alt

Για τη μυθιστορηματική αυτοβιογραφία του Λευτέρη Αλεξίου Αξέχαστοι καιροί (εκδ. Καστανιώτη).

Της Έλενας Μαρούτσου

Ηράκλειο του Μεσοπολέμου. Μια συντροφιά νέων, η Πούλια. Τα αστέρια που τη συνθέτουν λάμπουν στο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό στερέωμα της εποχής: ο Νίκος Καζαντζάκης, η Γαλάτεια Καζαντζάκη, η Έλλη Αλεξίου, ο αδελφός των δύο προηγουμένων Λευτέρης Αλεξίου, ο ζωγράφος Τάκης Καλμούχος, ο συγγραφέας Βελισσάριος Φρέρης, ο συνθέτης Κώστας Σφακιανάκης, ονόματα λιγότερο ή περισσότερο αναγνωρίσιμα πια σήμερα που όμως όλοι τους άφησαν το ίχνος τους στην Ιστορία με άλφα κεφαλαίο αλλά και στην ιστορία με άλφα μικρό, αυτήν δηλαδή που μας αφηγείται σε αυτό το βιβλίο ένας εξ αυτών: ο Λευτέρης Αλεξίου.

Κρητικοί αστερισμοί

Αξέχαστοι καιροί, είναι ο τίτλος αυτής της μυθιστορηματικής αυτοβιογραφίας, στην οποία ο συγγραφέας έχει δώσει τον υπότιτλο Χρονικό της νιότης. Ομολογώ πως το βιβλίο δεν θα είχε κινήσει την προσοχή μου, αν δεν μου το είχε χαρίσει ο φίλος Νίκος Χρυσός, ο οποίος έχει επιμεληθεί την εισαγωγή και τα σχόλια. Λογοτέχνης κι ο ίδιος, γνωστός σε πολλούς κι απ’ το θρυλικό παλαιοβιβλιοπωλείο του στα Εξάρχεια, βιβλιοφάγος και βιβλιογνώστης απ’ τους λίγους, ικανός να μιλάει επί ώρες για ιστορίες γύρω από πρόσωπα και πράγματα εντός και πέριξ της λογοτεχνίας, ικανός –όπως φαίνεται από την παρούσα έκδοση– να γράφει εμπεριστατωμένα γι' αυτά.

Πίστεψα πως ο Λευτέρης Αλεξίου θα έπλαθε ένα πορτρέτο μιας συντροφιάς και μιας εποχής, ωραιοποιημένο από την απόσταση του χρόνου. Ευτυχώς, διαψεύσθηκα.

Όταν έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο, ο τίτλος και ο υπότιτλος μου έδωσαν την εντύπωση πως επρόκειτο να διαβάσω κάποιο κείμενο που θα μιλούσε με νοσταλγία για τις χαρές της νιότης του συγγραφέα. Πίστεψα πως ο Λευτέρης Αλεξίου θα έπλαθε σε προχωρημένη πια ηλικία –το βιβλίο αυτό είναι το τελευταίο του– ένα πορτρέτο μιας συντροφιάς και μιας εποχής, ωραιοποιημένο από την απόσταση του χρόνου, με εκείνη τη θαμπάδα ενός παλιού καθρέφτη όπου στα είδωλα δεν διακρίνονται οι ατέλειες, και μοιάζει κάθε πρόσωπο βγαλμένο από θρύλο. Ευτυχώς, διαψεύσθηκα. Η διάψευση άλλωστε είναι βασικό συστατικό της γοητείας του βιβλίου.

Εκεί που δίνει ραντεβού το ατομικό με το συλλογικό

Περί τίνος όμως πρόκειται; Όπως ανέφερα ήδη, πρόκειται για ένα χρονικό δοσμένο με μυθιστορηματική μορφή. Αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή που καθιστά ένα βιβλίο γραμμένο το 1956 πολύ σύγχρονο. Πρόκειται για μια μορφή που επιλέγουν ολοένα και περισσότεροι συγγραφείς, όπως για παράδειγμα η Αγγέλα Καστρινάκη στο τελευταίο της βιβλίο Και όμως αλλάζει (εκδ. Κίχλη), όπου η συγγραφέας επιχειρεί να δώσει ένα χρονικό της μεταπολίτευσης έτσι όπως την έζησε στη διάρκεια των γυμνασιακών της χρόνων. Και στα δύο αυτά βιβλία, τα δύο νήματα, το ατομικό και το ιστορικό, αλληλοδιαπλέκονται, η προσωπική μνήμη μπολιάζεται συνεχώς με τη συλλογική, η οπτική γωνία του αφηγητή δεν στενεύει τον ορίζοντα αλλά αντίθετα πετυχαίνει να δώσει λίγη απ’ τη ζεστασιά και το αίμα της σε μια πιο ευρεία θεώρηση του περιβάλλοντος και των συνθηκών που περιγράφει.

Ένας ουρανός, πολλές καταιγίδες

Κι ενώ η Καστρινάκη βάζει στην αφήγησή της όλα τα γυμνασιακά της χρόνια, κόβοντας έτσι μια χορταστική φέτα χρόνου, ο Αλεξίου επιλέγει να αφηγηθεί μόνο ένα έτος και συγκεκριμένα το 1925, κόβοντας μια στενή φλοίδα χρόνου και προσφέροντάς τη στον αναγνώστη γνωρίζοντας πως ο ουρανός μπορεί να καθρεφτιστεί τόσο σε μια λίμνη όσο και σε μια σταγόνα νερό. Ο συγκεκριμένος μάλιστα ουρανός του 1925 έκρυβε αρκετές καταιγίδες.

Υπάρχουν κεντρικοί και δευτερεύοντες ήρωες, υπάρχουν εγκιβωτισμένες ιστορίες, παρεκβάσεις φιλοσοφικών στοχασμών σε εμφανή διάλογο με τους αντίστοιχους καζαντζακικούς, δραματική ένταση και κορύφωση.

Ο Λευτέρης Αλεξίου, ετών τριανταπέντε εκείνη τη χρονιά, ζει και εργάζεται ως καθηγητής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, παντρεμένος χρόνια με την πολυαγαπημένη του Ψίψη. Σημειωτέον δε πως, παρότι πρόκειται για αυτοβιογραφία, στα πρόσωπα –ιδιαιτέρως αναγνωρίσιμα εκείνη την εποχή– έχουν δοθεί άλλα ονόματα, έτσι ώστε το κείμενο να μην γίνει «ηδονοβλεπτικό», βορά στην περιέργεια και τα κουτσομπολιά δημοσιογράφων (μια επιλογή που έκαμε κι η Καστρινάκη για να σταματήσω εδώ τον παραλληλισμό των δύο βιβλίων που αυτονόητο θεωρώ πως σε πλείστα άλλα σημεία διαφέρουν).

Παρακολουθεί λοιπόν ο αναγνώστης τα τεκταινόμενα την αφηγούμενη χρονιά (σχολικά επεισόδια, συναντήσεις φίλων, διενέξεις, περιπέτειες στην υγεία μαθητών που παλεύουν με τη φυματίωση, τις κρίσεις της καρδιοπαθούς Ψίψης μέχρι την ύστατη κι ανεπιστρεπτί επιδείνωσή της κατάστασής της) πλεγμένα όλα με διάθεση εξομολογητική και τεχνική μυθιστορηματική. Υπάρχουν κεντρικοί και δευτερεύοντες ήρωες, υπάρχουν εγκιβωτισμένες ιστορίες, παρεκβάσεις φιλοσοφικών στοχασμών σε εμφανή διάλογο με τους αντίστοιχους καζαντζακικούς, δραματική ένταση και κορύφωση, υπάρχει κι η ταυτόχρονη οδήγηση όλων των νημάτων προς κάποιου είδους «τέλος». Άλλωστε, έχοντας πλούσια μουσική παιδεία –ο Αλεξίου έπαιζε βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο– είχα την αίσθηση διαβάζοντας πως παρακολουθώ ένα ορχηστρικό κομμάτι αρκετά σύνθετο και ποτισμένο με εκείνο το συναίσθημα της θλίψης και της απώλειας, ένα συναίσθημα που με αρκετή ακρίβεια ονομάζει ο Χρυσός στην εισαγωγή του «μελαγχολικό πεσιμισμό».

Οι πηγές κι οι εκβολές της μελαγχολίας

Mπορεί μεν οι πατημασιές του Αλεξίου να σβήστηκαν στο πέρασμα του χρόνου, όμως άφησε κι αυτός το ίχνος του μέσω της γλώσσας, μιας γλώσσας πλούσιας και πηγαία δημοτικής, που αναβλύζει σαν καθαρό νεράκι απ’ το κείμενο, ένα ξεδίψασμα χαράς.

Σε αντιδιαστολή με τον αρκετά πετυχημένο Καζαντζάκη, έναν άνθρωπο που ταξίδευε με το νου και το σώμα του σε όλη τη γη, και τα γραπτά του αντανακλούσαν ένα πανόραμα κοσμοθεωριών, ο Αλεξίου δεμένος με το μικρό κομμάτι τόπου και χρόνου που του έλαχαν μοιάζει συνειδητά σκυμμένος πάνω απ’ την καθημερινή βάσανο μιας φούχτας ανθρώπων που έφερε η μοίρα δίπλα του.

Δυο διαφορετικοί, άνθρωποι, δυο διαφορετικοί «δρόμοι», δυο διαφορετικοί εν τέλει συγγραφείς, που ο ένας όμως έχεις την αίσθηση πως αναμφίβολα έριχνε τη σκιά του πάνω στον άλλο σαν ένα υπερβολικά λαμπερό αστέρι –όλη η συντροφιά της Πούλιας μοιάζει να άγεται απ’ το άστρο του Καζαντζάκη– ώστε στο τέλος η ιστορία του λογοτεχνικού σύμπαντος να κρατήσει μόνο το φως και την ανάμνηση του ενός.

Χαίρομαι που δόθηκε η ευκαιρία να διαβάσω αυτό το βιβλίο, που δεν κρύβω πως με συγκίνησε, γιατί συν τοις άλλοις μου είναι αγαπητοί οι μελαγχολικοί και λίγο δύστροποι θιασώτες της διάψευσης, ιδίως όταν αυτή δεν είναι ιδεολογικό αποκούμπι ή λογοτεχνική πόζα αλλά γενναία αποδοχή του πόνου και της ματαιότητας που εμπεριέχει η ζωή. Με παρηγορεί δε το γεγονός πως μπορεί μεν οι πατημασιές του Αλεξίου να σβήστηκαν στο πέρασμα του χρόνου, όμως άφησε κι αυτός το ίχνος του μέσω της γλώσσας, μιας γλώσσας πλούσιας και πηγαία δημοτικής, που αναβλύζει σαν καθαρό νεράκι απ’ το κείμενο, ένα ξεδίψασμα χαράς. 

* Η ΕΛΕΝΑ ΜΑΡΟΥΤΣΟΥ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.

altΑξέχαστοι καιροί
Χρονικό της νιότης
Λευτέρης Αλεξίου
Καστανιώτης 2014
Σελ. 304, τιμή € 17,04

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΑΛΕΞΙΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πρωί που θα φύγουμε» του Απόστολου Στραγαλινού (κριτική) – Το ταξίδι ως υπόσχεση και ως προσδοκία

«Το πρωί που θα φύγουμε» του Απόστολου Στραγαλινού (κριτική) – Το ταξίδι ως υπόσχεση και ως προσδοκία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Απόστολου Στραγαλινού «Το πρωί που θα φύγουμε» (εκδ. Κριτική). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Ο άνθρωπος γεννιέται με μια έμφυτη αισιοδοξία ότι τα πράγματα στη ζωή του θα πάνε καλά. Ακόμα κι ...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ