίθρου· με ζώα και ανθρώπους μέσα στο βορειοελλαδίτικο σκηνικό, το οποίο δεν περιγράφεται παρά σαν ομιχλώδες τοπίο για να διεγείρει συναισθήματα.

Η ιστορία είναι το σκηνικό, όχι ό,τι αξίζει να φτάσει ώς τον αναγνώστη, αφού η υπόθεση υποχωρεί για να μείνει στο κέντρο ο άνθρωπος και τα αισθήματά του.

Πρόκειται με άλλα λόγια για μικροκείμενα, δύο σελίδων κατά μέσο όρο το καθένα, ακαριαία, φευγαλέα, φευγάτα, σαν φωτογραφίες που δεν καλοπιάνουν το οπτικό ερέθισμα, που το πιάνουν λίγο φλου, λίγο σαπιέλ, λίγο κουνημένο... Κι αυτό συμβαίνει επειδή κάθε διήγημα δεν επιδιώκει να εστιάσει στην υπόθεση, δεν στηρίζεται πάνω σε μια ακολουθία με αρχή - μέση - τέλος, δεν απλώνεται πάνω στην καλοαρμοσμένη πλοκή του. Η ιστορία είναι το σκηνικό, όχι ό,τι αξίζει να φτάσει ώς τον αναγνώστη, αφού η υπόθεση υποχωρεί για να μείνει στο κέντρο ο άνθρωπος και τα αισθήματά του.

Τα διηγήματα της Αλεπούς της σκάλας και άλλες ιστορίες είναι, πιο πολύ, απότομα ανοιγοκλεισίματα του φακού, ώστε αυτός να συλλάβει εντελώς στιγμιαία το συναίσθημα που αναφύεται. Όλη η κατασκευή αποσκοπεί ακριβώς σ’ αυτό, να αιχμαλωτίσει το πετούμενο συναίσθημα, να το απαθανατίσει όσο γίνεται μέσα στις λέξεις κι έτσι να το αφήσει να πετάξει ώς τον αναγνώστη. Μόλις αυτός κλείσει το βιβλίο δεν θυμάται ίσως πλοκές, αλλά το βαθύ καταστάλαγμά τους.

Σ’ αυτό συντελεί τα μέγιστα η γλώσσα, που χρωστάει πολλούς παράδες στην ποίηση, που διατηρεί μια ζεστασιά αφανέρωτη, που χρησιμοποιεί τη σύνταξη για να ξαναδοκιμάσει τον κόσμο. Διατυπώνεται με μικρές μεταφορές, με αλλαγή της κανονικής συντακτικής σειράς, με ανεπαίσθητους λεκτικούς αιφνιδιασμούς, με υπαινιγμούς και σκόπιμες θολωμένες σκηνές. Ο Ηλίας Παπαμόσχος αγαπάει τη γλώσσα, κεντά μ’ αυτήν κλωστή κλωστή το κέντημά του, φαίνεται ότι λεπτοδουλεύει κάθε της ίνα.

alt
   Ο Ηλίας Παπαμόσχος
 

Βασικός άξονας πολλών διηγημάτων είναι το ζώο, όπως η αλεπού, το κυνηγόσκυλο, ο πετεινός και τα άλλα πουλιά, η λιβελούλα… Στο «πρόσωπό» τους ο συγγραφέας βλέπει τη φύση και τις εκφάνσεις της, την απλή ζωή, την άδολη συντροφιά, την ανιδιοτελή αγάπη (συχνά δεν είναι κατάλληλες αυτές οι τετριμμένες λέξεις!). Και παράλληλα, στην προβολή των ζώων εκφράζεται το κλίμα του χωριού και της υπαίθρου, που δεν ξέρει από τεχνητά σκηνικά, αλλά μολογάει μόνο αυθεντικότητα και ηρεμία. Ο άνθρωπος ξαναβρίσκει τη ζωή.

Μαζί συναντάει κανείς τα φυτά, όπως η συνύπαρξη κότσυφα και ροδιάς. Αλλά κυρίως διασταυρώνεται με τους ανθρώπους, απλούς, παράξενους, ενταγμένους πλήρως στο μακεδονικό περιβάλλον, στο τοπίο μιας επαρχιωτικής Βόρειας Ελλάδας, που ωστόσο, όπως προείπα, δεν παρουσιάζεται ρεαλιστικά, αλλά λοξά ποιητικά. Οι άνθρωποι δεν προλαβαίνουν να αποκτήσουν πλήρη μυθοπλαστικά χαρακτηριστικά, αλλά ακούσια προβάλλουν στον φακό μόνο ένα γνώρισμά τους, το οποίο ωστόσο είναι χρωματισμένο ώστε να τους κάνει αναγνωρίσιμους. Οι φευγαλέες φιγούρες του Ηλία Παπαμόσχου είναι φορείς στιγμών…

Διαβάζοντας το διήγημα που συνορεύει με την ποίηση, δεν περιμένεις υπόθεση, αλλά τη σαγήνη της γλώσσας και τη συναισθηματική της δύναμη. Αυτό κατά βάση δεν πρέπει να φαίνεται αταίριαστο με την δυναμική της διηγηματογραφίας, αφού τεχνίτες, όπως ο Ηλίας Παπαμόσχος, πείθουν ότι μια τέτοια λογοτεχνία αξίζει. Κι αυτό γιατί ο ορθολογισμός και η τεχνική ανάλυση δεν είναι τα μόνα μέσα με τα οποία συλλαμβάνουμε το ψυχικό φορτίο, τις υπόγειες δονήσεις, τα υποσυνείδητα ρεύματα που διέπουν τη λογοτεχνία. Η τελευταία είναι τεχνική αλλά και τέχνη, οργάνωση αλλά και παλμός, σκέψη αλλά και φαντασία.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΗ αλεπού της σκάλας και άλλες ιστορίες
Ηλίας Παπαμόσχος
Κίχλη 2015
Σελ. 64, τιμή εκδότη €10,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΑ ΠΑΠΑΜΟΣΧΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Θηριόμορφοι, της Έλενας Μαρούτσου – το θηρίο μέσα μας

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Μαρούτσου «Θηριόμορφοι» (εκδ. Πόλις). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Laura Makabresku. Η παρουσία πτηνών και ζώων στις συνθέσεις της Πολωνής φωτογράφου είναι βασική συνιστώσα του ύφους της. 

Της Διώνης Δημητριάδου

...
Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Ο τελευταίος φύλακας, του Δημήτρη Οικονόμου – υπέρ βωμών και εστιών

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Οικονόμου «Ο τελευταίος φύλακας» (εκδ. Ίκαρος). Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου με τίτλο «Η λίμνη των Ιωαννίνων» - 1960 © Συλλογή Μουσείου Μπενάκη.

Της Χριστίνας Μουκούλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι (στο κέντρο) όταν ήταν ακόμα έφεδρος ανθυπολοχαγός του Πολωνικού στρ...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ