alt

Για το βιβλίο του Γιώργου Χουλιάρα Λεξικό Αναμνήσεων (εκδ. Μελάνι).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ιδιαιτέρως σημαντικά προϊόντα δημιουργικής γραφής αντιπροσωπεύουν οι ποιητικές συλλογές του Γιώργου Χουλιάρα Εικονομαχικά (1972), Η άλλη γλώσσα (1981), Ο θησαυρός των Βαλκανίων (1988), Γράμμα (1995), καθώς και η συγκεντρωτική έκδοση με τον τίτλο Δρόμοι της Μελάνης (2005) ως μια παραστατική σηματοδότηση της παραγωγικής διαδρομής του συγγραφέα.

Τη γενικότερη πάντως δημιουργική συμπεριφορά του Γ. Χουλιάρα δηλώνουν περαιτέρω αφενός η εμπλοκή του στην έκδοση των σταθερών σημείων αναφοράς, καλών περιοδικών Τραμ και Χάρτης, καθώς και Journal of the Hellenic Diaspora, και αφετέρου ποικίλα κείμενά του σχετικά με την επαγγελματική του δραστηριότητα στον χώρο του διεθνούς ακαδημαϊκού, γενικότερα πολιτισμικού και διοικητικού γίγνεσθαι, όπου εντάσσεται και η αποφασιστική συμμετοχή του στη διαμόρφωση της διακήρυξης των Υπουργών Πολιτισμού που έλαβαν μέρος στις εργασίες του Διεθνούς Δικτύου Πολιτιστικής Πολιτικής, Σαντορίνη 2000.

Για να επανέλθουμε στη λογοτεχνική παραγωγή του Γ. Χουλιάρα, που ενδιαφέρει (κυρίως) στην προκειμένη περίπτωση: Οι ποιητικές του συλλογές ανήκουν στα ενδιαφέροντα πεδία παραδειγματικής εφαρμογής της διαδικασίας με την οποία το προϋποτιθέμενο ως απαραίτητο βιωματικό και γνωστικό υλικό μεταλλάσσεται σε ένα πρωτότυπο κειμενικό σύμπαν.

Φορτίο βιωμάτων

Ο Γ. Χουλιάρας χαρτογραφεί μια ευρεία περιοχή που καλύπτει η ροή του υποκειμενικού και του γενικού χρόνου στην επιφάνεια ή στα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου ως αποσκευές της μνήμης.

Ένα βαρύ φορτίο βιωμάτων και γνώσεων προσδιορίζει τη δομή και του βιβλίου Λεξικό αναμνήσεων. Με καλειδοσκοπικούς συνδυασμούς, με αλλαγές προσανατολισμού και συχνές παλινδρομήσεις, με αναδρομές στο προσωπικό και στο ιστορικο-πολιτικό παρελθόν ο Γ. Χουλιάρας χαρτογραφεί μια ευρεία περιοχή που καλύπτει η ροή του υποκειμενικού και του γενικού χρόνου με όσα αυτή συμπαρασύρει, διασώζει, αποθηκεύει στην επιφάνεια ή στα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου ως αποσκευές της μνήμης, όπου πάντως διαφυλάσσονται και όσα έχουν αποσυρθεί στα σκοτεινά πεδία της λήθης.

Στοιχεία από αυτό το φορτίο ως λήμματα σε λεξικογραφική σειρά (ελληνικό και λατινογενές, κυρίως αγγλικό αλφάβητο) αντιπροσωπεύουν, σύμφωνα με τις επιλογές και την ιεράρχηση του συγγραφέα, οδοδείκτες για την ανάπτυξη ενός υπο-/κειμενικού κόσμου, την είσοδο του οποίου σηματοδοτούν η οριστική αναχώρηση του πατέρα και το κατευόδιο γυναικών από το άμεσο και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα σε ατμόσφαιρα βαθύτατου συναισθήματος και εξαιρετικής αισθητικής.

Με αυτό το έναυσμα στο βιβλίο αποτυπώνονται οικογενειακές μυθολογίες, πινακοθήκες χαρακτήρων και γεγονότων, διαπροσωπικές σχέσεις στο πλαίσιο ατομικών, κοινωνικών, ιστορικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτισμικών δεδομένων.

Στις ατραπούς αυτού του τοπίου διασταυρώνουν τις διαδρομές τους ο Όμηρος, ο Πίνδαρος, ο Γκαίτε, ο Ρίλκε, ο Τζόις με τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Σαχτούρη, τον Παύλο Ζάννα, ο Πλάτων, ο Βολταίρος και ο Ντιντερό με τον Βίτγκενσταϊν και τον Αλτουσέρ, ο Αντονιόνι και ο Γκοντάρ με τον Μπουνιουέλ, ο Μότσαρτ με τον Μπαχ από το βιολί του Τζόσουα Μπελ στο μετρό της Ουάσινγκτον, ο Τσέχοφ με τον Μπέκετ και τον Μπρεχτ, ο Βερμέερ και ο Ρούμπενς με τον Νταλί.

Ακόμα εντοπίζονται διάλογοι και διελκυστίνδες ανάμεσα σε κράτη, σε έθνη, σε πολιτισμούς της Ανατολής και της Δύσης, ενώ ιδιαίτερο χαρακτήρα προβάλλουν αντικειμενικά τοπόσημα με μυθικό-ιστορικό αντίκρισμα, π. χ. Φάρσαλα, Χάρλεμ.

Στο βιβλίο αναγνωρίζεται η οργάνωση μιας βιωματικής και πολιτισμικής γεωγραφίας, σύμφωνα με την κριτική και συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα

Με αυτά τα δεδομένα, στο βιβλίο αναγνωρίζεται η οργάνωση μιας βιωματικής και πολιτισμικής γεωγραφίας, σύμφωνα τόσο με την κριτική και συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα, όσο και με την ικανότητά του να κυκλοφορεί ανάμεσα σε διεθνείς κοινωνικές και πολιτισμικές παραμέτρους.

Ακριβώς το βιωματικό αντίκρισμα των πραγμάτων προβάλλεται σε κάθε περίσταση ως υποκειμενική πρόσληψη αντικειμενικών ή φυσικών δεδομένων και φαινομένων, όπως είναι το πρώτο βιβλίο, η πρώτη ταινία, το πρώτο αυτοκίνητο, ο πρώτος έρωτας, ή τα μαντλέν του Προυστ, το κανταΐφι και ο κουραμπιές, ή οι ακτίνες του ήλιου στο πάτωμα του παλιού σπιτιού της γιαγιάς και η έκλειψη της σελήνης, ή το πέταγμα της πεταλούδας και το φτερούγισμα του γλάρου σε σχέση με την έννοια του χάους, ή ακόμα τα βιβλία ως βάρος για το σπίτι και ως περιεχόμενο σχέσης με συγγραφείς, με αναγνώστες, με κριτικούς, με μεταφραστές, με διδάσκοντες και με διδασκόμενους.

Πρόκειται για δημιουργική αξιοποίηση στοιχείων, με προέκταση τη «δημιουργία» γεγονότων που δεν έχουν συμβεί, πράγμα που σημαίνει: σχολιασμός και επιλεκτική επεξεργασία της αντικειμενικής πραγματικότητας, και όχι βεβαίως απλή φαντασία.

Με αυτή την προϋπόθεση, ο Γ. Χουλιάρας παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα επιχειρηματολογία πραγματευόμενος έννοιες, όπως: τέλος-αρχή, τύχη-ατυχία, ύπνος και όνειρα, σιωπή, ψεύδος, πλήξη, συγγνώμη, έγκλημα και επιδοκιμασία, εμείς και οι άλλοι (εμείς ή οι άλλοι), ζωή-θάνατος, αμαρτία, αμφιβολία, αγάπη-έρως.

Ευρύτεροι ορίζοντες

Ο Γ. Χουλιάρας διαχειρίζεται με δημιουργικές διαδικασίες (δεν μεταφέρει απλώς) πληροφορίες με γενικότερο ενδιαφέρον κάτω από μια ατομική οπτική και εστίαση, χωρίς πάντως να περιορίζεται σε ό,τι τον αφορά προσωπικά και αποκλειστικά. Με τον τρόπο αυτόν, αποφεύγει τη γοητευτική αλλά ολισθηρή μορφή της αυτοβιογραφίας, και εξασφαλίζει με αποτελεσματικό τρόπο τη διασπορά της σκέψης του σε ένα ευρύτατον ορίζοντα.

houliaras
    Ο Γιώργος Χουλιάρας
 

Εργαλείο προς τον σκοπό αυτόν αντιπροσωπεύει λόγος άκρως πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός, ενισχυμένος σε υψηλό βαθμό με το στοιχείο του παράδοξου, π. χ.: «Η τραγωδία της ανθρώπινης ζωής είναι ότι πρόκειται για κωμωδία», «… αν… όλα μπορούμε να τα βρούμε στα βιβλία, υπάρχει λόγος να ζούμε;», «Καλό είναι ό,τι ξέρεις. Καλύτερο ό,τι μαθαίνεις. Το πιο καλό ό,τι ξεχνάς», «Θυμήθηκα … με την αγανάκτηση που προκαλεί η νοσταλγία». Με εξίσου ευρηματικό τρόπο παρεμβαίνουν η μεταφορά, π. χ. «Μετρήσαμε τις λέξεις μας και κάτι ψιλά», οι νεολογισμοί κατά την οργάνωση των συμφραζομένων, π.χ. τα μουσικά όργανα ωδήλατο, τούμπαλιν, ορυμαγδόν, καθώς και οι γιατροί ωτοκλαρινολόγοι, και κυρίως οι γραμματικές εικόνες ως μια συνεχής ανάπτυξη τοιχογραφίας όπου ποικίλοι χαρακτήρες συμπεριλαμβανομένου και του συγγραφέα κυκλοφορούν σε εσωτερικούς και σε εξωτερικούς χώρους, σε κοινωνικά και σε φυσικά τοπία, σε πεδία συνομιλίας ανάμεσα σε πολιτισμούς.

Με την οργανωμένη όσο και οικονομική παροχή πληροφοριών, ο Γ. Χουλιάρας προκαλεί για την αναγνώριση σημαινομένων σύμφωνα με το βιωματικό ή το γνωστικό φορτίο του αναγνώστη, όπως ισχύει με την περίπτωση της Τεργέστης όπου το ιστορικό λογοτεχνικό καφέ Σαν Μάρκο παραπέμπει στον Τζέιμς Τζόις και τον Ίταλο Σβέβο.

Κύριο παράγοντα για την οργάνωση της δομής του βιβλίου αποτελεί η αυτοαναφορικότητα της γραφής, όπου εντάσσεται η χρήση γλωσσικών στοιχείων και φαινομένων ως λογοτεχνικού υλικού, καθώς και ο σχολιασμός προηγηθείσας διατύπωσης πληροφοριών που οδηγεί σε νέα ή αναθεωρημένη εκδοχή κειμένου.

Ο ρυθμός της προφορικής αφήγησης δημιουργούν την αίσθηση μιας ευρηματικής, πνευματώδους, άμεσης επικοινωνίας του συγγραφέα με την κοινότητα των αποδεκτών του έργου

Ο ρυθμός της προφορικής αφήγησης και η συχνά αποκλίνουσα από την κοινή χρήση δομή του λόγου ως προς τη θέση των λέξεων για την εξυπηρέτηση του επιτονισμού σημαινομένων δημιουργούν την αίσθηση μιας ευρηματικής, πνευματώδους, άμεσης επικοινωνίας του συγγραφέα με την κοινότητα των αποδεκτών του έργου του, ενώ υπαινίσσονται και την έντονη παρουσία του ποιητή Γ. Χουλιάρα.

Αυτή η επικοινωνία, με αυτούς τους όρους, υποστηρίζεται στο έπακρο από την υψηλή πληροφορητικότητα του βιβλίου (τέχνη, φιλοσοφία, ιστορία, πολιτική, γεωγραφία, θετικές επιστήμες). Από αυτή την άποψη στο περιεχόμενο του βιβλίου είναι δυνατόν να βρει εφαρμογή και η μορφή της εγκυκλοπαίδειας, με την έννοια ότι πρόκειται για έναν ευρύ κύκλο γνώσεων που προέρχονται από την παρατήρηση του εσωτερικού και του εξωτερικού κόσμου.

Καθώς μάλιστα τα βιώματα και κατά συνέπεια και οι γνώσεις συνεχίζουν να αποθησαυρίζονται στο περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου, η ολοκλήρωση του κειμενικού κόσμου (φαίνεται να) παραμένει σε εκκρεμότητα και αφήνει ανοικτά όλα τα ενδεχόμενα διαφυγής προς το μέλλον, την ποιότητα του οποίου δηλώνει από την τελευταία σελίδα η πλήρης συναισθήματος αναδρομή στο ατομικό παρελθόν.

Τελικά η προστιθεμένη αξία σε ό,τι αφορά τη δημιουργική προσέγγιση του βιβλίου εντοπίζεται στην αναγνώριση ή τεκμηρίωση λεπτομερειών από τους ατομικούς χωρόχρονους των αναγνωστών, πράγμα που σημαίνει στην ουσία: επίσκεψη σε οικείους τόπους για ανανέωση δεσμών με νέο βλέμμα παρατήρησης και πρόσληψης.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.

 

altΛεξικό αναμνήσεων
Γιώργος Χουλιάρας
Μελάνι 2013
Σελ. 220, τιμή € 13,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΟΥΛΙΑΡΑ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Βίβιαν Στεργίου έρχεται στο Υπόγειο

Στο 47ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα και αρθογράφο Βίβιαν Στεργίου. Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 18 Ιουλίου, στις 7.00μμ.

Επιμέλεια: Book Press

...
Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές

Η Ερνό, ο Ουελμπέκ και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές

Ανάμεσα στο έργο και στις πολιτικές αντιλήψεις συχνά... «η σκιά πέφτει». Η Ανί Ερνό και ο Μισέλ Ουελμπέκ, το έργο τους, οι αντιφάσεις τους και οι πρόσφατες Γαλλικές εκλογές.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

«Η άλλη κόρη»

...
To 7ο Θερινό Βιβλιοστάσιο έρχεται στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

To 7ο Θερινό Βιβλιοστάσιο έρχεται στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης

To 7o Θερινό Βιβλιοστάσιο θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 19, το Σάββατο 20 και την Κυριακή 21 Ιουλίου, στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης. Κεντρική εικόνα από το περσινό επιτυχημένο 6ο Θερινό Βιβλιοστάσιο στον Κήπο Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων.

Επιμέλεια: Book Press

To 7o Θερινό Βι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ