alt

Για τη μυθιστορηματική αυτοβιογραφία του Λευτέρη Αλεξίου Αξέχαστοι καιροί (εκδ. Καστανιώτη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Ηράκλειο του Μεσοπολέμου. Μια συντροφιά νέων, η Πούλια. Τα αστέρια που τη συνθέτουν λάμπουν στο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό στερέωμα της εποχής: ο Νίκος Καζαντζάκης, η Γαλάτεια Καζαντζάκη, η Έλλη Αλεξίου, ο αδελφός των δύο προηγουμένων Λευτέρης Αλεξίου, ο ζωγράφος Τάκης Καλμούχος, ο συγγραφέας Βελισσάριος Φρέρης, ο συνθέτης Κώστας Σφακιανάκης, ονόματα λιγότερο ή περισσότερο αναγνωρίσιμα πια σήμερα που όμως όλοι τους άφησαν το ίχνος τους στην Ιστορία με άλφα κεφαλαίο αλλά και στην ιστορία με άλφα μικρό, αυτήν δηλαδή που μας αφηγείται σε αυτό το βιβλίο ένας εξ αυτών: ο Λευτέρης Αλεξίου.

Κρητικοί αστερισμοί

Αξέχαστοι καιροί, είναι ο τίτλος αυτής της μυθιστορηματικής αυτοβιογραφίας, στην οποία ο συγγραφέας έχει δώσει τον υπότιτλο Χρονικό της νιότης. Ομολογώ πως το βιβλίο δεν θα είχε κινήσει την προσοχή μου, αν δεν μου το είχε χαρίσει ο φίλος Νίκος Χρυσός, ο οποίος έχει επιμεληθεί την εισαγωγή και τα σχόλια. Λογοτέχνης κι ο ίδιος, γνωστός σε πολλούς κι απ’ το θρυλικό παλαιοβιβλιοπωλείο του στα Εξάρχεια, βιβλιοφάγος και βιβλιογνώστης απ’ τους λίγους, ικανός να μιλάει επί ώρες για ιστορίες γύρω από πρόσωπα και πράγματα εντός και πέριξ της λογοτεχνίας, ικανός –όπως φαίνεται από την παρούσα έκδοση– να γράφει εμπεριστατωμένα γι' αυτά.

Πίστεψα πως ο Λευτέρης Αλεξίου θα έπλαθε ένα πορτρέτο μιας συντροφιάς και μιας εποχής, ωραιοποιημένο από την απόσταση του χρόνου. Ευτυχώς, διαψεύσθηκα.

Όταν έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο, ο τίτλος και ο υπότιτλος μου έδωσαν την εντύπωση πως επρόκειτο να διαβάσω κάποιο κείμενο που θα μιλούσε με νοσταλγία για τις χαρές της νιότης του συγγραφέα. Πίστεψα πως ο Λευτέρης Αλεξίου θα έπλαθε σε προχωρημένη πια ηλικία –το βιβλίο αυτό είναι το τελευταίο του– ένα πορτρέτο μιας συντροφιάς και μιας εποχής, ωραιοποιημένο από την απόσταση του χρόνου, με εκείνη τη θαμπάδα ενός παλιού καθρέφτη όπου στα είδωλα δεν διακρίνονται οι ατέλειες, και μοιάζει κάθε πρόσωπο βγαλμένο από θρύλο. Ευτυχώς, διαψεύσθηκα. Η διάψευση άλλωστε είναι βασικό συστατικό της γοητείας του βιβλίου.

Εκεί που δίνει ραντεβού το ατομικό με το συλλογικό

Περί τίνος όμως πρόκειται; Όπως ανέφερα ήδη, πρόκειται για ένα χρονικό δοσμένο με μυθιστορηματική μορφή. Αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή που καθιστά ένα βιβλίο γραμμένο το 1956 πολύ σύγχρονο. Πρόκειται για μια μορφή που επιλέγουν ολοένα και περισσότεροι συγγραφείς, όπως για παράδειγμα η Αγγέλα Καστρινάκη στο τελευταίο της βιβλίο Και όμως αλλάζει (εκδ. Κίχλη), όπου η συγγραφέας επιχειρεί να δώσει ένα χρονικό της μεταπολίτευσης έτσι όπως την έζησε στη διάρκεια των γυμνασιακών της χρόνων. Και στα δύο αυτά βιβλία, τα δύο νήματα, το ατομικό και το ιστορικό, αλληλοδιαπλέκονται, η προσωπική μνήμη μπολιάζεται συνεχώς με τη συλλογική, η οπτική γωνία του αφηγητή δεν στενεύει τον ορίζοντα αλλά αντίθετα πετυχαίνει να δώσει λίγη απ’ τη ζεστασιά και το αίμα της σε μια πιο ευρεία θεώρηση του περιβάλλοντος και των συνθηκών που περιγράφει.

Ένας ουρανός, πολλές καταιγίδες

Κι ενώ η Καστρινάκη βάζει στην αφήγησή της όλα τα γυμνασιακά της χρόνια, κόβοντας έτσι μια χορταστική φέτα χρόνου, ο Αλεξίου επιλέγει να αφηγηθεί μόνο ένα έτος και συγκεκριμένα το 1925, κόβοντας μια στενή φλοίδα χρόνου και προσφέροντάς τη στον αναγνώστη γνωρίζοντας πως ο ουρανός μπορεί να καθρεφτιστεί τόσο σε μια λίμνη όσο και σε μια σταγόνα νερό. Ο συγκεκριμένος μάλιστα ουρανός του 1925 έκρυβε αρκετές καταιγίδες.

Υπάρχουν κεντρικοί και δευτερεύοντες ήρωες, υπάρχουν εγκιβωτισμένες ιστορίες, παρεκβάσεις φιλοσοφικών στοχασμών σε εμφανή διάλογο με τους αντίστοιχους καζαντζακικούς, δραματική ένταση και κορύφωση.

Ο Λευτέρης Αλεξίου, ετών τριανταπέντε εκείνη τη χρονιά, ζει και εργάζεται ως καθηγητής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, παντρεμένος χρόνια με την πολυαγαπημένη του Ψίψη. Σημειωτέον δε πως, παρότι πρόκειται για αυτοβιογραφία, στα πρόσωπα –ιδιαιτέρως αναγνωρίσιμα εκείνη την εποχή– έχουν δοθεί άλλα ονόματα, έτσι ώστε το κείμενο να μην γίνει «ηδονοβλεπτικό», βορά στην περιέργεια και τα κουτσομπολιά δημοσιογράφων (μια επιλογή που έκαμε κι η Καστρινάκη για να σταματήσω εδώ τον παραλληλισμό των δύο βιβλίων που αυτονόητο θεωρώ πως σε πλείστα άλλα σημεία διαφέρουν).

Παρακολουθεί λοιπόν ο αναγνώστης τα τεκταινόμενα την αφηγούμενη χρονιά (σχολικά επεισόδια, συναντήσεις φίλων, διενέξεις, περιπέτειες στην υγεία μαθητών που παλεύουν με τη φυματίωση, τις κρίσεις της καρδιοπαθούς Ψίψης μέχρι την ύστατη κι ανεπιστρεπτί επιδείνωσή της κατάστασής της) πλεγμένα όλα με διάθεση εξομολογητική και τεχνική μυθιστορηματική. Υπάρχουν κεντρικοί και δευτερεύοντες ήρωες, υπάρχουν εγκιβωτισμένες ιστορίες, παρεκβάσεις φιλοσοφικών στοχασμών σε εμφανή διάλογο με τους αντίστοιχους καζαντζακικούς, δραματική ένταση και κορύφωση, υπάρχει κι η ταυτόχρονη οδήγηση όλων των νημάτων προς κάποιου είδους «τέλος». Άλλωστε, έχοντας πλούσια μουσική παιδεία –ο Αλεξίου έπαιζε βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο– είχα την αίσθηση διαβάζοντας πως παρακολουθώ ένα ορχηστρικό κομμάτι αρκετά σύνθετο και ποτισμένο με εκείνο το συναίσθημα της θλίψης και της απώλειας, ένα συναίσθημα που με αρκετή ακρίβεια ονομάζει ο Χρυσός στην εισαγωγή του «μελαγχολικό πεσιμισμό».

Οι πηγές κι οι εκβολές της μελαγχολίας

Mπορεί μεν οι πατημασιές του Αλεξίου να σβήστηκαν στο πέρασμα του χρόνου, όμως άφησε κι αυτός το ίχνος του μέσω της γλώσσας, μιας γλώσσας πλούσιας και πηγαία δημοτικής, που αναβλύζει σαν καθαρό νεράκι απ’ το κείμενο, ένα ξεδίψασμα χαράς.

Σε αντιδιαστολή με τον αρκετά πετυχημένο Καζαντζάκη, έναν άνθρωπο που ταξίδευε με το νου και το σώμα του σε όλη τη γη, και τα γραπτά του αντανακλούσαν ένα πανόραμα κοσμοθεωριών, ο Αλεξίου δεμένος με το μικρό κομμάτι τόπου και χρόνου που του έλαχαν μοιάζει συνειδητά σκυμμένος πάνω απ’ την καθημερινή βάσανο μιας φούχτας ανθρώπων που έφερε η μοίρα δίπλα του.

Δυο διαφορετικοί, άνθρωποι, δυο διαφορετικοί «δρόμοι», δυο διαφορετικοί εν τέλει συγγραφείς, που ο ένας όμως έχεις την αίσθηση πως αναμφίβολα έριχνε τη σκιά του πάνω στον άλλο σαν ένα υπερβολικά λαμπερό αστέρι –όλη η συντροφιά της Πούλιας μοιάζει να άγεται απ’ το άστρο του Καζαντζάκη– ώστε στο τέλος η ιστορία του λογοτεχνικού σύμπαντος να κρατήσει μόνο το φως και την ανάμνηση του ενός.

Χαίρομαι που δόθηκε η ευκαιρία να διαβάσω αυτό το βιβλίο, που δεν κρύβω πως με συγκίνησε, γιατί συν τοις άλλοις μου είναι αγαπητοί οι μελαγχολικοί και λίγο δύστροποι θιασώτες της διάψευσης, ιδίως όταν αυτή δεν είναι ιδεολογικό αποκούμπι ή λογοτεχνική πόζα αλλά γενναία αποδοχή του πόνου και της ματαιότητας που εμπεριέχει η ζωή. Με παρηγορεί δε το γεγονός πως μπορεί μεν οι πατημασιές του Αλεξίου να σβήστηκαν στο πέρασμα του χρόνου, όμως άφησε κι αυτός το ίχνος του μέσω της γλώσσας, μιας γλώσσας πλούσιας και πηγαία δημοτικής, που αναβλύζει σαν καθαρό νεράκι απ’ το κείμενο, ένα ξεδίψασμα χαράς. 

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΑξέχαστοι καιροί
Χρονικό της νιότης
Λευτέρης Αλεξίου
Καστανιώτης 2014
Σελ. 304, τιμή € 17,04

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΑΛΕΞΙΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ