alt

Για το βιβλίο του Γιώργου Χουλιάρα Λεξικό Αναμνήσεων (εκδ. Μελάνι).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ιδιαιτέρως σημαντικά προϊόντα δημιουργικής γραφής αντιπροσωπεύουν οι ποιητικές συλλογές του Γιώργου Χουλιάρα Εικονομαχικά (1972), Η άλλη γλώσσα (1981), Ο θησαυρός των Βαλκανίων (1988), Γράμμα (1995), καθώς και η συγκεντρωτική έκδοση με τον τίτλο Δρόμοι της Μελάνης (2005) ως μια παραστατική σηματοδότηση της παραγωγικής διαδρομής του συγγραφέα.

Τη γενικότερη πάντως δημιουργική συμπεριφορά του Γ. Χουλιάρα δηλώνουν περαιτέρω αφενός η εμπλοκή του στην έκδοση των σταθερών σημείων αναφοράς, καλών περιοδικών Τραμ και Χάρτης, καθώς και Journal of the Hellenic Diaspora, και αφετέρου ποικίλα κείμενά του σχετικά με την επαγγελματική του δραστηριότητα στον χώρο του διεθνούς ακαδημαϊκού, γενικότερα πολιτισμικού και διοικητικού γίγνεσθαι, όπου εντάσσεται και η αποφασιστική συμμετοχή του στη διαμόρφωση της διακήρυξης των Υπουργών Πολιτισμού που έλαβαν μέρος στις εργασίες του Διεθνούς Δικτύου Πολιτιστικής Πολιτικής, Σαντορίνη 2000.

Για να επανέλθουμε στη λογοτεχνική παραγωγή του Γ. Χουλιάρα, που ενδιαφέρει (κυρίως) στην προκειμένη περίπτωση: Οι ποιητικές του συλλογές ανήκουν στα ενδιαφέροντα πεδία παραδειγματικής εφαρμογής της διαδικασίας με την οποία το προϋποτιθέμενο ως απαραίτητο βιωματικό και γνωστικό υλικό μεταλλάσσεται σε ένα πρωτότυπο κειμενικό σύμπαν.

Φορτίο βιωμάτων

Ο Γ. Χουλιάρας χαρτογραφεί μια ευρεία περιοχή που καλύπτει η ροή του υποκειμενικού και του γενικού χρόνου στην επιφάνεια ή στα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου ως αποσκευές της μνήμης.

Ένα βαρύ φορτίο βιωμάτων και γνώσεων προσδιορίζει τη δομή και του βιβλίου Λεξικό αναμνήσεων. Με καλειδοσκοπικούς συνδυασμούς, με αλλαγές προσανατολισμού και συχνές παλινδρομήσεις, με αναδρομές στο προσωπικό και στο ιστορικο-πολιτικό παρελθόν ο Γ. Χουλιάρας χαρτογραφεί μια ευρεία περιοχή που καλύπτει η ροή του υποκειμενικού και του γενικού χρόνου με όσα αυτή συμπαρασύρει, διασώζει, αποθηκεύει στην επιφάνεια ή στα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου ως αποσκευές της μνήμης, όπου πάντως διαφυλάσσονται και όσα έχουν αποσυρθεί στα σκοτεινά πεδία της λήθης.

Στοιχεία από αυτό το φορτίο ως λήμματα σε λεξικογραφική σειρά (ελληνικό και λατινογενές, κυρίως αγγλικό αλφάβητο) αντιπροσωπεύουν, σύμφωνα με τις επιλογές και την ιεράρχηση του συγγραφέα, οδοδείκτες για την ανάπτυξη ενός υπο-/κειμενικού κόσμου, την είσοδο του οποίου σηματοδοτούν η οριστική αναχώρηση του πατέρα και το κατευόδιο γυναικών από το άμεσο και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα σε ατμόσφαιρα βαθύτατου συναισθήματος και εξαιρετικής αισθητικής.

Με αυτό το έναυσμα στο βιβλίο αποτυπώνονται οικογενειακές μυθολογίες, πινακοθήκες χαρακτήρων και γεγονότων, διαπροσωπικές σχέσεις στο πλαίσιο ατομικών, κοινωνικών, ιστορικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτισμικών δεδομένων.

Στις ατραπούς αυτού του τοπίου διασταυρώνουν τις διαδρομές τους ο Όμηρος, ο Πίνδαρος, ο Γκαίτε, ο Ρίλκε, ο Τζόις με τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Σαχτούρη, τον Παύλο Ζάννα, ο Πλάτων, ο Βολταίρος και ο Ντιντερό με τον Βίτγκενσταϊν και τον Αλτουσέρ, ο Αντονιόνι και ο Γκοντάρ με τον Μπουνιουέλ, ο Μότσαρτ με τον Μπαχ από το βιολί του Τζόσουα Μπελ στο μετρό της Ουάσινγκτον, ο Τσέχοφ με τον Μπέκετ και τον Μπρεχτ, ο Βερμέερ και ο Ρούμπενς με τον Νταλί.

Ακόμα εντοπίζονται διάλογοι και διελκυστίνδες ανάμεσα σε κράτη, σε έθνη, σε πολιτισμούς της Ανατολής και της Δύσης, ενώ ιδιαίτερο χαρακτήρα προβάλλουν αντικειμενικά τοπόσημα με μυθικό-ιστορικό αντίκρισμα, π. χ. Φάρσαλα, Χάρλεμ.

Στο βιβλίο αναγνωρίζεται η οργάνωση μιας βιωματικής και πολιτισμικής γεωγραφίας, σύμφωνα με την κριτική και συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα

Με αυτά τα δεδομένα, στο βιβλίο αναγνωρίζεται η οργάνωση μιας βιωματικής και πολιτισμικής γεωγραφίας, σύμφωνα τόσο με την κριτική και συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα, όσο και με την ικανότητά του να κυκλοφορεί ανάμεσα σε διεθνείς κοινωνικές και πολιτισμικές παραμέτρους.

Ακριβώς το βιωματικό αντίκρισμα των πραγμάτων προβάλλεται σε κάθε περίσταση ως υποκειμενική πρόσληψη αντικειμενικών ή φυσικών δεδομένων και φαινομένων, όπως είναι το πρώτο βιβλίο, η πρώτη ταινία, το πρώτο αυτοκίνητο, ο πρώτος έρωτας, ή τα μαντλέν του Προυστ, το κανταΐφι και ο κουραμπιές, ή οι ακτίνες του ήλιου στο πάτωμα του παλιού σπιτιού της γιαγιάς και η έκλειψη της σελήνης, ή το πέταγμα της πεταλούδας και το φτερούγισμα του γλάρου σε σχέση με την έννοια του χάους, ή ακόμα τα βιβλία ως βάρος για το σπίτι και ως περιεχόμενο σχέσης με συγγραφείς, με αναγνώστες, με κριτικούς, με μεταφραστές, με διδάσκοντες και με διδασκόμενους.

Πρόκειται για δημιουργική αξιοποίηση στοιχείων, με προέκταση τη «δημιουργία» γεγονότων που δεν έχουν συμβεί, πράγμα που σημαίνει: σχολιασμός και επιλεκτική επεξεργασία της αντικειμενικής πραγματικότητας, και όχι βεβαίως απλή φαντασία.

Με αυτή την προϋπόθεση, ο Γ. Χουλιάρας παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα επιχειρηματολογία πραγματευόμενος έννοιες, όπως: τέλος-αρχή, τύχη-ατυχία, ύπνος και όνειρα, σιωπή, ψεύδος, πλήξη, συγγνώμη, έγκλημα και επιδοκιμασία, εμείς και οι άλλοι (εμείς ή οι άλλοι), ζωή-θάνατος, αμαρτία, αμφιβολία, αγάπη-έρως.

Ευρύτεροι ορίζοντες

Ο Γ. Χουλιάρας διαχειρίζεται με δημιουργικές διαδικασίες (δεν μεταφέρει απλώς) πληροφορίες με γενικότερο ενδιαφέρον κάτω από μια ατομική οπτική και εστίαση, χωρίς πάντως να περιορίζεται σε ό,τι τον αφορά προσωπικά και αποκλειστικά. Με τον τρόπο αυτόν, αποφεύγει τη γοητευτική αλλά ολισθηρή μορφή της αυτοβιογραφίας, και εξασφαλίζει με αποτελεσματικό τρόπο τη διασπορά της σκέψης του σε ένα ευρύτατον ορίζοντα.

houliaras
    Ο Γιώργος Χουλιάρας
 

Εργαλείο προς τον σκοπό αυτόν αντιπροσωπεύει λόγος άκρως πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός, ενισχυμένος σε υψηλό βαθμό με το στοιχείο του παράδοξου, π. χ.: «Η τραγωδία της ανθρώπινης ζωής είναι ότι πρόκειται για κωμωδία», «… αν… όλα μπορούμε να τα βρούμε στα βιβλία, υπάρχει λόγος να ζούμε;», «Καλό είναι ό,τι ξέρεις. Καλύτερο ό,τι μαθαίνεις. Το πιο καλό ό,τι ξεχνάς», «Θυμήθηκα … με την αγανάκτηση που προκαλεί η νοσταλγία». Με εξίσου ευρηματικό τρόπο παρεμβαίνουν η μεταφορά, π. χ. «Μετρήσαμε τις λέξεις μας και κάτι ψιλά», οι νεολογισμοί κατά την οργάνωση των συμφραζομένων, π.χ. τα μουσικά όργανα ωδήλατο, τούμπαλιν, ορυμαγδόν, καθώς και οι γιατροί ωτοκλαρινολόγοι, και κυρίως οι γραμματικές εικόνες ως μια συνεχής ανάπτυξη τοιχογραφίας όπου ποικίλοι χαρακτήρες συμπεριλαμβανομένου και του συγγραφέα κυκλοφορούν σε εσωτερικούς και σε εξωτερικούς χώρους, σε κοινωνικά και σε φυσικά τοπία, σε πεδία συνομιλίας ανάμεσα σε πολιτισμούς.

Με την οργανωμένη όσο και οικονομική παροχή πληροφοριών, ο Γ. Χουλιάρας προκαλεί για την αναγνώριση σημαινομένων σύμφωνα με το βιωματικό ή το γνωστικό φορτίο του αναγνώστη, όπως ισχύει με την περίπτωση της Τεργέστης όπου το ιστορικό λογοτεχνικό καφέ Σαν Μάρκο παραπέμπει στον Τζέιμς Τζόις και τον Ίταλο Σβέβο.

Κύριο παράγοντα για την οργάνωση της δομής του βιβλίου αποτελεί η αυτοαναφορικότητα της γραφής, όπου εντάσσεται η χρήση γλωσσικών στοιχείων και φαινομένων ως λογοτεχνικού υλικού, καθώς και ο σχολιασμός προηγηθείσας διατύπωσης πληροφοριών που οδηγεί σε νέα ή αναθεωρημένη εκδοχή κειμένου.

Ο ρυθμός της προφορικής αφήγησης δημιουργούν την αίσθηση μιας ευρηματικής, πνευματώδους, άμεσης επικοινωνίας του συγγραφέα με την κοινότητα των αποδεκτών του έργου

Ο ρυθμός της προφορικής αφήγησης και η συχνά αποκλίνουσα από την κοινή χρήση δομή του λόγου ως προς τη θέση των λέξεων για την εξυπηρέτηση του επιτονισμού σημαινομένων δημιουργούν την αίσθηση μιας ευρηματικής, πνευματώδους, άμεσης επικοινωνίας του συγγραφέα με την κοινότητα των αποδεκτών του έργου του, ενώ υπαινίσσονται και την έντονη παρουσία του ποιητή Γ. Χουλιάρα.

Αυτή η επικοινωνία, με αυτούς τους όρους, υποστηρίζεται στο έπακρο από την υψηλή πληροφορητικότητα του βιβλίου (τέχνη, φιλοσοφία, ιστορία, πολιτική, γεωγραφία, θετικές επιστήμες). Από αυτή την άποψη στο περιεχόμενο του βιβλίου είναι δυνατόν να βρει εφαρμογή και η μορφή της εγκυκλοπαίδειας, με την έννοια ότι πρόκειται για έναν ευρύ κύκλο γνώσεων που προέρχονται από την παρατήρηση του εσωτερικού και του εξωτερικού κόσμου.

Καθώς μάλιστα τα βιώματα και κατά συνέπεια και οι γνώσεις συνεχίζουν να αποθησαυρίζονται στο περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου, η ολοκλήρωση του κειμενικού κόσμου (φαίνεται να) παραμένει σε εκκρεμότητα και αφήνει ανοικτά όλα τα ενδεχόμενα διαφυγής προς το μέλλον, την ποιότητα του οποίου δηλώνει από την τελευταία σελίδα η πλήρης συναισθήματος αναδρομή στο ατομικό παρελθόν.

Τελικά η προστιθεμένη αξία σε ό,τι αφορά τη δημιουργική προσέγγιση του βιβλίου εντοπίζεται στην αναγνώριση ή τεκμηρίωση λεπτομερειών από τους ατομικούς χωρόχρονους των αναγνωστών, πράγμα που σημαίνει στην ουσία: επίσκεψη σε οικείους τόπους για ανανέωση δεσμών με νέο βλέμμα παρατήρησης και πρόσληψης.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.

 

altΛεξικό αναμνήσεων
Γιώργος Χουλιάρας
Μελάνι 2013
Σελ. 220, τιμή € 13,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΟΥΛΙΑΡΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Η τελευταία μονομαχία, του Ρίντλεϊ Σκοτ (κριτική)

Για την ταινία «Η τελευταία μονομαχία» σε σκηνοθεσία του Ridley Scott, η οποία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.

Του Θόδωρου Σούμα

«Η τελευταία μονομαχία» του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι μια θεαματική, δραματική και περιπετειώδης...

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ