alt

Για το βιβλίο του Γιώργου Χουλιάρα Λεξικό Αναμνήσεων (εκδ. Μελάνι).

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Ιδιαιτέρως σημαντικά προϊόντα δημιουργικής γραφής αντιπροσωπεύουν οι ποιητικές συλλογές του Γιώργου Χουλιάρα Εικονομαχικά (1972), Η άλλη γλώσσα (1981), Ο θησαυρός των Βαλκανίων (1988), Γράμμα (1995), καθώς και η συγκεντρωτική έκδοση με τον τίτλο Δρόμοι της Μελάνης (2005) ως μια παραστατική σηματοδότηση της παραγωγικής διαδρομής του συγγραφέα.

Τη γενικότερη πάντως δημιουργική συμπεριφορά του Γ. Χουλιάρα δηλώνουν περαιτέρω αφενός η εμπλοκή του στην έκδοση των σταθερών σημείων αναφοράς, καλών περιοδικών Τραμ και Χάρτης, καθώς και Journal of the Hellenic Diaspora, και αφετέρου ποικίλα κείμενά του σχετικά με την επαγγελματική του δραστηριότητα στον χώρο του διεθνούς ακαδημαϊκού, γενικότερα πολιτισμικού και διοικητικού γίγνεσθαι, όπου εντάσσεται και η αποφασιστική συμμετοχή του στη διαμόρφωση της διακήρυξης των Υπουργών Πολιτισμού που έλαβαν μέρος στις εργασίες του Διεθνούς Δικτύου Πολιτιστικής Πολιτικής, Σαντορίνη 2000.

Για να επανέλθουμε στη λογοτεχνική παραγωγή του Γ. Χουλιάρα, που ενδιαφέρει (κυρίως) στην προκειμένη περίπτωση: Οι ποιητικές του συλλογές ανήκουν στα ενδιαφέροντα πεδία παραδειγματικής εφαρμογής της διαδικασίας με την οποία το προϋποτιθέμενο ως απαραίτητο βιωματικό και γνωστικό υλικό μεταλλάσσεται σε ένα πρωτότυπο κειμενικό σύμπαν.

Φορτίο βιωμάτων

Ο Γ. Χουλιάρας χαρτογραφεί μια ευρεία περιοχή που καλύπτει η ροή του υποκειμενικού και του γενικού χρόνου στην επιφάνεια ή στα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου ως αποσκευές της μνήμης.

Ένα βαρύ φορτίο βιωμάτων και γνώσεων προσδιορίζει τη δομή και του βιβλίου Λεξικό αναμνήσεων. Με καλειδοσκοπικούς συνδυασμούς, με αλλαγές προσανατολισμού και συχνές παλινδρομήσεις, με αναδρομές στο προσωπικό και στο ιστορικο-πολιτικό παρελθόν ο Γ. Χουλιάρας χαρτογραφεί μια ευρεία περιοχή που καλύπτει η ροή του υποκειμενικού και του γενικού χρόνου με όσα αυτή συμπαρασύρει, διασώζει, αποθηκεύει στην επιφάνεια ή στα βαθύτερα στρώματα του περιεχομένου του εσωτερικού ανθρώπου ως αποσκευές της μνήμης, όπου πάντως διαφυλάσσονται και όσα έχουν αποσυρθεί στα σκοτεινά πεδία της λήθης.

Στοιχεία από αυτό το φορτίο ως λήμματα σε λεξικογραφική σειρά (ελληνικό και λατινογενές, κυρίως αγγλικό αλφάβητο) αντιπροσωπεύουν, σύμφωνα με τις επιλογές και την ιεράρχηση του συγγραφέα, οδοδείκτες για την ανάπτυξη ενός υπο-/κειμενικού κόσμου, την είσοδο του οποίου σηματοδοτούν η οριστική αναχώρηση του πατέρα και το κατευόδιο γυναικών από το άμεσο και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα σε ατμόσφαιρα βαθύτατου συναισθήματος και εξαιρετικής αισθητικής.

Με αυτό το έναυσμα στο βιβλίο αποτυπώνονται οικογενειακές μυθολογίες, πινακοθήκες χαρακτήρων και γεγονότων, διαπροσωπικές σχέσεις στο πλαίσιο ατομικών, κοινωνικών, ιστορικών, πολιτικών, οικονομικών, πολιτισμικών δεδομένων.

Στις ατραπούς αυτού του τοπίου διασταυρώνουν τις διαδρομές τους ο Όμηρος, ο Πίνδαρος, ο Γκαίτε, ο Ρίλκε, ο Τζόις με τον Σολωμό, τον Κάλβο, τον Σαχτούρη, τον Παύλο Ζάννα, ο Πλάτων, ο Βολταίρος και ο Ντιντερό με τον Βίτγκενσταϊν και τον Αλτουσέρ, ο Αντονιόνι και ο Γκοντάρ με τον Μπουνιουέλ, ο Μότσαρτ με τον Μπαχ από το βιολί του Τζόσουα Μπελ στο μετρό της Ουάσινγκτον, ο Τσέχοφ με τον Μπέκετ και τον Μπρεχτ, ο Βερμέερ και ο Ρούμπενς με τον Νταλί.

Ακόμα εντοπίζονται διάλογοι και διελκυστίνδες ανάμεσα σε κράτη, σε έθνη, σε πολιτισμούς της Ανατολής και της Δύσης, ενώ ιδιαίτερο χαρακτήρα προβάλλουν αντικειμενικά τοπόσημα με μυθικό-ιστορικό αντίκρισμα, π. χ. Φάρσαλα, Χάρλεμ.

Στο βιβλίο αναγνωρίζεται η οργάνωση μιας βιωματικής και πολιτισμικής γεωγραφίας, σύμφωνα με την κριτική και συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα

Με αυτά τα δεδομένα, στο βιβλίο αναγνωρίζεται η οργάνωση μιας βιωματικής και πολιτισμικής γεωγραφίας, σύμφωνα τόσο με την κριτική και συγκριτική αντίληψη του συγγραφέα, όσο και με την ικανότητά του να κυκλοφορεί ανάμεσα σε διεθνείς κοινωνικές και πολιτισμικές παραμέτρους.

Ακριβώς το βιωματικό αντίκρισμα των πραγμάτων προβάλλεται σε κάθε περίσταση ως υποκειμενική πρόσληψη αντικειμενικών ή φυσικών δεδομένων και φαινομένων, όπως είναι το πρώτο βιβλίο, η πρώτη ταινία, το πρώτο αυτοκίνητο, ο πρώτος έρωτας, ή τα μαντλέν του Προυστ, το κανταΐφι και ο κουραμπιές, ή οι ακτίνες του ήλιου στο πάτωμα του παλιού σπιτιού της γιαγιάς και η έκλειψη της σελήνης, ή το πέταγμα της πεταλούδας και το φτερούγισμα του γλάρου σε σχέση με την έννοια του χάους, ή ακόμα τα βιβλία ως βάρος για το σπίτι και ως περιεχόμενο σχέσης με συγγραφείς, με αναγνώστες, με κριτικούς, με μεταφραστές, με διδάσκοντες και με διδασκόμενους.

Πρόκειται για δημιουργική αξιοποίηση στοιχείων, με προέκταση τη «δημιουργία» γεγονότων που δεν έχουν συμβεί, πράγμα που σημαίνει: σχολιασμός και επιλεκτική επεξεργασία της αντικειμενικής πραγματικότητας, και όχι βεβαίως απλή φαντασία.

Με αυτή την προϋπόθεση, ο Γ. Χουλιάρας παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα επιχειρηματολογία πραγματευόμενος έννοιες, όπως: τέλος-αρχή, τύχη-ατυχία, ύπνος και όνειρα, σιωπή, ψεύδος, πλήξη, συγγνώμη, έγκλημα και επιδοκιμασία, εμείς και οι άλλοι (εμείς ή οι άλλοι), ζωή-θάνατος, αμαρτία, αμφιβολία, αγάπη-έρως.

Ευρύτεροι ορίζοντες

Ο Γ. Χουλιάρας διαχειρίζεται με δημιουργικές διαδικασίες (δεν μεταφέρει απλώς) πληροφορίες με γενικότερο ενδιαφέρον κάτω από μια ατομική οπτική και εστίαση, χωρίς πάντως να περιορίζεται σε ό,τι τον αφορά προσωπικά και αποκλειστικά. Με τον τρόπο αυτόν, αποφεύγει τη γοητευτική αλλά ολισθηρή μορφή της αυτοβιογραφίας, και εξασφαλίζει με αποτελεσματικό τρόπο τη διασπορά της σκέψης του σε ένα ευρύτατον ορίζοντα.

houliaras
    Ο Γιώργος Χουλιάρας
 

Εργαλείο προς τον σκοπό αυτόν αντιπροσωπεύει λόγος άκρως πνευματώδης, παραστατικός, αφοριστικός, σαρκαστικός, ενισχυμένος σε υψηλό βαθμό με το στοιχείο του παράδοξου, π. χ.: «Η τραγωδία της ανθρώπινης ζωής είναι ότι πρόκειται για κωμωδία», «… αν… όλα μπορούμε να τα βρούμε στα βιβλία, υπάρχει λόγος να ζούμε;», «Καλό είναι ό,τι ξέρεις. Καλύτερο ό,τι μαθαίνεις. Το πιο καλό ό,τι ξεχνάς», «Θυμήθηκα … με την αγανάκτηση που προκαλεί η νοσταλγία». Με εξίσου ευρηματικό τρόπο παρεμβαίνουν η μεταφορά, π. χ. «Μετρήσαμε τις λέξεις μας και κάτι ψιλά», οι νεολογισμοί κατά την οργάνωση των συμφραζομένων, π.χ. τα μουσικά όργανα ωδήλατο, τούμπαλιν, ορυμαγδόν, καθώς και οι γιατροί ωτοκλαρινολόγοι, και κυρίως οι γραμματικές εικόνες ως μια συνεχής ανάπτυξη τοιχογραφίας όπου ποικίλοι χαρακτήρες συμπεριλαμβανομένου και του συγγραφέα κυκλοφορούν σε εσωτερικούς και σε εξωτερικούς χώρους, σε κοινωνικά και σε φυσικά τοπία, σε πεδία συνομιλίας ανάμεσα σε πολιτισμούς.

Με την οργανωμένη όσο και οικονομική παροχή πληροφοριών, ο Γ. Χουλιάρας προκαλεί για την αναγνώριση σημαινομένων σύμφωνα με το βιωματικό ή το γνωστικό φορτίο του αναγνώστη, όπως ισχύει με την περίπτωση της Τεργέστης όπου το ιστορικό λογοτεχνικό καφέ Σαν Μάρκο παραπέμπει στον Τζέιμς Τζόις και τον Ίταλο Σβέβο.

Κύριο παράγοντα για την οργάνωση της δομής του βιβλίου αποτελεί η αυτοαναφορικότητα της γραφής, όπου εντάσσεται η χρήση γλωσσικών στοιχείων και φαινομένων ως λογοτεχνικού υλικού, καθώς και ο σχολιασμός προηγηθείσας διατύπωσης πληροφοριών που οδηγεί σε νέα ή αναθεωρημένη εκδοχή κειμένου.

Ο ρυθμός της προφορικής αφήγησης δημιουργούν την αίσθηση μιας ευρηματικής, πνευματώδους, άμεσης επικοινωνίας του συγγραφέα με την κοινότητα των αποδεκτών του έργου

Ο ρυθμός της προφορικής αφήγησης και η συχνά αποκλίνουσα από την κοινή χρήση δομή του λόγου ως προς τη θέση των λέξεων για την εξυπηρέτηση του επιτονισμού σημαινομένων δημιουργούν την αίσθηση μιας ευρηματικής, πνευματώδους, άμεσης επικοινωνίας του συγγραφέα με την κοινότητα των αποδεκτών του έργου του, ενώ υπαινίσσονται και την έντονη παρουσία του ποιητή Γ. Χουλιάρα.

Αυτή η επικοινωνία, με αυτούς τους όρους, υποστηρίζεται στο έπακρο από την υψηλή πληροφορητικότητα του βιβλίου (τέχνη, φιλοσοφία, ιστορία, πολιτική, γεωγραφία, θετικές επιστήμες). Από αυτή την άποψη στο περιεχόμενο του βιβλίου είναι δυνατόν να βρει εφαρμογή και η μορφή της εγκυκλοπαίδειας, με την έννοια ότι πρόκειται για έναν ευρύ κύκλο γνώσεων που προέρχονται από την παρατήρηση του εσωτερικού και του εξωτερικού κόσμου.

Καθώς μάλιστα τα βιώματα και κατά συνέπεια και οι γνώσεις συνεχίζουν να αποθησαυρίζονται στο περιεχόμενο του εσωτερικού ανθρώπου, η ολοκλήρωση του κειμενικού κόσμου (φαίνεται να) παραμένει σε εκκρεμότητα και αφήνει ανοικτά όλα τα ενδεχόμενα διαφυγής προς το μέλλον, την ποιότητα του οποίου δηλώνει από την τελευταία σελίδα η πλήρης συναισθήματος αναδρομή στο ατομικό παρελθόν.

Τελικά η προστιθεμένη αξία σε ό,τι αφορά τη δημιουργική προσέγγιση του βιβλίου εντοπίζεται στην αναγνώριση ή τεκμηρίωση λεπτομερειών από τους ατομικούς χωρόχρονους των αναγνωστών, πράγμα που σημαίνει στην ουσία: επίσκεψη σε οικείους τόπους για ανανέωση δεσμών με νέο βλέμμα παρατήρησης και πρόσληψης.

* Η ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ είναι διδάκτωρ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και κριτικός βιβλίου.

 

altΛεξικό αναμνήσεων
Γιώργος Χουλιάρας
Μελάνι 2013
Σελ. 220, τιμή € 13,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΧΟΥΛΙΑΡΑ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ